Διαστάσεις

Νευρική και αδέξια οδηγός

2012-02-11T17:40:00.000+02:00

«Ας μην αμφιβάλλουμε ότι ανάμεσα στις δυσκολίες που καθυστερούν την ενοποίηση της Ευρώπης είναι η δυσπιστία για την αγνότητα των γερμανικών προθέσεων, ο φόβος άλλων λαών για τη Γερμανία και τα ηγεμονικά σχέδια που κατά την άποψή τους δύσκολα μπορεί να συγκαλύψει… Είναι καθήκον της αναδυόμενης γερμανικής γενιάς, της γερμανικής νεολαίας, να διαλύσει αυτή τη δυσπιστία και τον φόβο, αποκηρύσσοντας αυτά που εδώ και καιρό έχουν αποκηρυχθεί και ανακοινώνοντας καθαρά και ομόφωνα την επιθυμία της όχι για μια γερμανική Ευρώπη, αλλά για μια ευρωπαϊκή Γερμανία».

Αυτά έλεγε το 1953 ο συγγραφέας Τόμας Μαν, μιλώντας σε φοιτητές στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου. Η ίδια αυτή φράση επαναλήφθηκε αρκετές φορές την περίοδο της γερμανικής ενοποίησης. Οι Γάλλοι αντάλλαξαν τότε την υποστήριξή τους προς εκείνο το σχέδιο με τη συμμετοχή της Γερμανίας σε μια ευρύτερη προοπτική: την οικονομική ενοποίηση της Ευρώπης, που θα περιλάμβανε μοιραία τη θυσία του μάρκου. Στην ενωμένη Ευρώπη, υποτίθεται ότι η Γαλλία θα έπαιζε πρωταγωνιστικό ρόλο. Αλλά τα πράγματα εκτυλίχθηκαν διαφορετικά. Μια ευρωπαϊκή Γερμανία βρίσκεται σήμερα στο τιμόνι μιας γερμανικής Ευρώπης. Η Γαλλία κάθεται στη θέση του συνοδηγού. Οσο για την Ελλάδα, ας μην το σκεφτόμαστε καλύτερα: με το ζόρι κρατιέται από ένα χερούλι, αλλά το αυτοκίνητο επιταχύνει συνεχώς.

Η Γερμανία αποδεικνύεται μία απρόθυμη, νευρική και όχι πολύ επιδέξια οδηγός, γράφει στην «Γκάρντιαν» ο βρετανός ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Ενας λόγος γι' αυτό είναι ότι δεν ήθελε ποτέ να κάτσει στο τιμόνι. Ενας άλλος είναι ότι υποπτεύεται τους υπολοίπους της παρέας πως περιμένουν από αυτήν να πληρώσει όχι μόνο τη βενζίνη, αλλά και το φαγητό και το ξενοδοχείο. Στη Διάσκεψη για την Ασφάλεια που έγινε την περασμένη εβδομάδα στο Μόναχο, ο Ας και ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας Ρόμπερτ Ζέλικ υποστήριξαν πως η Γερμανία πρέπει να αναλάβει έναν ενεργότερο οικονομικό και πολιτικό ρόλο. Η αντίδραση του γερμανού υπουργού Αμυνας Τόμας ντε Μεζιέρ ήταν άμεση: «Οταν οι Αγγλοσάξονες ζητούν ισχυρότερο γερμανικό ρόλο», τόνισε, «αυτό που εννοούν συνήθως είναι περισσότερα λεφτά».

Η Γερμανία είναι νευρική για έναν επιπλέον λόγο: επειδή αισθάνεται πως ό,τι κι αν κάνει θα βρίσκεται στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Οταν αναμειγνύεται ενεργά στις ευρωπαϊκές υποθέσεις, την κατηγορούν για ηγεμονισμό. Οταν κρατά αποστάσεις, την κατηγορούν για απομονωτισμό. Κάπως ανάλογα αισθάνονται συχνά κι οι Αμερικανοί. Για τον Τίμοθι Γκάρτον Ας, μία είναι η λύση: να (ξανα)διαβάσουν όλοι οι Γερμανοί εκείνη τη σύντομη ομιλία του Τόμας Μαν. Θα θυμηθούν, έτσι, το πνευματικό και ηθικό μεγαλείο που κάποτε χαρακτήριζε τη χώρα τους. Και θα καταλάβουν καλύτερα την ιστορική διάσταση των σημερινών προκλήσεων. Αν χρειαστούν βοήθεια στο εγχείρημα αυτό, υπάρχει πάντα η πιστή Γαλλία. Ή η άπιστη Βρετανία. Η Ελλάδα μάλλον δεν είναι στη λίστα.

Τα πραγματικά κέντρα των αποφάσεων

2012-02-10T16:36:00.001+02:00

Οι τρεις πολιτικοί αρχηγοί που ισχυρίζονται με τις ανακοινώσεις τους τις τελευταίες ημέρες ότι διαπραγματεύονται και αποφασίζουν γνωρίζουν ότι στην πραγματικότητα ούτε διαπραγματεύονται ούτε αποφασίζουν. Είναι υπερβολικά φθαρμένοι και υπερβολικά απαξιωμένοι για να μπορούν να το κάνουν. Ακόμη κι αν δεν ήταν όμως, ακόμη κι αν το πολιτικό σύστημα που εκπροσωπούν διατηρούσε ακόμη ένα βαθμό αξιοπιστίας, πάλι ένα μεγάλο μέρος των αποφάσεων θα λαμβανόταν αλλού. Το συμφωνήσαμε όταν ζητήσαμε να μπούμε στην ευρωπαϊκή οικογένεια, το αποδεχόμαστε όταν λέμε ότι θέλουμε να παραμείνουμε σε αυτή την οικογένεια, κι όποιος το αρνείται είναι είτε αμαθής είτε υποκριτής.

Στην πραγματικότητα, τις σημαντικές αποφάσεις για την Ευρώπη δεν τις παίρνουν ούτε η Μέρκελ και ο Σαρκοζί, το περίφημο ζεύγος Μερκοζί. Η, εν πάση περιπτώσει, δεν τις παίρνουν μόνο αυτοί. Υπάρχουν κι άλλοι άνθρωποι-κλειδιά, λιγότερο γνωστοί, που μιλούν λίγο και βαραίνουν πολύ. Ελάχιστοι γνωρίζουν, για παράδειγμα, τον Ζοζέφ Ντολ, επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος στο ευρωκοινοβούλιο. Κι όμως, ο άνθρωπος αυτός είναι από τους λίγους που μπορούν να καλέσουν απευθείας τη Μέρκελ ή τον Σαρκοζί στο κινητό τους τηλέφωνο.

Ένα από τα πραγματικά κέντρα αποφάσεων είναι το ευρωπαϊκό Συμβούλιο, λέει στον ιστότοπο Atlantico.fr ο Κριστόφ Ντελουάρ, που μαζί με τον Κριστόφ Ντιμπουά έγραψαν το βιβλίο Circus Politicus. Οι ηγέτες συνεδριάζουν εκεί κεκλεισμένων των θυρών. Κι αυτά που ανακοινώνουν στη συνέχεια μικρή σχέση έχουν μʼεκείνα που συζήτησαν. Οι δύο δημοσιογράφοι το έψαξαν αρκετά. Και διαπίστωσαν ότι σε μια σύνοδο όπου ο Νικολά Σαρκοζί είχε ισχυριστεί ότι είχε παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο, μόλις 13 αράδες από τα πρακτικά αναφέρονταν στις προτάσεις του. Ανακάλυψαν επίσης ότι στη διάρκεια των συνόδων όπου συζητιούνταν τα σχέδια διάσωσης της Ελλάδας, οι αρχηγοί των κρατών, ο πρόεδρος του Eurogroupe και ο διοικητής της ΕΚΤ δήλωναν καθαρά ότι η παρουσίαση των αποφάσεων δεν θα ανταποκρίνεται σε αυτά που συζητήθηκαν.

Εδώ και μερικές ημέρες, λέει ο Ντελουάρ, ο γάλλος πρόεδρος ισχυρίζεται δεξιά κι αριστερά ότι εμπόδισε προσωπικά τη λήψη απόφασης για να τεθεί η Ελλάδα υπό κηδεμονία. Το βιβλίο όμως αποκαλύπτει το περιεχόμενο ενός ευρωπαϊκού Συμβουλίου όπου ο Σαρκοζί υποστήριζε με πάθος την άποψη της Αγγελα Μέρκελ ότι πρέπει να αναστέλλονται τα δικαιώματα ψήφου μιας χώρας που παραβιάζει τους δημοσιονομικούς κανόνες. Ακόμη μικρότερη είναι η συμμετοχή των πολιτικών στις αποφάσεις που λαμβάνονται για τις τράπεζες. Το πραγματικό κέντρο αποφάσεων εδώ είναι η Επιτροπή της Βασιλείας, όπου συνεδριάζουν οι διοικητές των κεντρικών τραπεζών. Οι συγγραφείς του βιβλίου ζήτησαν από τον γάλλο διοικητή Κριστιάν Νουαγιέ να τους αναφέρει τις διαφορές ανάμεσα στο κείμενο της Επιτροπής και το κείμενο που ψηφίστηκε τελικά από το γαλλικό κοινοβούλιο. Εκείνος απάντησε με ειλικρίνεια: καμιά.

Τα ομόλογα του θανάτου

2012-02-09T16:34:00.000+02:00

Η σύλληψη είναι απλή. Διαλέγεις μια ομάδα 500 Αμερικανών ηλικίας 72 ως 85 ετών, συγκεντρώνεις με τη συναίνεσή τους πληροφορίες για την υγεία τους, αξιολογείς με επιστημονικό τρόπο το βιώσιμο ζωής τους και ποντάρεις στο πότε θα πεθάνουν. Οσο πιο γρήγορα αποχαιρετήσουν τα εγκόσμια, τόσο πιο πολλά κερδίζεις. Οσο περισσότερο ζουν πέρα από την προβλεπόμενη ημερομηνία του θανάτου τους, αντίθετα, τόσο μεγαλύτερο είναι το κέρδος της τράπεζας. Μ’άλλα λόγια, το συμφέρον του επενδυτή είναι να τα τινάξει ο γέρος όσο το δυνατόν πιο σύντομα.

Κάπως έτσι γεννήθηκαν τα «ομόλογα του θανάτου», η τελευταία κατηγορία των λεγόμενων τοξικών χρηματοπιστωτικών προϊόντων. Πίσω τους δεν βρίσκονται κάποιοι άθλιοι κερδοσκόποι ή κάποια σκοτεινά hedge funds, αλλά η έγκυρη και αξιοσέβαστη Deutsche Bank. Το προϊόν ονομάστηκε Kompass Life 3. Και η ανταπόκριση του κοινού είναι μεγάλη. Σύμφωνα με το Σπίγκελ, τα χρήματα που έχουν μέχρι στιγμής επενδυθεί από ιδιώτες στο προϊόν αυτό ξεπερνούν τα 700 εκατομμύρια ευρώ. Υπάρχει όμως πάντα κάποιος που προσπαθεί να χαλάσει τη δουλειά. Απαντώντας στην προσφυγή ενός επενδυτή που παραπονιόταν ότι δεν ήξερε πώς ακριβώς λειτουργεί αυτό το σχήμα, ο μεσολαβητής της Ενωσης γερμανικών τραπεζών παραδέχθηκε ότι το συγκεκριμένο χρηματοπιστωτικό προϊόν «δεν συμβιβάζεται εύκολα με τις αξίες μας σε ό,τι αφορά το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας». Κατόπιν αυτού, θα κληθεί να αποφασίσει η δικαιοσύνη για το κατά πόσον το ποντάρισμα στη διάρκεια ζωής ενός δείγματος ανθρώπων παραβιάζει τον ηθικό κώδικα της Γερμανίας. Κι αν η απόφαση είναι καταφατική, το προϊόν θα απαγορευτεί. Κρίμα, γιατί τόσοι άνθρωποι θα χάσουν τα λεφτά τους.

Για να σοβαρευτούμε: το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι η ανθρώπινη ζωή γίνεται κι αυτή μέρος της αγοράς σαν να είναι οποιοδήποτε άλλο εμπόρευμα. Ακόμη πιο ενοχλητικό είναι ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση ο τζόγος αφορά την τρίτη ηλικία, ανθρώπους δηλαδή που στις μέρες μας γίνονται θύματα όλο και μεγαλύτερων διακρίσεων. Όπως γράφει ο Στέφανο Ροντοτά στη Ρεπούμπλικα, οι ηλικιωμένοι δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως πρόσωπα, αλλά ως αναλώσιμα προϊόντα. Ανάμεσα στον κόσμο των ανθρώπων και τον κόσμο των πραγμάτων δεν υπάρχουν πλέον όρια, αλλά μια διεστραμμένη συνέχεια. Οι Γερμανοί θα έπρεπε ομολογουμένως να προσέχουν λίγο περισσότερο: πριν από λίγες μόνο δεκαετίες, οι Ναζί έθεταν τα «μη άτομα», και πρώτα απ’όλα τους Εβραίους, στη διάθεση της πολιτικής και ιατρικής εξουσίας. Σήμερα, η εξουσία του κεφαλαίου θεωρεί ότι έχει αντίστοιχα δικαιώματα στη ζωή των ηλικιωμένων.

Το 2004, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι ο σεβασμός της εθνικής αξιοπρέπειας συνιστά ένα όριο που δεν μπορεί να παραβιαστεί από την ιδιωτική οικονομική πρωτοβουλία. Με την οικονομική κρίση που γνωρίζουμε, βέβαια, εκείνη η απόφαση ισοδυναμεί πλέον με κουρελόχαρτο.

Μουμπάρακ, Καντάφι, Πούτιν!

2012-02-08T21:29:00.001+02:00

Ένα από τα πανώ που ξεχώριζαν στην αντικαθεστωτική διαδήλωση του περασμένου Σαββάτου στη Μόσχα έγραφε: «Μουμπάρακ, Καντάφι, Πούτιν». Κι από τις κουβέντες που έκαναν ξένοι δημοσιογράφοι με το πλήθος, ήταν σαφές ότι οι διαδηλωτές – φιλελεύθεροι, εθνικιστές, κομμουνιστές - δεν διαμαρτύρονταν πλέον για την εκλογική νοθεία. Το τέλος του Πούτιν ζητούσαν, ταυτίζοντάς τον με τους παλιούς άραβες δυνάστες. Και κυρίως ζητούσαν το τέλος του πουτινισμού.

Ανάμεσά τους, ο ανταποκριτής της Ρεπούμπλικα ξεχώρισε την 68χρονη συγγραφέα Λουντμίλα Ουλίτσκαγια, πολύ γνωστή και στην Ελλάδα από τα βιβλία της Τα ψέματα των γυναικών (εκδ. Καστανιώτης), Η Μήδεια και τα παιδιά της (εκδ. Ωκεανίδα) και Χαρούμενη κηδεία (εκδ. Καστανιώτης). Τι την έκανε να κατεβεί στους δρόμους; «Η διαπίστωση ότι οι νοσταλγοί του κομμουνισμού έχουν δίκιο. Το καθεστώς εκείνο, που εξακολουθώ να μισώ με όλες μου τις δυνάμεις, εξασφάλιζε τουλάχιστον τη λειτουργία των εργοστασίων, των σχολείων, των νοσοκομείων, και μας παρείχε ένα αίσθημα προστασίας. Τώρα είναι όλα σταματημένα, αναποτελεσματικά, βουτηγμένα στη διαφθορά. Από το παλιό καθεστώς λειτουργούν μόνο το στιλ των μπολσεβίκων και η μυστική αστυνομία». Και πιστεύει πραγματικά ότι η κατάσταση μπορεί να αλλάξει; «Όταν ο ηγέτης της χώρας προκαλεί τόσο μεγάλη απέχθεια σε τόσο πολλούς ανθρώπους, η αλλαγή είναι αναπόφευκτη. Είναι θέμα χρόνου. Σήμερα γεννιέται η ρωσική κοινωνία των πολιτών, κι εγώ θέλω να είμαι μέρος της. Είναι χρέος μου».

Ανάλογες απόψεις εξέφρασε με άρθρο του στην ίδια εφημερίδα κι ένας άλλος γνωστός ρώσος συγγραφέας, ο Βίκτορ Εροφέεφ. Εκείνος έλαβε μέρος στη διαδήλωση με την ομάδα του ολιγάρχη Μιχαήλ Πρόχοροφ, που θα είναι υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές - χωρίς να τρέφει ψευδαισθήσεις. «Όταν στο αυτοκίνητό σας μια ρόδα αρχίσει να κάνει έναν περίεργο θόρυβο», έγραψε, «πρέπει κάποια στιγμή να την αλλάξετε, αλλιώς το αυτοκίνητο θα πάψει να κινείται. Το ίδιο συμβαίνει τον τελευταίο καιρό με τον Πούτιν. Δεν θέλουμε να στηθούν επαναστατικές γκιλοτίνες. Είναι σαφές όμως ότι ακόμη και το ίδιο το καθεστώς έχει αρχίσει να πλήττει».

Ωραία τα λένε οι συγγραφείς. Μήπως εκφράζουν όμως μια μικρή, εκτός πραγματικότητας ελίτ, που είναι συγκεντρωμένη στη Μόσχα και τις άλλες μεγάλες πόλεις και δεν πιάνει τον σφυγμό του λαού; Μήπως ο ισχυρισμός τους ότι οι Ρώσοι κουράστηκαν από τον Πούτιν είναι απλώς ευσεβείς πόθοι και ο τελευταίος θα θριαμβεύσει όχι μόνο στις επικείμενες εκλογές, αλλά και στις επόμενες; Είναι αλήθεια ότι οι περισσότερες πληροφορίες για αμφισβήτηση του καθεστώτος έρχονται από την πρωτεύουσα: ο Γκίντεον Ράχμαν, για παράδειγμα, έγραφε χθες στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς ότι στο τελευταίο Russia Forum ένας σύνεδρος ζήτησε την αποφυλάκιση του Μιχαήλ Χοντορκόφσκι και καταχειροκροτήθηκε. Εξίσου αλήθεια είναι όμως ότι ο μύθος που είχε δημιουργηθεί γύρω από τον Πούτιν έχει αρχίσει να διαλύεται. Στη Μόσχα έχει αυτές τις ημέρες μείον 20 βαθμούς. Κι όμως, ο πάγος έχει αρχίσει να σπάει.

Τι έκανες στον πόλεμο Ασμα;

2012-02-07T21:41:00.001+02:00

Τον περασμένο Οκτώβριο, η Ασμα Ασαντ κάλεσε στο προεδρικό μέγαρο μια ομάδα νεαρών κοινωνικών λειτουργών για να της εξηγήσουν τις δυσκολίες του επαγγέλματός τους. Αντί γι’αυτό, της μίλησαν για τις σφαγές στις οποίες προέβαινε ο στρατός του συζύγου της. Της μίλησαν για διαδηλώσεις που πνίγηκαν στο αίμα, για ασθενοφόρα με τραυματίες που τα σταματούσαν οι στρατιώτες για να μη φτάσουν στον προορισμό τους, για βασανιστήρια και δολοφονίες. «Δεν αντέδρασε καθόλου, ήταν σαν να της λέγαμε ιστορίες από την καθημερινότητα χωρίς κανένα ενδιαφέρον», είπε αργότερα ένας από τους νεαρούς στην Ιντιπέντεντ.

Καθώς η εξέγερση κοντεύει να κλείσει ένα χρόνο, και οι ωμότητες του καθεστώτος διαδέχονται η μία την άλλη, η στάση της Πρώτης Κυρίας της Συρίας παραμένει ένα μεγάλο μυστήριο. Γεννημένη στο Λονδίνο το 1975 από πατέρα καρδιολόγο και μητέρα διπλωμάτη, οι οποίοι μετανάστευσαν στη Βρετανία τη δεκαετία του ’50, η Ασμα μεγάλωσε σε μια ελεύθερη κοινωνία. Στο σπίτι μιλούσαν αραβικά, αλλά εκείνη σπούδασε σε αγγλικανικό σχολείο και έκανε μεταπτυχιακά στο King’s College. Εργάστηκε για τη Deutsche Bank και την JP Morgan και επέδειξε πάντα άριστο επαγγελματισμό και βαθειές γεωπολιτικές γνώσεις. Πώς είναι δυνατόν μια τέτοια γυναίκα να ανέχεται, για την ακρίβεια να νομιμοποιεί με τη σιωπή της, τις σφαγές που γίνονται στη χώρα της;

Παλιότερα, θα μπορούσε να πει κανείς ότι δεν ήξερε. Ισως μάλιστα να παγιδεύτηκε από τον έρωτά της για τον Μπασάρ. Όπως επισημαίνει όμως η Ελ Παϊς, όταν τον παντρεύτηκε - τον Δεκέμβριο του 2000 – εκείνος μετρούσε ήδη τρία χρόνια στην προεδρία, όπου είχε εκλεγεί με 97%. Τον είχε γνωρίσει στο Λονδίνο πολύ νωρίτερα, το 1992: ο Μπασάρ σπούδαζε οφθαλμολογία, έναν κλάδο που είχε διαλέξει επειδή, κατά δική του ομολογία, αισθάνεται φρίκη μπροστά στο αίμα και τα μάτια σπανίως αιμορραγούν. Αρχικά είχαν φιλική σχέση, και στη συνέχεια έγιναν εραστές. Δεν μπορεί λοιπόν, θα γνώρισε εγκαίρως τον χαρακτήρα του, θα έμαθε από νωρίς τα προσόντα και τις αδυναμίες του. Όπως γνώρισε κι από πρώτο χέρι τι σημαίνει αστυνομικό κράτος. Συνήθισε μάλιστα να πειράζει τους καλούς της φίλους Αντζελίνα Ζολί και Μπραντ Πιτ, επειδή σε μια επίσκεψή τους στη Δαμασκό εντυπωσιάστηκαν τόσο πολύ από την απόλυτη ασφάλεια που επικρατούσε ώστε έλεγαν ότι θα προσλάβουν σύρους σωματοφύλακες…

Οι δικαιολογίες τελείωσαν. Όπως και οι συναισθηματισμοί. Το Τριαντάφυλλο της Ερήμου, όπως αποκάλεσε τον περασμένο Μάρτιο την Ασμα το Vogue (προτού αποσύρει άρον-άρον από την ιστοσελίδα του το θέμα και τις γκλαμουράτες φωτογραφίες), είναι συνυπεύθυνο με τον τύραννο της Δαμασκού για τα εγκλήματα εναντίον του πληθυσμού. Η γυναίκα που υπερασπίστηκε παλιότερα τα δικαιώματα των γυναικών και των παιδιών θα κληθεί μια μέρα να λογοδοτήσει για τον φόνο 5.500 Σύρων, μεταξύ των οποίων και 400 παιδιά. Αν βέβαια δεν την έχει λιντσάρει νωρίτερα ο όχλος.

Ούτε δεξιά ούτε αριστερά;

2012-02-06T14:09:00.002+02:00

Σε άρθρο τους που δημοσιεύτηκε στη χθεσινή Καθημερινή, ο Νίκος Αλιβιζάτος και ο Λουκάς Τσούκαλης αναφέρονται στην ανάγκη να δημιουργηθεί ένας νέος πολιτικός φορέας «που θα συσπειρώσει μεταρρυθμιστικές και φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις από το ΠΑΣΟΚ, τη ΝΔ και την ανανεωτική Αριστερά». Ο φορέας αυτός, τονίζουν, θα μπορούσε «να θέσει στο περιθώριο το ένα ή και τα δύο μεγάλα κόμματα που οδήγησαν τη χώρα στον γκρεμό».

Το εγχείρημα είναι δύσκολο, αλλά χωρίς αμφιβολία ενδιαφέρον. Στη χώρα μας έχει κατεπείγοντα χαρακτήρα, καθώς βρισκόμαστε κυριολεκτικά στο χείλος του γκρεμού, ανάλογες συζητήσεις όμως γίνονται σε όλο τον κόσμο. Ένα εξαμηνιαίο ιταλικό περιοδικό «κοινωνικής λογοτεχνίας», η Νέα λογοτεχνική επιθεώρηση, άνοιξε στο τελευταίο του τεύχος μια συζήτηση για τους νέους χάρτες της πολιτικής, και συγκεκριμένα για τα κινήματα που δηλώνουν «ούτε δεξιά ούτε αριστερά». Τέτοια κινήματα είναι οι Πειρατές στις σκανδιναβικές χώρες, το «Καταλάβετε τη Γουολ Στριτ» και οι αντίστοιχες κινήσεις στην Ευρώπη, ενώ θα μπορούσε να περιλάβει κανείς υπό μία έννοια σʼαυτά και την αραβική άνοιξη. Εχουν κοινά σημεία, όπως είναι η δυσαρέσκεια από την προσφορά των ιδεών και η αντίδραση στον κρατικό αυταρχισμό, έχουν ασφαλώς και μεγάλες διαφορές. Ενας από τους βασικούς τους στόχους είναι η κινητοποίηση των νέων. Μπορούν όμως πραγματικά να ξεφύγουν από τους καρτεσιανούς άξονες της δυτικής δημοκρατίας;

Σε μια δημοσκόπηση που έγινε την περασμένη εβδομάδα στην Ιταλία, το 57% απάντησε ότι σημασία έχουν οι ικανότητες ενός ηγέτη, και το αν είναι αριστερός ή δεξιός είναι δευτερεύον. Στην πραγματικότητα υπάρχουν δύο τρόποι να μην είσαι ούτε δεξιός ούτε αριστερός: ένας δεξιός κι ένας αριστερός. Οι οπαδοί του Πέπε Γκρίλλο στην Ιταλία ανήκουν χωρίς αμφιβολία στην πρώτη περίπτωση, ενώ οι Αγανακτισμένοι της Ισπανίας στη δεύτερη. Ο Νορμπέρτο Μπόμπιο, που υπερασπίστηκε αυτή τη διάκριση μέχρι το τέλος της ζωής του, θα σημείωνε σε αυτή την περίπτωση ότι «όποιος λέει πως δεν ανήκει ούτε στο ένα στρατόπεδο ούτε στο άλλο απλώς δεν θέλει να γνωστοποιήσει σε ποιο στρατόπεδο ανήκει». Ενας από τους πιο γνωστούς μαθητές του, ο Μικελάντζελο Μποβέρο, συμπληρώνει ότι «η ετικέτα αυτή είναι απαραίτητη, καθώς Δεξιά και Αριστερά δεν συνιστούν έννοιες που αναφέρονται στην ταυτότητα, αλλά στη σχέση με τους άλλους. Δεν σου ζητούν να απαντήσεις στο ερώτημα `Ποιος είσαι;` αλλά στο ερώτημα `Πού τοποθετείσαι σε σχέση με τους άλλους;`. Αν δεν το δηλώσεις εσύ, θα το κάνουν οι σχέσεις σου, η γλώσσα σου, τα ΟΧΙ σου».

Τέτοια ΟΧΙ (στη στήριξη του Παπαδήμου, για παράδειγμα, ή στην αποποινικοποίηση των μαλακών ναρκωτικών) αποκαλύπτουν συχνά τον συντηρητικό χαρακτήρα ενός κόμματος που δηλώνει αριστερό. Κατά τον ίδιο τρόπο, η ανατροπή την οποία προτείνουν οι δύο έλληνες καθηγητές δεν μπορεί παρά να είναι βαθύτατα αριστερή.

Πεισματικά άφαντη

2012-02-04T19:01:00.000+02:00

Όταν ήταν νέα, η Βισουάβα Σιμπόρσκα λάτρευε την ανθρωπότητα και ήθελε να κάνει κάτι γι’αυτήν. Τότε μάλιστα πίστευε ότι μπορούσε να σώσει τον κόσμο μέσα από τον κομμουνισμό. Σύντομα αποκήρυξε και την ιδέα της εκείνη και τον κομμουνισμό. Σε μια συνέντευξη που έδωσε στους Νιου Γιορκ Τάιμς λίγο καιρό μετά τη βράβευσή της με το Νομπέλ λογοτεχνίας, το 1996, επέμεινε ότι τα ποιήματά της είναι «αυστηρά μη πολιτικά. Είναι ποιήματα για τους ανθρώπους και τη ζωή».

Οσο περνούσαν τα χρόνια, τόσο η Σιμπόρσκα διαπίστωνε ότι αυξάνονταν τα ερωτήματα και μειώνονταν οι απαντήσεις. Η ομιλία της όταν παρέλαβε το Νομπέλ περιστρεφόταν γύρω από τις λέξεις «δεν ξέρω». Ενας από τους λόγους που αγαπούσε τόσο πολύ τα ζώα ήταν κι αυτός: αντίθετα με τους ανθρώπους, εκείνα δεν ισχυρίζονται ότι ξέρουν.

Υπάρχει και μια άλλη διαφορά ανάμεσα στους ανθρώπους και τα ζώα. Οι πρώτοι διαβάζουν τη ζωή τους και τη ζωή του κόσμου μέσα από τη διαδοχή των στιγμών, και για τον λόγο αυτό αδυνατούν να εμβαθύνουν στη στιγμή. Τα δεύτερα, αντίθετα, ζουν την κάθε στιγμή. Κι έτσι δεν γνωρίζουν από τεχνάσματα, υπολογισμούς και παγίδες. Εχουν τη συνείδησή τους καθαρή.

Μ’ένα ζώο θα συνέδεε μοιραία η ποιήτρια τον θάνατο, τον δικό της θάνατο. «Γάτα σ’ένα άδειο διαμέρισμα», έτσι τιτλοφορείται ένα από τα ωραιότερα ποιήματά της (σε μετάφραση Βασίλη Καραβίτη, από τη συλλογή «Μια ποιητική διαδρομή», εκδ. Σοκόλη, 2003):

Να πεθάνεις – δεν μπορείς να το κάνεις αυτό/ σε μια γάτα./ Γιατί τι μπορεί να κάνει μια γάτα/ σ’ένα άδειο διαμέρισμα;/ Να σκαρφαλώνει στους τοίχους;/ Να τρίβεται πάνω στα έπιπλα;/ Τίποτα δεν δείχνει εδώ διαφορετικό/ κι όμως τίποτα δεν είναι το ίδιο./ Τίποτα δεν μετακινήθηκε/ κι όμως υπάρχει πιο πολύς χώρος./ Και τις νύχτες δεν ανάβουν τις λάμπες.

Βήματα πάλι στο κλιμακοστάσιο/ όμως δεν είναι τα ίδια./ Το χέρι που αφήνει το ψάρι στο πιατάκι/ κι αυτό ακόμα έχει αλλάξει.

Κάτι δεν αρχίζει/ στη συνηθισμένη ώρα του./ Κάτι δεν συμβαίνει/ όπως θα’πρεπε./ Κάποιος ήταν πάντοτε, πάντοτε εδώ/ κι έπειτα εξαφανίστηκε/ και μένει πεισματικά άφαντος.

Όλα τα συρτάρια πέρασαν από έλεγχο./ Όλα τα ράφια εξερευνήθηκαν./ Οι ανασκαφές κάτω απ’το χαλί/ δεν απέδωσαν τίποτα./ Ακόμα και μια εντολή παραβιάστηκε,/ μ’όλα τα χαρτιά σκορπισμένα παντού./ Τι απόμεινε να κάνουμε;/ Μόνο ύπνο και αναμονή.

Περίμενε μόνο μέχρι να εμφανισθεί,/ άφησέ τον μόνο να σου δείξει το πρόσωπό του./ Δεν θα πάρει κάποτε ένα μάθημα/ γι’αυτό που δεν πρέπει να κάνεις/ σε μια γάτα;/ Κοντοζύγωσέ τον/ σα να το κάνεις απρόθυμα/ και πάντοτε αργοκίνητα/ πάνω σε φανερά πληγωμένες πατούσες/ κι όχι πηδηματάκια και νιαουρίσματα,/ τουλάχιστον στην αρχή.

Η γάτα με την οποία συνήθιζε να φωτογραφίζεται η Σιμπόρσκα πρέπει να μην υπάρχει πια, αλλιώς θα το σκεφτόταν καλύτερα η ποιήτρια, δεν θα την άφηνε την περασμένη Τετάρτη μόνη.

Και το δακτυλίδι και το δάκτυλο;

2012-02-03T14:29:00.001+02:00

Οι Πορτογάλοι έχουν μια σοφή παροιμία που λέει ότι καλύτερα να πουλήσεις το χρυσό δακτυλίδι παρά να κόψεις το δάκτυλο. Ακολουθώντας αυτή τη λογική, δέχθηκαν ότι πρέπει να κάνουν θυσίες για να ξεπεράσουν την κρίση. Και μέσα σε έξι μήνες τα έκαναν όλα, από ιδιωτικοποιήσεις μέχρι μεταρρυθμίσεις, κι από περικοπές των υπηρεσιών μέχρι δραματικές αυξήσεις των φόρων. Ολοι τούς επαινούσαν για την ωριμότητά τους. Ολοι εξήραν την πειθαρχία τους, κάνοντας εμμέσως πλην σαφώς διάκριση ανάμεσα στον καλό πορτογάλο μαθητή και τον κακό έλληνα συμμαθητή του. Θετικές ήταν και οι δύο εκθέσεις της τρόικας. Και ξαφνικά, βγαίνουν να δανειστούν και βρίσκονται μπροστά σε απαγορευτικά επιτόκια. Οι οίκοι αξιολόγησης τους υποβαθμίζουν. Και το φάσμα της χρεοκοπίας βρίσκεται ξανά μπροστά τους. Η θεραπεία είναι επιτυχημένη. Αλλά ο ασθενής μπορεί να υποκύψει.

Κάποια ρεπορτάζ μιλούν για ουρές στα συσσίτια, για ανθρώπους που τους έδιωξαν από τα σπίτια τους και ψάχνουν καταφύγιο σε φίλους, για τραυματίες που πεθαίνουν επειδή τα ασθενοφόρα δεν έχουν βενζίνη για να κινηθούν. Ο Πέδρο Αραουχίο Καρνταδόρ, που διδάσκει λογοτεχνία σ’ένα από τα καλύτερα σχολεία της Λισαβώνας, πιστεύει ότι οι περιπτώσεις αυτές αποτελούν εξαιρέσεις. «Οι Πορτογάλοι είναι απογοητευμένοι, είναι έτοιμοι για το χειρότερο, αλλά ακόμη δεν πεινάνε», λέει στην Κοριέρε ντέλα Σέρα. «Οι σαρδέλλες και οι μπακαλιάροι έχουν την ίδια τιμή με την εποχή πριν από την κρίση. Είναι αλήθεια ότι μου έκοψαν τον μισό δέκατο τρίτο μισθό μου, ότι πρέπει να πληρώνω διόδια, ότι το φυσικό αέριο, το ηλεκτρικό, η θέρμανση κοστίζουν πολύ περισσότερο. Εξω τρώω σπάνια, γιατί ο ΦΠΑ αυξήθηκε από 13% σε 23%. Κατά τα άλλα, όμως, η ζωή μου δεν έχει αλλάξει. Αυτό που άλλαξε είναι η διάθεση. Μυρίζει κατάθλιψη, απαισιοδοξία».

Η κυβέρνηση του Πέδρο Πάσος Κοέλιο, που ανέλαβε την εξουσία στις 21 Ιουνίου, είναι πολύ ευχαριστημένη με τις επιδόσεις της. Το έλλειμμα μειώθηκε από 9,1% το 2010 σε 5,9% το 2011. Η ανεργία παραμένει κοντά στο 13% (αλλά μεταξύ των νέων φτάνει το 30%). Και τότε γιατί οι οικονομολόγοι προβλέπουν ότι θα χρειαστεί νέο δάνειο τουλάχιστον 30 δισεκατομμυρίων ευρώ και οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς εκφράζουν τη βεβαιότητα ότι η χώρα δεν θα μπορέσει να βγει στις αγορές πριν από το 2014; «Η οικονομική συνταγή είναι σωστή», υποστηρίζει ο Λουίς Καμπράλ, καθηγητής οικονομίας στο πανεπιστήμιο της Ναβάρα. «Οι μεταρρυθμίσεις ήταν αναγκαίες εδώ και τριάντα χρόνια και τα μεσοπρόθεσμα αποτελέσματα θα είναι χωρίς αμφιβολία καλά. Δεν βοηθάει όμως ο συνδυασμός λιτότητας και παγκόσμιας ύφεσης».

Αρα τελικά η Πορτογαλία δεν είναι και τόσο διαφορετική από την Ελλάδα. Η μάλλον η ενιαία θεραπεία που έχει επιβάλει η κυβέρνηση Μέρκελ στην Ευρώπη θα εκμηδενίσει τις όποιες διαφορές ανάμεσα στις δύο χώρες. Μήπως ο κ. Σαμαράς θα πρέπει να δώσει στον πορτογάλο ομοϊδεάτη του τη μαγική συνταγή;

Πηδούν στο νερό για να μη βραχούν

2012-02-02T14:27:00.000+02:00

Το κλίμα στην Ευρώπη δεν είναι καλό για την Ελλάδα, αυτό δεν είναι δα κανένα μυστικό. Οι Ευρωπαίοι έχουν κουραστεί με την αδυναμία μας να κάνουμε οποιαδήποτε μεταρρύθμιση, να εφαρμόσουμε οποιονδήποτε νόμο, να εκπληρώσουμε οποιαδήποτε υπόσχεση έχουμε δώσει. Κι έχουν εξοργιστεί με τη διαφαινόμενη πεποίθησή μας ότι είναι καταδικασμένοι να μας σώσουν. Ενας διπλωμάτης στις Βρυξέλλες είπε την περασμένη Δευτέρα στον ανταποκριτή της Λιμπερασιόν Ζαν Κατρμέρ ότι «αν η μετάδοση της κρίσης δεν απειλούσε την Ισπανία και την Ιταλία, θα είχαμε ήδη αφήσει την Ελλάδα να πέσει. Μόλις κρίνουμε όμως ότι αυτές οι χώρες είναι ασφαλείς, δεν αποκλείεται να εγκαταλείψουμε την Ελλάδα στην τύχη της».

Η πρόσφατη σύνοδος κορυφής ήταν έτσι πιο επικίνδυνη απ’ό,τι νομίζαμε. Και κάπου εκεί ήρθε να μας σώσει η …Αγγελα Μέρκελ, με την πρότασή της περί επιτρόπου. Σύμφωνα μάλιστα με όσα είπε στον Κατρμέρ μια πηγή που πρόσκειται στον Νικολά Σαρκοζί, η ιδέα δεν ήταν δική της, αλλά του υπουργού Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, «ο οποίος θέλει για ιδεολογικούς λόγους να χρεοκοπήσει η Ελλάδα και να βγει από την ευρωζώνη». Δεν το πιστεύουμε. Οποιος κι αν ήταν πάντως ο εμπνευστής αυτής της ιδέας, το μόνο που κατάφερε ήταν να μεταστραφεί το κλίμα υπέρ της Ελλάδας.

Γιατί διατυπώθηκε αυτή η πρόταση; Ηταν άραγε αναγκαίο κακό; Καθόλου, λέει ο γάλλος οικονομολόγος Ζαν-Φρανσουά Ζαμέ στον ιστότοπο Atlantico.fr. Μία από τις θεμελιώδεις αρχές στις δυτικές δημοκρατίες είναι ότι δεν λαμβάνονται αποφάσεις για δημοσιονομικά θέματα χωρίς να υπάρχει διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η Γερμανία θέλησε να αποσπάσει από το Συμβούλιο κορυφής τη δυνατότητα να ελέγχει την εφαρμογή και τον σεβασμό των δημοσιονομικών κανόνων. Όμως έκανε λάθος, γιατί κάθε ευρωπαίος πολίτης έχει την αίσθηση ότι η Γερμανία θέλει να αποφασίζει για τους άλλους. Ηταν μια κίνηση αδέξια, που φόβισε και συνέβαλε στην καλλιέργεια ενός κλίματος γερμανοφοβίας. Αλλωστε, δεν ήταν το πρώτο λάθος της Γερμανίας. Και στις αρχές του 2010 είχε πει ότι οι χώρες της ευρωζώνης πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να εκδιώκουν ένα από τα μέλη τους. Ολοι βέβαια ήξεραν ότι εννοούσε την Ελλάδα.

Η Μέρκελ προσπάθησε στις Βρυξέλλες να σβήσει τη φωτιά που άναψε όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Είναι όμως σαφές ότι προσπαθεί να καθησυχάσει την κοινή της γνώμη, που δεν θέλει να αναλάβει άλλες δεσμεύσεις απέναντι στους τεμπέληδες του Νότου. Η αβεβαιότητα έτσι θα συνεχιστεί. «Δεν είμαστε σίγουροι ότι η Ελλάδα θα σωθεί, είναι ένα στοίχημα», λέει πηγή της γαλλικής προεδρίας στη Λιμπερασιόν. «Το μόνο βέβαιο είναι ότι το να πηδάς στο νερό για να μη βραχείς από τη βροχή δεν είναι το πιο έξυπνο πράγμα που μπορείς να κάνεις».

Στο Γούντστοκ της Καρταχένα

2012-02-01T14:26:00.000+02:00

Η πιο ουσιαστική, και ταυτόχρονα πιο ρομαντική παρέμβαση πρέπει να ήταν του Τζόναθαν Φράνζεν. «Αν πάτε τώρα στην Ευρώπη», είπε ο αμερικανός συγγραφέας στο Hay Festival που έγινε αυτή την εβδομάδα στην Καρταχένα της Κολομβίας, «θα διαπιστώσετε ότι η πολιτική ελάχιστη σημασία έχει. Τις σημαντικές αποφάσεις τις παίρνουν οι τραπεζίτες. Αυτό πολύ μικρή σχέση έχει με τη δημοκρατία και τη βούληση του λαού. Και είμαστε όμηροι αυτού του γεγονότος επειδή αγαπάμε τα iPhones μας».

Το Hay Festival, που ο Μπιλ Κλίντον είχε αποκαλέσει κάποτε «Γούντστοκ του μυαλού», πραγματοποιείται εδώ και επτά χρόνια τις ίδιες ημέρες που οι πλούσιοι και διάσημοι διαβουλεύονται στο Νταβός. Τα θέματα που συζητιούνται είναι πάνω-κάτω τα ίδια. Αλλά η ατμόσφαιρα στην Κολομβία είναι φυσικά πολύ πιο χαλαρή απ’ό,τι στην Ελβετία. Εκεί έχει πολιτικούς, οικονομολόγους και τραπεζίτες, εδώ έχει συγγραφείς, επιστήμονες και δημοσιογράφους. Εκεί έχει τεχνοκράτες, εδώ έχει διανοούμενους. Εκεί χλευάζουν την Ελλάδα, εδώ την υπερασπίζονται. Ακούστε πόσο παραστατικά περιγράφει τον θάνατο της Ευρώπης ένας από τους τελευταίους, ο κολομβιανός Οσκαρ Γκουαρδιόλα-Ριβέρα, καθηγητής φιλοσοφίας και δικαίου στο University of London: «Η Ευρώπη εποικίζει τώρα τον εαυτό της. Οι Ελληνες, που υπήρξαν το λίκνο του δυτικού πολιτισμού, αντιμετωπίζονται σήμερα από τους βορειοευρωπαίους ως ένας λαός με σκούρο δέρμα, τεμπέλης, που ζει πάνω από τις δυνάμεις του. Με τις ίδιες ακριβώς λέξεις χαρακτήριζαν κι εμάς στις αποικίες».

Ωραία σύγκριση, κι ας έχει μεγαλύτερη σχέση με τη λογοτεχνία παρά με την πραγματικότητα (στο κάτω κάτω, σκουρόδερμους δεν μας έχουν πει ακόμη). Στο κλισέ των μεσογειακών λαών που «ζούσαν πάνω από τις δυνάμεις τους» αντέδρασε πάντως ο διευθυντής της Ελ Παϊς Χαβιέρ Μορένο, διαβάζοντας την επιστολή ενός αναγνώστη προς την εφημερίδα που τον τελευταίο καιρό συζητείται σε όλη την Ισπανία. Πρόκειται για έναν ερευνητή που έχει εκπληρώσει όλες τις υποχρεώσεις του, δεν έχει ούτε δανειστεί ούτε ξοδέψει υπερβολικά, δούλευε πάντοτε σκληρά και τώρα κινδυνεύει να χάσει τη δουλειά του. «Λένε ότι ζούσαμε πάνω από τις δυνάμεις μας», γράφει στην επιστολή του. «Αλλά ποιανών τις δυνάμεις;» Κι αν υπήρχε Ελληνας στο ακροατήριο – αλλά πού λεφτά για τέτοια - είναι βέβαιο ότι θα παρενέβαινε και θα έλεγε ότι μια ανάλογη φράση συζητήθηκε πολύ πέρυσι και στην Ελλάδα, και την είπε υπουργός, και εννοούσε ακριβώς το αντίθετο.

«Την πραγματική εξουσία την έχει βέβαια το Νταβός», είπε ο Μορένο. «Αλλά στο Hay, όπως και σε μια καλή εφημερίδα, έχεις την αίσθηση μιας χώρας που κάνει διάλογο με τον εαυτό της. Στο Νταβός, πάλι, κάνει ο καπιταλισμός διάλογο με τον εαυτό του». Εμείς, άραγε, κάναμε ποτέ διάλογο με τον εαυτό μας; Εκτός από το να καταθλιβόμαστε και να καταγγέλλουμε, καταπιαστήκαμε ποτέ σοβαρά με τη ρίζα του κακού;

Νυχτερινές περιπολίες

2012-01-31T15:40:00.002+02:00

Βγαίνει κάθε βράδυ στους δρόμους της πόλης με το στρατιωτικό του κασκέτο και το σακκίδιο στην πλάτη και ψάχνει κάτι που θυμάται αμυδρά από τα παιδικά του χρόνια: τον νυχτερινό ουρανό. Κρατά ένα χάρτη των αστερισμών, όπως θα κρατούσαν άλλοι ένα χάρτη του κρυμμένου θησαυρού, και κοιτάζει προς τα πάνω, αλλά βλέπει μονάχα φωτεινές επιγραφές. Απομακρύνεται από την Τάιμς Σκουέαρ και καταφέρνει να διακρίνει τρία ή τέσσερα σκόρπια αστέρια σ’ένα βρόμικο ουρανό. Ανεβαίνει στην ταράτσα του οικοδομικού συγκροτήματος στο οποίο μένει και βλέπει μόνο μια κοκκινωπή λάμψη που εκτείνεται προς όλες τις κατευθύνσεις. Κι όμως, όταν μεγάλωνε στο Μέιν, ο Γαλαξίας καταλάμβανε τις νύχτες τον μισό ουρανό. Και το καλοκαίρι, όταν βράδιαζε, τα παιδιά αιχμαλώτιζαν πυγολαμπίδες σε γυάλινα μπουκάλια.

Ο Ιαν Τσέινι κατέγραψε την εμπειρία του στο ντοκιμαντέρ «Το σκοτάδι της πόλης» (The City Dark) που προβάλλεται εδώ και λίγες ημέρες στη Νέα Υόρκη. Είναι ένας επικήδειος του έναστρου νυχτερινού ουρανού αλλά, όπως γράφουν οι Νιου Γιορκ Τάιμς, διαπνέεται ευτυχώς από μια αίσθηση του χιούμορ. Ο σκηνοθέτης συνάντησε διάφορους ανθρώπους που προσπαθούν να βοηθήσουν τα θύματα της 24ωρης κυριαρχίας του φωτός. Είναι αυτοί που περιπολούν τις νύχτες στις παραλίες της Φλόριντα περιμένοντας τη στιγμή που θα ξεπροβάλουν από την άμμο τα χελωνάκια που μόλις βγήκαν από το αυγό. Αν δεν κατευθυνθούν προς το νερό, τα νεογέννητα αφυδατώνονται και πεθαίνουν μέσα σε λίγα λεπτά. Για εκατομμύρια χρόνια έκαναν τη σωστή διαδρομή, αλλά εδώ και μερικές δεκαετίες χάνουν το δρόμο, κι αντί για το φως του ωκεανού κατευθύνονται προς τα φώτα των αυτοκινήτων και των εμπορικών κέντρων. Οι εθελοντές τα βοηθούν λοιπόν να βρουν το δρόμο, συμβαίνει το ίδιο στη Ζάκυνθο, την Πελοπόννησο, την Κρήτη.

Αλλοι, πάλι, περιπολούν στα ψηλά κτίρια της Νέας Υόρκης και του Σικάγου αναζητώντας μεταναστευτικά πουλιά που έχουν πέσει πάνω τους. Τα μέλη αυτής της νυχτερινής αδελφότητας γνωρίζουν ότι χιλιάδες πουλιά χάνουν κάθε νύχτα το δρόμο τους εξαιτίας της περιττής υπερπληθώρας φωτός στους ουρανοξύστες. Ντύνονται καλά, εφοδιάζονται με μια απόχη για πεταλούδες κι όταν δουν ένα πουλί που έχει σπάσει ένα πόδι ή ένα φτερό κτυπώντας σε μια τσιμεντένια γωνιά ή ένα γυάλινο τοίχο το μαζεύουν προσεκτικά με τα γαντοφορεμένα χέρια τους και, καθώς έχουν γνώσεις ορνιθολογίας, αναγνωρίζουν το είδος και μπορούν να υπολογίσουν το μήκος της διαδρομής τους. Στο Σικάγο υπάρχει ένα ειδικό κέντρο περίθαλψης αυτών των πουλιών.

Αλλά από την εξαφάνιση των αστεριών δεν πλήττονται μόνο τα ζώα. «Το να βλέπουμε το σύμπαν γύρω μας αποκαλύπτει πολλά για το δικό μας κομμάτι του σύμπαντος», λέει στο ντοκιμαντέρ ο αστρονόμος Τζέφρι Κουν από το Πανεπιστήμιο της Χαβάης. «Όταν κλείνει αυτή η πόρτα, αλλάζει εντελώς ο χαρακτήρας του ανθρωπίνου είδους».

Ακούγοντας Κοέν την εποχή της κρίσης

2012-01-30T17:29:00.003+02:00

Η αγωνία είναι έκδηλη, κι ας έχουν κυκλοφορήσει από τον περασμένο μήνα στο Διαδίκτυο ορισμένα τραγούδια, κι ας μπορεί κανείς εδώ και μια εβδομάδα να ακούσει σε ορισμένες ιστοσελίδες ολόκληρο τον δίσκο. Σήμερα κυκλοφορεί το νέο άλμπουμ του Λέοναρντ Κοέν, κι είναι γεμάτο με έρωτα και θάνατο, πόθο και σκοτάδι, κι είναι πιο απαισιόδοξο από ποτέ, και δεν μπορείς να σταματήσεις να το ακούς. Τι είναι αυτό που (ξανα)κάνει τον 77χρονο τραγουδοποιό πολιτιστικό φαινόμενο της εποχής μας; Πώς εξηγείται ότι αυτές οι Παλιές Ιδέες – όπως είναι ο τίτλος του άλμπουμ – εξακολουθούν να μας γοητεύουν; Και για να δανειστούμε το ερώτημα ενός αρθρογράφου των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, του Γκόταμ Μαλκάνι, τι έσπρωξε το 2008 τους ανθρώπους που μόλις είχαν ζήσει την κατάρρευση των συνταξιοδοτικών τους ταμείων να σπεύσουν μαζικά - με τη συμμετοχή τους στις συναυλίες - να συμπληρώσουν τη σύνταξη ενός βραχνού γέρου που μια επιτήδεια μάνατζερ του είχε ξαφρίσει όλες τις οικονομίες;

Στο πρώτο τραγούδι του νέου δίσκου, που έχει τίτλο Going Home, ο καλλιτέχνης λέει πως «θέλει να γράψει ένα ερωτικό τραγούδι, έναν ύμνο στη συγχώρεση, ένα εγχειρίδιο του να ζεις με την ήττα». Να είναι ένα τέτοιο εγχειρίδιο που έχουμε ανάγκη, ιδιαίτερα αυτή την περίοδο που η μία ήττα έρχεται μετά την άλλη; Μπορούμε, με άλλα λόγια, να μάθουμε για τη ζωή από τα τραγούδια του; «Το τραγούδι λειτουργεί σε πολλά επίπεδα», απαντά ο Κοέν σε συνέντευξη που έδωσε πρόσφατα στην Γκάρντιαν. «Απευθύνεται στην καρδιά μέσα από τις περιπέτειες και τις ήττες της, είναι όμως χρήσιμο και για να πλύνεις τα πιάτα ή να καθαρίσεις το σπίτι. Όπως είναι χρήσιμο και ως φόντο για να φλερτάρεις».

Ναι, αλλά μ’εκείνον υπάρχει κάτι παραπάνω. Φαίνεται στη συγκίνηση που κυριαρχεί στις συναυλίες του: στην Ιρλανδία, λέει στην ίδια συνέντευξη, «το πλήθος ήταν τόσο θερμό που τα μάτια μου γέμισαν δάκρυα, κι είπα όχι, δεν μπορώ τώρα να βάλω τα κλάματα, και γύρισα προς το μέρος του κιθαρίστα κι έκλαιγε κι αυτός». Ισως αυτό το κάτι παραπάνω να έχει σχέση με τη σεμνότητά του, τον τρόπο που ευχαριστεί το πλήθος βγάζοντας το καπέλλο του, αυτή την αρρενωπότητα που – όπως γράφει ο Μαλκάνι – είναι τόσο διαφορετική από τον ματσίσμο που μας έφερε σ’αυτή την κατάσταση. Ισως η γενιά που, μετά τους πατεράδες της, έχασε με την οικονομική κρίση την εμπιστοσύνη της και στους παππούδες της να έχει ανάγκη από έναν ηλικιωμένο σοφό για να της δώσει τις πολυπόθητες απαντήσεις. Ένα σοφό που κατ’ανάγκη θα είναι ποιητής. Που όταν τον ρωτούν τι θα ήθελε να είναι στην άλλη ζωή, απαντά: «Ο σκύλος της κόρης μου, της Λόρκα». Κι όταν ζητούν τη γνώμη του για την οικονομική κρίση, απαντά: “Everybody knows”.

Η ψυχή του καπιταλισμού

2012-01-28T20:31:00.000+02:00

Η διαπίστωση είναι γενική: ο καπιταλισμός έχει ξεφύγει. Δεν είναι τόσο ότι διέρχεται κρίση. Είναι ότι δεν υπηρετεί πια τον κεντρικό του ρόλο: να παρέχει ευκαιρίες και να ανταμείβει την αξία, την εργασία και το ταλέντο. Εδώ και τουλάχιστον τέσσερα χρόνια ευνοεί μονάχα τους προνομιούχους. Αντί να απελευθερώνει δυνάμεις, τις φυλακίζει. Αντί να ενθαρρύνει το καινούργιο, το πνίγει. Αντί για δύναμη δημιουργίας, έχει γίνει δύναμη καταστροφής.

Μια σειρά από σοβαρά έντυπα βάλθηκαν να μελετήσουν αυτό το φαινόμενο, να διερευνήσουν την εξέλιξή του και να προτείνουν λύσεις. Το περιοδικό ΤΙΜΕ επισημαίνει ότι χωρίς μια βαθειά μεταρρύθμιση, ο καπιταλισμός βρίσκεται σε κίνδυνο καθώς αποξενώνει τους πληθυσμούς σε όλο τον πλανήτη. Πρέπει λοιπόν να αποκατασταθεί αυτό που έσβησε η παγκοσμιοποίηση, να ξαναβρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στις οικονομικές και πολιτικές εξουσίες και να αποδοθούν ευθύνες στους διοικητές των τραπεζών και των επιχειρήσεων. Οι κίνδυνοι που αναλήφθηκαν χωρίς να δοθούν εξηγήσεις και οι αστρονομικές αμοιβές που δόθηκαν και εξακολουθούν να δίνονται χωρίς καμιά δικαιολογία «καταστρέφουν την ηθική αιτιολόγηση της ύπαρξης ενός καπιταλιστικού συστήματος που στηρίζεται στην αξία».

Η σημερινή εκδοχή του καπιταλισμού πρέπει να εγκαταλειφθεί, καθώς αποδείχθηκε όχι μόνο ασταθής αλλά και άδικη, παρατηρούν από την πλευρά τους οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, που ξεκίνησαν εδώ και τρεις εβδομάδες μια σειρά με τίτλο «Ο καπιταλισμός σε κρίση». Η αύξηση των ανισοτήτων απειλεί τα θεμέλια των δημοκρατιών μας. Ακόμη κι οι Αμερικανοί έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους: μόλις το 50% έχει σήμερα μια θετική ιδέα για τον καπιταλισμό. «Η σύγχρονη οικονομία μοιάζει να έχει δύο λωρίδες κυκλοφορίας», έγραψε ένας από τους σχολιαστές της εφημερίδας, ο Τζον Πλέντερ. «Η μία είναι πολύ γρήγορη και προορίζεται για τους πολύ πλούσιους. Η άλλη, που αφορά όλους τους υπόλοιπους, είναι μπλοκαρισμένη».

Η σύγκριση του αμερικανικού μοντέλου με το γερμανικό είναι πλέον ξεπερασμένη, γράφει ο Εκόνομιστ στο προηγούμενο τεύχος του με τίτλο «Η άνοδος του κρατικού καπιταλισμού». Αυτό που θριαμβεύει είναι το συγκεντρωτικό μοντέλο της Κίνας. Και το ερώτημα που προκύπτει είναι: υπάρχει ακόμη μια δημιουργική σχέση ανάμεσα στον καπιταλισμό και την αγορά ή ο πρώτος ισοπέδωσε και μηδένισε τη δεύτερη; Για να οικοδομήσουν τις οικονομίες τους, οι χώρες που ξεπέρασαν τη φτώχεια χάρις στην παγκοσμιοποίηση καταφεύγουν στη δημιουργία τεραστίων εταιρειών που λειτουργούν με τη λογική του καπιταλισμού αλλά ελέγχονται από το Κράτος. Οι εταιρείες αυτές δραστηριοποιούνται στην ενέργεια – όπως η σαουδαραβική Aramco, η ρωσική Gazprom και η Petrochina – στις κατασκευές, στα μεταλλεύματα, στον τραπεζικό τομέα. Και η επίθεσή τους εναντίον του ιδιωτικού μοντέλου που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα στέφεται σε γενικές γραμμές με επιτυχία.

Μήπως λοιπόν ο καπιταλισμός έχει χάσει την ψυχή του; Κι αν συνεχίσει αυτόν τον δρόμο, μήπως η επανάληψη θαυμάτων όπως η Google, η Apple ή το Facebook θα είναι πλέον αδύνατη;

Η άλλη όψη του γερμανικού ονείρου

2012-01-27T20:29:00.000+02:00

H Αγγελα Μέρκελ το είπε στο Νταβός καθαρά: η κρίση της ευρωζώνης οφείλεται στην έλλειψη πολιτικών δομών που είναι απαραίτητες για να λειτουργήσει το ευρώ σωστά. Η Γερμανία είναι αποφασισμένη να νικήσει τις αδυναμίες του κοινού νομίσματος. Μόνο που επειδή οι αδυναμίες αυτές συσσωρεύτηκαν επί πολλά χρόνια, δεν μπορούν να ξεπεραστούν με μια κίνηση. Χρειάζεται χρόνος. Και μέχρι τότε, λιτότητα, λιτότητα, λιτότητα.

Αυτή είναι η άποψη της γερμανίδας καγκελαρίου. Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας έχει διαφορετική άποψη. Σύμφωνα με έκθεσή της που δόθηκε στη δημοσιότητα την περασμένη Τρίτη, η «διαρθρωτική αιτία» των σημερινών δυσκολιών της ευρωζώνης είναι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των γερμανών εξαγωγέων. Οι μεταρρυθμίσεις που αποφάσισε το 2003 η κυβέρνηση Σρέντερ παρουσιάζονται από το Βερολίνο ως πρότυπο προς μίμηση. Ο πρόεδρος Σαρκοζί δεν παύει τις τελευταίες εβδομάδες να εξαίρει το γερμανικό μοντέλο. Η ΔΟΕ, αντίθετα, θεωρεί ότι οι μεταρρυθμίσεις εκείνες φρενάρουν την ευρωπαϊκή ανάπτυξη. «Το κόστος της εργασίας στη Γερμανία μειώνεται εδώ και μια δεκαετία σε σχέση με τους ανταγωνιστές της, με αποτέλεσμα η ανάπτυξη των τελευταίων να δέχεται πίεση και να υπάρχουν ολέθριες συνέπειες για τη βιωσιμότητα των οικονομιών τους», τονίζεται στην έκθεση. «Επιπλέον, οι χώρες που γνωρίζουν κρίση δεν μπόρεσαν να χρησιμοποιήσουν την οδό των εξαγωγών για να αναπληρώσουν την έλλειψη εγχώριας ζήτησης, καθώς η βιομηχανία τους δεν μπορούσε να επωφεληθεί από μια ισχυρότερη εγχώρια ζήτηση στη Γερμανία».

Η περιοριστική μισθολογική πολιτική, σημειώνεται στην έκθεση, δεν μείωσε μόνο την κατανάλωση στη Γερμανία την περίοδο 1995-2001 σε σχέση με την υπόλοιπη ευρωζώνη. Οδήγησε και στην εκτόξευση των ανισοτήτων, με μια ταχύτητα που δεν είχε παρατηρηθεί ούτε την εποχή της ενοποίησης. Πράγματι. Όπως γράφει στο τελευταίο του τεύχος το περιοδικό Μαριάν, η Γερμανία έχει σήμερα 12 εκατομμύρια φτωχούς – περισσότερους κι από τον πληθυσμό της Ελλάδας! Μόνο την τελευταία διετία, οι «πελάτες» των συσσιτίων αυξήθηκαν από 1,3 σε 1,5 εκατομμύρια.

«Η φτώχεια στη Γερμανία δεν μοιάζει βέβαια μ’εκείνη του Τρίτου Κόσμου», εξηγεί η Ανκε Ασιγκ, εκπρόσωπος της εθνικής Ενωσης συσσιτίων. «Είναι μια φτώχεια κρυμμένη, μια φτώχεια που οφείλεται στον κοινωνικό αποκλεισμό, μια φτώχεια που το κράτος δεν την ομολογεί καθώς διαθέτει ακόμη τα μέσα να τη μετριάζει». Το φαινόμενο είναι πιο έντονο μεταξύ των ανέργων, των απασχολούμενων σε επισφαλείς εργασίες και των γυναικών που μεγαλώνουν μόνες τα παιδιά τους. Δυόμιση εκατομμύρια παιδιά ζουν σ’ένα φτωχό σπίτι. Ολοένα και συχνότερα είναι τα συσσίτια που εγκαθίστανται κοντά στα σχολεία για τα παιδιά που δεν έχουν χρήματα να αγοράσουν κάτι από την καντίνα.

Οι Γερμανοί είναι ένας πλούσιος λαός: η περιουσία τους υπολογίζεται σε 8,6 τρισεκατομμύρια ευρώ. Μόνο που το 25% αυτού του ποσού ανήκει στο 1% των πλουσιότερων Γερμανών. Και το υπόλοιπο 70% πρέπει να αρκεστεί στο 9% της τούρτας…

"Στους δολοφόνους!"

2012-01-26T20:34:00.000+02:00

Πριν από 23 χρόνια, στις 14 Φεβρουαρίου 1989, ο αγιατολάχ Χομεϊνί εξέδωσε ένα φετφά εναντίον του Σαλμάν Ρούσντι για το βιβλίο του Σατανικοί Στίχοι. Ο θρησκευτικός ηγέτης του Ιράν ζητούσε ούτε λίγο ούτε πολύ την εκτέλεση του συγγραφέα επειδή δυσφήμησε το ισλάμ. Οι φανατικοί άρχισαν να τον κυνηγούν, ο Ρούσντι πέρασε στην παρανομία και οι υπέρμαχοι της ελεύθερης έκφρασης σε όλο τον κόσμο ανέλαβαν την υπεράσπισή του. Ο Κρίστοφερ Χίτσενς, που για ένα διάστημα έκρυβε τον συγγραφέα στο σπίτι του, είχε συντάξει μάλιστα και κατάλογο με τους δειλούς και τους γενναίους. Στους τελευταίους ξεχώριζε η Σούζαν Σόνταγκ.

Η Ιστορία επαναλαμβάνεται, και όχι πάντα ως φάρσα. Ενώ ο βρετανός συγγραφέας νόμιζε ότι τα βάσανά του έχουν περάσει, κι ότι οι προσπάθειες των εξτρεμιστών να τον εξαφανίσουν απέτυχαν, διαπίστωσε εν έτει 2012 ότι εξακολουθεί να ενοχλεί. Από μια πρώτη άποψη, αυτό είναι ενθαρρυντικό: καλύτερα να ενοχλείς παρά να περνάς απαρατήρητος. Όχι όμως όταν το αποτέλεσμα της ενόχλησης είναι η φίμωσή σου. Οι οργανωτές του λογοτεχνικού φεστιβάλ του Τζαϊπούρ, στο οποίο ο Ρούσντι είχε παραστεί το 2007 και είχε προσκληθεί να μιλήσει και πάλι το περασμένο Σαββατοκύριακο για το τελευταίο του βιβλίο, ακύρωσαν την παρουσία του όχι μία, αλλά δύο φορές. Πρώτα τον ειδοποίησαν ότι «πληρωμένοι δολοφόνοι από τον υπόκοσμο της Βομβάης κατευθύνονται στο Τζαϊπούρ για να τον σκοτώσουν». Όπως αποδείχθηκε, οι «πληρωμένοι δολοφόνοι» ήταν κάποιες μουσουλμανικές οργανώσεις που διαφωνούσαν με την πρόσκλησή του. Κι όταν ο συγγραφέας ματαίωσε το ταξίδι του και ζήτησε να μιλήσει στο φεστιβάλ μέσω βίντεο, τον εμπόδισαν για δεύτερη φορά. Το ζήτησε, λέει, ο ιδιοκτήτης του Diggi Palase, του ξενοδοχείου που φιλοξενούσε το φεστιβάλ. Για λόγους ασφαλείας, φυσικά.

Και δεν είναι μόνο αυτό. Αντιδρώντας στις εξελίξεις αυτές, και στο γεγονός ότι οι Σατανικοί Στίχοι εξακολουθούν να είναι απαγορευμένοι στην Ινδία, μια ομάδα συγγραφέων οργάνωσε στο Τζαϊπούρ μια δημόσια ανάγνωση αποσπασμάτων του βιβλίου. Οι οργανωτές, με επικεφαλής τον σκοτσέζο συγγραφέα Ουίλιαμ Νταλρίμπλ, έκριναν σκόπιμο να καταδικάσουν με επίσημη ανακοίνωσή τους και την πρωτοβουλία αυτή. Προφανώς φοβήθηκαν την οργή των ινδικών αρχών. Ισως να τρόμαξαν και με την επικείμενη άφιξη των «πληρωμένων δολοφόνων». Το σίγουρο είναι ότι προκάλεσαν τη μήνι της οργάνωσης ΡΕΝ, που τους κατηγόρησε ότι δεν μπορούν να υπερασπιστούν το στοιχειώδες δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης.

Ο Νταλρίμπλ, πάντως, δεν πτοήθηκε. Το προτελευταίο βράδυ του φεστιβάλ μάλιστα, ενώ περπατούσε στον κήπο του Diggi Palace επευφημούμενος από τα πλήθη για τη στάση που επέδειξε, έκρινε σκόπιμο να κάνει μια πρόποση. Υψωσε το ποτήρι του και είπε «Στους δολοφόνους!» Ολοι έσκασαν στα γέλια. Ο κίνδυνος είχε περάσει. Ο αποστάτης δεν μόλυνε την εκδήλωση. Κι όλοι πήγαν ικανοποιημένοι για ύπνο.

Φασισμός λάιτ

2012-01-25T11:53:00.002+02:00

Ο Στεφάν Γκιγιόν είναι γάλλος ηθοποιός. Η κ. Ντιπουί είναι η γλυκειά κυρία που φρόντισε τα παιδιά του και τα εγγόνια του. Είχαν να βρεθούν δεκαπέντε χρόνια. Τις προάλλες συναντήθηκαν τυχαία σε μια λεωφόρο του Παρισιού. Αγκαλιάστηκαν, φιλήθηκαν, τι κάνουν τα παιδιά, πώς περνάνε τα χρόνια, κι ύστερα έπιασαν τα πολιτικά. Η κ. Ντιπουί έλαμπε: η ίδια και ο σύζυγός της θα ψηφίσουν τον Απρίλιο τη Μαρίν Λεπέν! «Σας το εμπιστεύομαι γιατί σας εκτιμώ», είπε στον παλιό της εργοδότη. Κι όταν είδε την απογοήτευση ζωγραφισμένη στο πρόσωπό του, προσπάθησε να δικαιολογηθεί: «Ο Ρενέ είναι άνεργος, στην Πεζώ-Σιτροέν έκαναν πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, και με τα δικά μου 800 ευρώ τον μήνα δεν μπορούμε να ζήσουμε. Αποφασίσαμε λοιπόν να ψηφίσουμε τη Μαρίν!» Ο διάλογος που ακολούθησε μεταφέρθηκε από τον ηθοποιό στο χθεσινό φύλλο της Λιμπερασιόν.

Γ: «Τη `Μαρίν`; Την ακροδεξιά κόρη του ακροδεξιού Λεπέν; Κι από πότε αποκτήσατε τέτοια οικειότητα μαζί της ώστε να την αποκαλείτε με το μικρό της όνομα;»

Ν: «Ελάτε τώρα, κύριε Γκιγιόν, η Μαρίν δεν έχει καμιά σχέση με τον πατέρα της, είναι μια απλή γυναίκα, όπως εσείς κι εγώ».

Γ: «Η Μαρίν δεν μπορεί να είναι κάποιος `όπως εσείς κι εγώ`, κυρία Ντιπουί, είναι αδύνατον. Από την ώρα που γεννήθηκε, γαλουχήθηκε με τις ιδέες του πατέρα της. Τα σκυλιά δεν μπορούν να γεννήσουν γάτες!»

Ν: «Κάνετε λάθος, είδα ένα ρεπορτάζ για τα παιδικά της χρόνια στο Μοντρτού, ήταν μια αληθινή οικογένεια, ενωμένη, ευτυχισμένη και θρήσκα».

Γ: «Μα κυρία Ντιπουί, μπορείτε να φανταστείτε κάποιον να μεγαλώνει στους Λεπέν; Την ατμόσφαιρα στο τραπέζι, τα ρατσιστικά και αντισημιτικά σχόλια, τα ανέκδοτα για τους γκέι, τη σύγκριση της μετανάστευσης με το AIDS;»

Ν: «Υπερβάλλετε, κύριε Γκιγιόν, δεν είστε στην τηλεόραση…»

Γ: «Δεν υπερβάλλω καθόλου, ο Λεπέν έβαζε ναζιστική μουσική στο σπίτι του. Στο γραφείο του είχε τοποθετήσει όλα τα εργαλεία βασανισμού που κράτησε ως αναμνηστικά από τον πόλεμο της Αλγερίας: Φαντάζεστε τη μικρή Μαρίν να του ζητά να υπογράψει μια εργασία για το Ολοκαύτωμα; `Εγώ να υπογράψω μια εργασία γι’αυτή τη λεπτομέρεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου; Πες στην ηλίθια τη δασκάλα σου ότι θέλω να τη δω!`»

Ν: «Είστε κακόπιστος, κύριε Γκιγιόν, όλοι ξέρουν ότι η Μαρίν έχει πάρει τις αποστάσεις της από τον πατέρα της, το είπε στην τηλεόραση!»

Γ: «Το 2006, κυρία Ντιπουί, η Μαρίν Λεπέν πόζαρε χαμογελαστή ανάμεσα σε δύο νεαρούς νεοναζί από τη Λυών με ξυρισμένο κεφάλι. Ο ένας είχε για τατουάζ έναν αγκυλωτό σταυρό με μια νεκροκεφαλή. Το 2006, η Μαρίν Λεπέν ήταν 40 ετών, δεν ήταν πια παιδί».

Ν: «Ισως να είναι λίγο φασίστρια, κύριε Γκιγιόν, αλλά είναι ένας φασισμός λάιτ, εγώ αυτό που θέλω είναι ο Ρενέ να ξαναβρεί τη δουλειά του».

Εντεκα εκατομμύρια εγκληματίες

2012-01-24T21:20:00.003+02:00

Πριν από δύο χρόνια, ο Εουχένιο Λεάλ χρειάστηκε να ζητήσει αντίγραφο του ποινικού του μητρώου. Εψαχνε για δουλειά και του το ζητούσαν οι πιθανοί εργοδότες του. Ο Εουχένιο δεν ανησυχούσε, καθώς δεν είχε παραβιάσει στη ζωή του ούτε κόκκινο φανάρι. Μεγάλη ήταν λοιπόν η έκπληξή του όταν διαπίστωσε ότι στο χαρτί που του έδωσαν έγραφε πως έχει διαπράξει ένοπλη ληστεία στη γενέτειρά του. Επρόκειτο για λάθος; Οχι. Απλώς οι κουβανικές Αρχές έκριναν ότι εκτός από τις συλλήψεις, τις πιέσεις και τις απειλές που υφίσταται ο γνωστός διαφωνών, καλό θα ήταν να τον φορτώσουν και με μια ληστεία. Ενας ενοχλητικός πολίτης αντιμετωπίζεται πιο εύκολα από την Αστυνομία αν έχει βαρύ ποινικό μητρώο.

Την ιστορία διηγείται στο μπλογκ της η κουβανή διαφωνούσα Γιοάνι Σάντσες, που δεν κουράζεται να ενημερώνει τη διεθνή κοινότητα για τις κατάφωρες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα της. Σε αυτό το νησί - γράφει - φαίνεται πως δεν υπάρχει ούτε ένας τίμιος άνθρωπος. Και τα έντεκα εκατομμύρια κάτοικοι είναι εγκληματίες του ποινικού δικαίου. Αλλος αγοράζει γάλα από τη μαύρη αγορά, άλλος έχει δορυφορική κεραία στο μπαλκόνι του, κανείς δεν είναι τίμιος, κανείς δεν υπακούει στους νόμους. Και οι μεγαλύτεροι εγκληματίες είναι οι πολιτικοί κρατούμενοι. Οπως ο Ορλάντο Σαπάτα, που πέθανε πριν από δύο χρόνια από απεργία πείνας σε ηλικία 42 ετών. Οπως ο 49χρονος Γκιγιέρμο Φαρίνιας, που είχε μείνει πέρυσι πετσί και κόκαλο ύστερα από 135 ημέρες απεργίας πείνας, και τώρα τον έκλεισαν ξανά στη φυλακή. Οπως ο Βίλμαν Βιγιάρ, που πέθανε την περασμένη εβδομάδα στη φυλακή από τον ίδιο λόγο σε ηλικία 31 ετών. «Ενας εγκληματίας του ποινικού δικαίου», έτσι τον χαρακτήρισε η Γκράνμα στο μονόστηλο που του αφιέρωσε. Το όργανο του καθεστώτος αναφερόταν προφανώς στον λόγο για τον οποίο είχε καταδικαστεί σε τέσσερα χρόνια φυλακή: επειδή έλαβε μέρος σε μια διαδήλωση στην Αβάνα.

Γιατί δεν ξεσηκώθηκε όλος ο κόσμος με τον νέο αυτό θάνατο; Γιατί οι κουβανοί μάρτυρες ήταν πάντα τόσο μόνοι; Η κουβανική δικτατορία τύγχανε πάντοτε ειδικής μεταχείρισης, παρατηρεί ο Πιερλουίτζι Μπατίστα στην Κοριέρε ντέλα Σέρα. Διασημότητες όπως ο Ολιβερ Στόουν ή ο Μάικλ Μουρ εξυμνούν τον Κάστρο ή το κουβανικό σύστημα υγείας, χωρίς να συνοδεύουν αυτούς τους ύμνους με μια κριτική για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η εποποιία της Σιέρα Μαέστρα συγκαλύπτει το εγχώριο απαρτχάιντ που εμποδίζει τους κουβανούς πολίτες να επισκέπτονται τα αγαπημένα νησιά των τουριστών, εκτός αν δουλεύουν στα ξενοδοχεία ή στις παραλίες. Λες και ένας κομμουνισμός με ηχητικό φόντο το «Buena Vista Social Club» είναι λιγότερο ωμός από τους κομμουνισμούς της Ανατολικής Ευρώπης. Λες και ένα γκουλάγκ που λούζεται από τον τροπικό ήλιο είναι λιγότερο γκουλάγκ.

Ενας παρενθετικός επαναστάτης

2012-01-23T21:18:00.000+02:00

Οι πολιτικοί αναλυτές σπάνε το κεφάλι τους. «Αυτή η Ιταλία που δείχνει ικανή να γυρίσει βίαια σελίδα και να περάσει ξαφνικά από το τηλεοπτικό ριάλιτι στην αληθινή πραγματικότητα παραμένει ένα μυστήριο», επισημαίνει ο πολιτειολόγος Ιλβο Διαμάντι. Πράγματι. Από τα μπούνγκα-μπούνγκα του Μπερλουσκόνι, η Ιταλία πέρασε μέσα σε μια νύχτα στις σοβαρές διαπραγματεύσεις του Μάριο Μόντι με τη Μέρκελ. Κι αντί για τηλεοπτικές περσόνες σαν τη Μάρα Καρφάνια, μετέχουν πλέον στην κυβέρνηση άνθρωποι σαν τον Αντρέα Ρικάρντι, που η πρώτη του πράξη όταν ανέλαβε το υπουργείο Διεθνούς Συνεργασίας ήταν να επισκεφθεί τον τάφο του νοτιοαφρικανού μετανάστη Τζέρι Μάσλο, ο οποίος δολοφονήθηκε από ρατσιστές στη Βίλα Λιτέρνο το 1989.

Μπορεί ένας άνθρωπος να μεταμορφώσει μια χώρα; Ή απλώς η «βαθιά Ιταλία» ανέθεσε σε έναν τεχνοκράτη να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά και γρήγορα θα επιστρέψει στα γνωστά σπορ της διαφθοράς, της φοροδιαφυγής και του ρατσισμού; Σε αντίθεση με τον Λουκά Παπαδήμο, ο Προφεσόρε έχει τόσο τον απόλυτο έλεγχο της κυβέρνησής του όσο και ένα επαρκές χρονικό περιθώριο δράσης. Και προχώρησε από την πρώτη στιγμή σε κινήσεις ισχυρού συμβολικού χαρακτήρα. Περιόρισε κατά τα δύο τρίτα τον χώρο που είναι στη διάθεσή του στο Palazzo Chigi. Μείωσε στο μισό τα κρατικά αυτοκίνητα. Ανήγγειλε την αναδιανομή των συχνοτήτων του επίγειου ψηφιακού δικτύου που ο Μπερλουσκόνι είχε χαρίσει κατά το ήμισυ στη δημόσια τηλεόραση και κατά το άλλο ήμισυ στον δικό του όμιλο, τον Mediaset. Και την παραμονή της Πρωτοχρονιάς έστειλε το ιταλικό ΣΔΟΕ στο διάσημο χειμερινό θέρετρο Κορτίνα ντ' Αμπέτσο, όπου οι καταστηματάρχες ειδών πολυτελείας έκαναν ώς τότε πάρτι.

Οι ουσιαστικές μάχες, βέβαια, μόλις τώρα ξεκινούν. Παρ' όλο που γνωρίζει ότι η κυβέρνησή του δεν αποτελεί παρά μια μη εκλεγμένη παρένθεση, ο Μόντι είναι αποφασισμένος να προχωρήσει σε μια πραγματική επανάσταση, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της χώρας του. Εδώ, ανοίγει μέτωπο εναντίον όσων εμποδίζουν τον υγιή ανταγωνισμό, όπως οι ταξιτζήδες, οι φαρμακοποιοί, οι γιατροί, οι δικηγόροι και οι συμβολαιογράφοι. Εκεί, λέει ανοιχτά στην Ανγκελα Μέρκελ ότι ο ιταλικός λαός περιμένει επιβράβευση για τις θυσίες του. Αντί να παπαγαλίζει τα γνωστά συνθήματα εναντίον των οίκων αξιολόγησης, δεν διστάζει να δηλώσει στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ότι συμφωνεί απολύτως με τη διατύπωση της τελευταίας ανακοίνωσης της Standard & Poor's. Κι όταν τον ρωτούν πού μένει, δεν ντρέπεται να απαντήσει: «Στη Ρώμη και στις Βρυξέλλες».

Ο Σούπερ Μάριο έχει συνεργάτες που μιλούν λίγο και δουλεύουν πολύ. Εχει επίσης την τύχη να μην εξαρτάται από τα κόμματα που, εκουσίως ή ακουσίως, του έχουν δώσει χώρο να αναλάβει πρωτοβουλίες. Οι «ΦΤ» τον χαρακτηρίζουν «παρενθετικό επαναστάτη». Ο ίδιος δηλώνει ότι ο στόχος του είναι να κάνει την Ιταλία «μια βαρετή χώρα». Μια χώρα που να τη σέβονται και όχι να γελούν μαζί της.

Νερά μπαίνουν από παντού

2012-01-21T15:24:00.000+02:00

Ηταν μια φορά ένα καινούργιο, πολυτελέστατο και ασφαλέστατο κρουαζιερόπλοιο. Τεράστιο, εξοπλισμένο με πισίνες, εστιατόρια, γυμναστήρια και αίθουσες χορού, υπέροχο, η αφρόκρεμα του στόλου των κρουαζιερόπλοιων, το καμάρι της βιομηχανίας. Υπέροχα ήταν όλα τα ταξίδια του, υπέροχο και το τελευταίο δείπνο, στη διάρκεια του οποίου ο ιταλός καπετάνιος ψιθύριζε γλυκόλογα στο αυτί μιας 25χρονης ξανθιάς μπαλαρίνας - που περιέργως δεν περιλαμβανόταν στον κατάλογο των επιβατών - και έπινε στην υγεία και των δυο τους.

Στην υγεία ενός ιταλού καπετάνιου είχε πιει πριν από εβδομήντα σχεδόν χρόνια και ο διάσημος ισραηλινός ποιητής Νάταν Αλτερμαν: «Ο αέρας μαστίγωνε τη θάλασσα κι η θάλασσα μαστίγωνε το πλοίο, αλλά η αποστολή ολοκληρώθηκε. Πίνουμε στην υγειά σου, Καπετάνιε, και υψώνουμε τα ποτήρια μας. Θα συναντηθούμε ξανά σ' αυτά τα νερά» (από το ποίημα «Μια απάντηση σ' έναν ιταλό καπετάνιο», που γράφτηκε μετά το σπάσιμο του βρετανικού αποκλεισμού και την αποβίβαση 252 Εβραίων στη Ναχαρίγια το 1945). Με τον άλλο ιταλό καπετάνιο πάντως, τον Φραντσέσκο Σκετίνο, δεν θα ξανασυναντηθούμε μάλλον σε οποιαδήποτε νερά.

Η σχέση του «Costa Concordia» με το Ισραήλ δεν εξαντλείται σ' αυτή την πρόποση. Οπως γράφει στη «Χααρέτζ» ένας από τους πιο γενναίους ισραηλινούς δημοσιογράφους, ο Γκιντεόν Λέβι, μέχρι τώρα συνέκριναν το Ισραήλ με τον «Τιτανικό», που κατευθυνόταν τυφλά προς τα παγόβουνα, χωρίς το πλήρωμα να αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο. Από 'δώ και μπρος θα το συγκρίνουν με το «Concordia». Γιατί μπορεί οι ηγέτες του να μη χρειάζεται να το σκάσουν για να σώσουν το τομάρι τους - όπως έκαναν ο Σκετίνο και ο υποπλοίαρχος Δημήτρης Χρηστίδης -, το σκάνε όμως καθημερινά από τις ευθύνες τους. Ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου και ο Εχούντ Μπαράκ θέλουν απλώς να επιβιώσουν, κι ας πάει στον διάβολο η χώρα. Το δικό τους «Concordia» κινδυνεύει να τσακιστεί στα βράχια εξαιτίας της αλαζονείας τους.

Οι ισραηλινοί πολίτες ακούνε κι αυτοί, όπως άκουγαν οι επιβάτες του «Concordia», ότι δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας. Στο κάτω κάτω, η χώρα τους, όπως και το κρουαζιερόπλοιο, είναι η πιο προηγμένη και η καλύτερα εξοπλισμένη. Ο ισραηλινός Πρωθυπουργός, όπως και ο ιταλός καπετάνιος, θέλει μάλιστα να δείξει και στα γύρω νησιά πόσο μεγάλο και δυνατό είναι το καράβι του, κι αυτός είναι ακόμη ένας λόγος που επισπεύδεται η καταστροφή. Μέχρι τότε, πάντως, άρτος, θεάματα και έπαρση.
Οπως και ο Σκετίνο - σημειώνει ο ισραηλινός αρθρογράφος -, ο Νετανιάχου λέει ότι «συντονίζει», αλλά στην πραγματικότητα πίνει καφέ και δεν κάνει τίποτα. Η κατοχή συνεχίζεται, διπλωματική διαδικασία δεν υφίσταται και το μόνο που εξακολουθεί είναι οι μυστηριώδεις δολοφονίες ιρανών πυρηνικών επιστημόνων για να βλέπουν όλοι ποιος έχει το «πάνω χέρι». Ομως το πλοίο έχει γείρει, νερά μπαίνουν από παντού, αν οι επιβάτες δεν πάρουν τα πράγματα στα χέρια τους το ναυάγιο δεν θα αποφευχθεί.

Χακίμ Μπέι, ένας σύγχρονος προφήτης

2012-01-20T14:24:00.002+02:00

Ζει σε μια μικρή πόλη κοντά στη Νέα Υόρκη. Αποφεύγει τα μέσα ενημέρωσης όπως το διάβολος το λιβάνι. Το πραγματικό του όνομα είναι Πίτερ Λάμπορν Ουίλσον, αλλά υπογράφει με το ψευδώνυμο Χακίμ Μπέι. Το πιο γνωστό του έργο, οι «Πειρατικές Ουτοπίες», έχει μεταφραστεί σε είκοσι γλώσσες (στα ελληνικά, από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια). Κυκλοφορούν γι’αυτόν όλα τα δυνατά σενάρια, από το ότι είναι ο θεωρητικός των rave parties μέχρι ότι είναι πολλά άτομα ή δεν υπάρχει καθόλου. Είναι ένας μύθος, και ταυτόχρονα ένα φάντασμα. Είναι επίκαιρος σήμερα, όπως ήταν επίκαιροι οι Καταστασιακοί όταν ξέσπασε η εξέγερση του Μάη του ’68. Κατά μία έννοια είναι ένας απ’αυτούς, ο αμερικανός Γκι Ντεμπόρ, με ολίγη από σουφισμό.

Οι Γάλλοι τον θυμήθηκαν με αφορμή την έκδοση ενός βιβλίου με τρία κείμενά του υπό τον γενικό τίτλο «Απαγορευμένη Ζώνη» (Editions de l’Herne). Όπως γράφει ο Ζαν-Κλοντ Γκιγμπό στον Νουβέλ Ομπζερβατέρ, οι αναλύσεις που περιλαμβάνονται εδώ περιστρέφονται γύρω από ένα προαναγγελθέν τριπλό ναυάγιο: του θεάματος, της προσομοίωσης και του κεφαλαίου. Τρία θέματα ξεχωρίζουν. Το πρώτο είναι η προοδευτική εγκατάλειψη των προαστίων της πόλης από το εμπορικό Κράτος. Οι κάτοικοι αυτών των περιοχών είναι σαν τους «επιβάτες που πετάχτηκαν έξω από την Τριανδρία της Ιστορίας». Κι όμως, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, οι απαγορευμένες αυτές ζώνες μπορούν να μετατραπούν σε τόπους απελευθέρωσης.

Το δεύτερο θέμα παραπέμπει στον σουφισμό. Ο όρος που χρησιμοποιεί ο Χακίμ Μπέι είναι «ειδύλλιο» (romance) και αποτελεί τη σύγχρονη εκδοχή του «ευγενή έρωτα» του Μεσαίωνα ο οποίος, υπό την επιρροή του αραβικού πολιτισμού, αποτελούσε μια ασταθή αλλά αισθησιακή σύνθεση ανάμεσα στην ταντρική σεξουαλικότητα και την εξιδανίκευσή της, ανάμεσα στον «Τρελλό έρωτα» του Αντρέ Μπρετόν και τον αρχαίο ερωτισμό.

Το τρίτο θέμα του βιβλίου είναι μια θετική, αλλά ανήσυχη προσέγγιση του Διαδικτύου. Ο συγγραφέας αποφεύγει τον άκριτο έπαινο της «επικοινωνίας» και εκφράζει την ανησυχία ότι η ψηφιακή τεχνολογία και η αποϋλοποίηση του κόσμου μπορεί να οδηγήσουν προς τον αποχωρισμό της επιθυμίας από το σώμα και τον εκφυλισμό της σε εμπόρευμα.

Σε τι μας ενδιαφέρουν όλα αυτά την εποχή της χρηματοπιστωτικής κρίσης (στην Ευρώπη) και της γενικής κατάρρευσης (στην Ελλάδα); Τι επικαιρότητα μπορεί να έχει ένας «οντολογικός αναρχικός», όπως αποκαλεί ο Χακίμ Μπέι τον εαυτό του; Η απάντηση βρίσκεται στην απήχηση των βιβλίων του. Την παραμονή όλων των μεγάλων ιστορικών γεγονότων – σημειώνει οι Γκιγμπό – πάντα προς το περιθώριο στρεφόμαστε. Και διαπιστώνουμε τότε ότι ένα μάγμα περίμενε την ώρα του για να αναβλύσει. Όταν επιπλέον η διανόηση δείχνει να βράζει στο ζουμί της, όταν οι καθηγητές και οι ειδικοί δυσκολεύονται να αρθρώσουν έναν πολιτικό λόγο, η παρέμβαση ενός Αγνώστου, ενός ανθρώπου για τον οποίο δεν υπάρχουν καν φωτογραφίες, αποκτά μυθικό χαρακτήρα. Κάθε εποχή έχει ανάγκη από τους προφήτες της.

Είδος υπό εξαφάνιση;

2012-01-17T20:44:00.000+02:00

Κι αυτή η κρίση, όπως η χρηματοπιστωτική, ξεκίνησε από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα του ιδρύματος Pew για τα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, την τελευταία δεκαετία έχει απολυθεί το ένα τρίτο των επαγγελματιών δημοσιογράφων. Μόνο τα τρία τελευταία χρόνια έχουν χάσει τη δουλειά τους στη χώρα αυτή 11.000 δημοσιογράφοι και έχουν κλείσει πάνω από 15 εφημερίδες. Πολύ γρήγορα, ο τυφώνας πέρασε τον Ατλαντικό και έπληξε βίαια την Ευρώπη. Στην Ιταλία, η δραστική μείωση των επιδοτήσεων θέτει σε κίνδυνο 100 εφημερίδες. Στην Ισπανία, έχουν χαθεί την τελευταία τριετία 5.000 θέσεις εργασίας. Χιλιάδες άνθρωποι έχουν χάσει τη δουλειά τους και στην Ελλάδα.

«Τα παραδοσιακά μέσα δέχονται μεγάλη πίεση και επιταχύνουν τη μετατροπή τους σε ηλεκτρονική μορφή», επισημαίνει στη Λιμπερασιόν ο κοινωνιολόγος των μέσων ενημέρωσης Ζαν-Μαρί Σαρόν. «Μεγάλοι όμιλοι όπως ο Λαγκαρντέρ, ο RTL ή ο Μονταντόρι δεν βρίσκονται πλέον σε δυναμική ανάπτυξης και προσπαθούν να επικεντρωθούν στις πιο σταθερές πλευρές της δραστηριότητάς τους». Τα προβλήματα που υπήρχαν ήδη (πτώση της διαφήμισης, ανταγωνισμός του Διαδικτύου, μείωση της κυκλοφορίας) οξύνθηκαν με την οικονομική κρίση. Και τα αποτελέσματα είναι καταστροφικά, αν και διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Στη νότια Ευρώπη, για παράδειγμα, ο λαϊκός Τύπος μάλλον απουσιάζει, γεγονός που καθιστά πιο ευάλωτα τα μέσα ενημέρωσης αφού εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη διαφήμιση.

Πολλά θα εξαρτηθούν από τον ρόλο που θα παίξει το Κράτος, τονίζει η γαλλική εφημερίδα. Στη Γαλλία, οι κρατικές επιδοτήσεις εξασφαλίζουν προς το παρόν μια ισορροπία. Στην Ιταλία, όμως, ο Μάριο Μόντι ανακοίνωσε ότι οι επιδοτήσεις θα μειωθούν φέτος σε 53 εκατομμύρια ευρώ, έναντι 70 εκατομμυρίων το 2010. Στο μέλλον, μάλιστα, θα χορηγούνται σε συνάρτηση με την πραγματική κυκλοφορία των εφημερίδων και όχι με το τιράζ τους. «Είναι αδιανόητο να καταργηθούν εντελώς οι επιδοτήσεις, που εγγυώνται μια πλουραλιστική ενημέρωσης», δήλωσε ο ιταλός πρωθυπουργός. «Σε μια περίοδο όμως που κάθε ευρώ που δαπανά το Κράτος πρέπει να αποτελεί αντικείμενο ελέγχου, δεν μπορούμε να αναβάλλουμε συνεχώς την αντιμετώπιση του προβλήματος».

«Είμαστε είδος που απειλείται με εξαφάνιση», λέει η Μάχις Ιγκλέσιας, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ενώσεων ισπανών δημοσιογράφων. Η νέα κυβέρνηση του Μαριάνο Ραχόι ανακοίνωσε ότι ο προϋπολογισμός των δημοσίων ραδιοτηλεοπτικών μέσων θα μειωθεί κατά 200 εκατομμύρια ευρώ. Σε αντιστάθμισμα, ενδέχεται να επιτραπεί και πάλι η διαφήμιση στη δημόσια τηλεόραση, που είχε καταργηθεί το 2010 στα πρότυπα της Γαλλίας. Αντιδρούν όμως οι ιδιωτικοί σταθμοί, που δεν θέλουν η διαφημιστική πίττα να κοπεί σε περισσότερα κομμάτια.

Οσο για την Ελλάδα, η συζήτηση για τους τρόπους αντιμετώπισης της κρίσης δεν είναι αυτό που θα λέγαμε πλούσια. Η απεργιακή κινητοποίηση που ξεκίνησε σήμερα εντάσσεται στην «ολομέτωπη μέχρι τέλους σύγκρουση με την κυβέρνηση, την τρόικα και τους εργοδότες», όπως αναφέρεται στην τελευταία ανακοίνωση της ΕΣΗΕΑ. Το ζήτημα είναι για ποιον θα έλθει το τέλος.

Η επανάσταση της αξιοπρέπειας

2012-01-16T20:41:00.000+02:00

Στο βιβλίο της «Η αξιοπρέπεια των αστών: Γιατί τα οικονομικά δεν μπορούν να εξηγήσουν τον σύγχρονο κόσμο» (2011), η αμερικανίδα ιστορικός και οικονομολόγος Ντίρντρι ΜακΚλόσκι επισημαίνει ότι η Βιομηχανική Επανάσταση – το Μεγάλο Γεγονός, όπως το αποκαλεί – δεν ήταν αποτέλεσμα μόνο οικονομικών παραγόντων, όπως η δραστική μείωση του κόστους των μεταφορών ή οι εγγυήσεις στην ιδιοκτησία της γης. Ο αποφασιστικός σπινθήρας ήταν η αλλαγή στάσης απέναντι στη μεσαία τάξη, και ιδίως τους εμπόρους και τους βιοτέχνες. Ακριβώς επειδή τους δόθηκε μια κοινωνική αξιοπρέπεια που δεν είχαν, έλαβε η βιομηχανική παραγωγή αυτή την τεράστια ώθηση. Ο πλούτος έπαψε να αποτελεί στίγμα για τις κατηγορίες αυτές και η κατάκτησή του με τα χέρια δεν αντιμετωπιζόταν πια ως μια κατακριτέα δραστηριότητα. Η επανάσταση της αξιοπρέπειας των αστών ξεκίνησε από τη βόρεια Ευρώπη και συνοδεύτηκε από τη μείωση των εισοδημάτων των μη αστών: των πολεμιστών, των αριστοκρατών που ζούσαν από την έγγεια πρόσοδο, του κλήρου.

Το πρόβλημα σήμερα είναι ποιες τάξεις και δραστηριότητες πρέπει να αποκτήσουν αξιοπρέπεια, ώστε ένα νέο Μεγάλο Γεγονός όχι μόνο να παραγάγει πλούτο, αλλά και να αποκτήσει ρίζες. Η διατύπωση αυτού του ερωτήματος, γράφει η Μπάρμπαρα Σπινέλλι στη Ρεπούμπλικα, σημαίνει όχι μόνο να δώσουμε χώρο και φωνή σε άτομα και επαγγέλματα που δεν έχουν εκτιμηθεί αρκετά, αλλά και να αποφασίσουμε τι ανάπτυξη θέλουμε, μια ανάπτυξη ασφαλώς διαφορετική από εκείνη που ξεκίνησε με τη Βιομηχανική Επανάσταση. Στην Ευρώπη, πρέπει να επενδύσουμε όχι σε βιομηχανίες που μεταναστεύουν στην Ασία ή τη Λατινική Αμερική, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, αλλά σε παραγωγικές δραστηριότητες που εξασφαλίζουν τη βιώσιμη ανάπτυξη, δηλαδή την ικανοποίηση των αναγκών της σημερινής γενιάς χωρίς να διακυβεύεται η ικανότητα των μελλοντικών γενιών να ικανοποιούν τις δικές τους ανάγκες: τέτοιες δραστηριότητες είναι οι εναλλακτικές πηγές ενέργειας, τα συλλογικά μέσα μεταφοράς, η έρευνα, ο πολιτισμός, η συμβίωση των πολιτών.

Για μια τόσο σημαντική στροφή, συνεχίζει η αρθρογράφος, δεν αρκούν τα εθνικά κράτη. Το νέο Μεγάλο Γεγονός μόνο η Ενωση μπορεί να το προκαλέσει, κι αυτός είναι ο λόγος που το γερμανικό δόγμα για το «τακτοποιημένο (εθνικό) σπίτι» είναι τόσο βραχυπρόθεσμο. Για να μπορέσει όμως να επενδύσει στο καινούργιο, η Ευρώπη πρέπει να δαπανήσει χρήμα, άρα χρειάζεται έναν ισχυρό προϋπολογισμό. Οσο για τα άτομα και τις τάξεις που πρέπει να τους αποδοθεί αξιοπρέπεια, ανάμεσά τους είναι ασφαλώς οι μετανάστες, χωρίς τους οποίους η χρηματοδότηση του κοινωνικού κράτους είναι αδύνατη. Οι εργαζόμενοι σε επισφαλείς θέσεις, που δεν μπορούν να αξιοποιήσουν την εκπαίδευση που έχουν λάβει. Οι καθηγητές και οι ερευνητές, που τον 19ο αιώνα αποτελούσαν μια ευγενή τάξη και σήμερα είναι περιθωριοποιημένοι.

Με άλλα λόγια, πρέπει να αποδοθεί αξιοπρέπεια στο μέλλον. Να επενδύσουμε σε δραστηριότητες από τις οποίες θα ωφεληθούν, με νέους τρόπους, τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας.

Ο θάνατος ενός δημοσιογράφου

2012-01-14T18:52:00.000+02:00

Το φονικό συνέβη την Τετάρτη στη Χομς, την πρωτεύουσα της συριακής εξέγερσης. Και η περιγραφή του από τον κάμεραμαν Κριστόφ Κενκ, όπως δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της France Televisions, έχει ως εξής: «Μας έβγαλαν για έναν γύρο στην πόλη. Πέσαμε σε μια μικρή διαδήλωση σε μια λεωφόρο, απομακρυνθήκαμε, αρχίσαμε να κάνουμε σχέδια. Και τότε έπεσε ο πρώτος όλμος, σε απόσταση 500 μέτρων από τη διαδήλωση. Προκλήθηκε πανικός. Υστερα έπεσε δεύτερος όλμος, αυτή τη φορά σε ένα σχολείο, που όμως ήταν άδειο. Ο τρίτος όλμος έπεσε στα δέκα μέτρα από μένα, αισθάνθηκα το φύσημα. Τραυματίστηκα ελαφρά, αλλά όλα πάνε καλά. Κι ύστερα έπεσε ο τέταρτος όλμος, στο κτίριο όπου είχε καταφύγει ο Ζιλ Ζακιέ. Εβαλαν τον Ζιλ σ' ένα ταξί για να τον μεταφέρουν στο νοσοκομείο. Οταν όμως είδα τον Ζιλ να βγαίνει και τη γυναίκα του να κλαίει, κατάλαβα ότι είχε σκοτωθεί επιτόπου».

Ο Ζακιέ εργαζόταν για το κανάλι France 2 και είχε φτάσει στη Δαμασκό στις 7 Ιανουαρίου μαζί με τον Κενκ και τη σύντροφό του Καρολίν Πουαρόν που είναι φωτογράφος. Είχε καλύψει ήδη αρκετούς πολέμους, το 2003 μάλιστα είχε βραβευτεί για το ρεπορτάζ του στη Ναμπλούς. Η ομάδα του, στην οποία μετείχαν και άλλοι δημοσιογράφοι, βρισκόταν υπό την «ευθύνη» της αδελφής Μαρί Ανιές, μιας λιβανέζας καλόγριας που ζει στη Συρία και εργάζεται στο τμήμα προπαγάνδας του καθεστώτος. Και η παρακολούθησή τους από τις μυστικές υπηρεσίες ήταν συνεχής. Οταν ο Ζακιέ προσπάθησε να μεταβεί στη συνοικία Μιντάν της Δαμασκού, τον εμπόδισαν. Αντί γι' αυτό, υποχρέωσαν τον ίδιο και την ομάδα του να πραγματοποιήσουν μια προπαγανδιστική επίσκεψη στη Χομς, με τη γνωστή τραγική κατάληξη.

Το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων της Συρίας έσπευσε να αποδώσει τον φόνο σε μια «ένοπλη τρομοκρατική οργάνωση», ακολουθώντας την προπαγάνδα του καθεστώτος που ισχυρίζεται ότι τρομοκράτες προσπαθούν να πλήξουν τον ειρηνικό πληθυσμό. Η αλήθεια δύσκολα θα γίνει γνωστή. Εκτός από τον θρήνο των συναδέλφων του όμως, και την οργή όλων των ελεύθερων ανθρώπων για τον φόνο τόσο του Ζακιέ όσο και των άλλων 5.000 ανθρώπων τους τελευταίους δέκα μήνες, εντυπωσιακή είναι η αντίδραση των ίδιων των Σύρων. Το facebook έχει πάρει φωτιά για τον «πρώτο μη σύρο μάρτυρα του ελεύθερου Τύπου», όπως έγραψε η αντιστασιακή Σουχεΐρ Ατασί. Δεν λείπουν εκείνοι που επισημαίνουν μια τραγική ειρωνεία: οι δημοσιογράφοι που μπήκαν παράνομα στη Συρία υπό την προστασία των επαναστατών ή των λιποτακτών του στρατού κατόρθωσαν να βγουν και να μεταδώσουν τα ρεπορτάζ τους ενώ ο Ζακιέ, που μπήκε στη χώρα νόμιμα και είχε άδεια να κάνει τη δουλειά του, σκοτώθηκε!

Λίγες ώρες μετά τον θάνατο του Ζακιέ, ένας σύρος δημοσιογράφος έλαβε το εξής μήνυμα στο τηλέφωνό του: «Γενναίοι δημοσιογράφοι, είδατε τι συνέβη στον γάλλο συνάδελφό σας. Βλέπετε τι συμβαίνει σε όποιον δεν υπακούει. Γυρίστε λοιπόν στα σπίτια σας, δεν θέλουμε να σας βλέπουμε άλλο!».

Ζορρό ή Πηνελόπη;

2012-01-13T15:10:00.001+02:00

Η επίθεση ξεκίνησε, είναι σφοδρή και συχνά γίνεται βρόμικη: όταν, για παράδειγμα, συγκρίνονται οι οικονομικές συνέπειες μιας νίκης της Αριστεράς στις προεδρικές εκλογές με τις συνέπειες ενός πολέμου. Οι καρποί είναι ήδη ορατοί. Ο Νικολά Σαρκοζί έχει μειώσει στις δύο μονάδες τη διαφορά του από τον Φρανσουά Ολάντ στον πρώτο γύρο (25% έναντι 27%) και ελπίζει τον Μάιο να κάνει την έκπληξη. Δεν θα είναι εύκολο, δεδομένου ότι οι άλλοι δύο υποψήφιοι – ο Φρανσουά Μπαϊρού και η Μαρίν Λεπέν – θέλουν για τους δικούς τους λόγους την ήττα του σημερινού προέδρου. Οι δημοσκοπήσεις προβλέπουν ότι ο υποψήφιος του Σοσιαλιστικού Κόμματος θα επικρατήσει με 55%. Αλλά ο Σαρκοζί δικαιούται να ελπίζει.

Πού στηρίζει τη μαχητικότητά του; Ο Κλοντ Αλέγκρ, πρώην υπουργός Παιδείας των σοσιαλιστών, υποστηρίζει ότι ο γάλλος πρόεδρος πάσχει από το σύνδρομο του Ζορρό. «Ο ήρωας που κρύβεται πίσω του είναι κατά την άποψή μου ο μασκοφόρος εκδικητής, ο καβαλάρης που εμφανίζεται μέσα από το σκοτάδι για να υπερασπιστεί τους καταπιεσμένους, να αποκαταστήσει τη δικαιοσύνη, να πολεμήσει το ψέμα», γράφει ο Αλέγκρ στο καινούργιο του βιβλίο με τίτλο Σαρκό ή το σύνδρομο του Ζορρό (εκδ. Plon). Τα κυριότερα προσόντα του; «Το θάρρος, η επιδεξιότητα, η πανουργία, και κυρίως η ταχύτητα στη λήψη των αποφάσεων».

Κάνοντας έναν απολογισμό, ο πρώην υπουργός υποστηρίζει ότι ο Σαρκοζί τα πήγε καλύτερα από τον Μιτεράν, και ασφαλώς από τον Σιράκ. Οσο για την αδυναμία του να προωθήσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις, δεν φταίει αυτός, αλλά ο «συντηρητισμός της κοινής γνώμης». Και να σκεφτεί κανείς ότι ορισμένοι κριτικοί χαρακτήρισαν το βιβλίο αυστηρό απέναντι στον πρόεδρο…

Πιο ενδιαφέρον, αλλά με λιγότερο πιασάρικο τίτλο, είναι το βιβλίο Η πενταετία των 500 δισεκατομμυρίων (εκδ. Mille et Une Nuits), που έγραψαν οι Μελανί Ντελάτρ και Εμανιέλ Λεβί. Όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς, από τότε που ανέλαβε την εξουσία ο Σαρκοζί το χρέος της Γαλλίας αυξήθηκε από 1,15 σε 1,78 τρισεκατομμύρια ευρώ. Από την αύξηση των 630 δισεκατομμυρίων ευρώ, μόνο τα 109 μπορούν να αποδοθούν στην οικονομική κρίση. Για τα υπόλοιπα 521 δισεκατομμύρια φέρει αποκλειστική ευθύνη ο Σαρκοζί!

Αντί για το σύνδρομο του Ζορρό, οι δύο συγγραφείς υποστηρίζουν ότι ο Σαρκοζί πάσχει από το σύνδρομο της Πηνελόπης: διαλύει συνεχώς αυτά που έχει κάνει, καθώς δεν είχε ποτέ ένα πραγματικό ιδεολογικό υπόστρωμα στην οικονομική του πολιτική. Όταν ανέλαβε την προεδρία, φλερτάριζε τη Βρετανία και αγνοούσε τη Γερμανία. Σήμερα κάνει ακριβώς το αντίθετο. Ενώ εξελέγη με την υπόσχεση να μειώσει τους φόρους, κατάφερε να τους αυξήσει. Ο πρώτος νόμος που ψήφισε είχε στόχο την ενίσχυση των πλουσίων, με το επιχείρημα ότι έτσι θα ωφεληθεί ολόκληρη η κοινωνία. Στο τέλος της θητείας του κάνει στροφή 180 μοιρών και τάσσεται υπέρ του φόρου Τόμπιν. Νικολά Σαρκοζί, ο βασιλιάς της κωλοτούμπας.

Εκρηξη αυταρχισμού

2012-01-12T17:58:00.002+02:00

Η έκφραση αποτελεί κλισέ, αλλά η είδηση για τη σύλληψη του πρώην αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Ιλκέρ Μπασμπούγ προκάλεσε πραγματικά αίσθηση την περασμένη εβδομάδα στην Τουρκία. Όταν ένας δικαστής είναι σε θέση να ανακρίνει επί επτά ώρες έναν τόσο υψηλά ιστάμενο στρατιωτικό, και στη συνέχεια να διατάζει την προφυλάκισή του, τότε πρέπει να έχει προχωρήσει πολύ η δημοκρατία στη γειτονική χώρα. Πολύ περισσότερο μάλιστα που η εξέλιξη αυτή συνοδεύεται από την απαγγελία κατηγοριών εναντίον του στρατηγού Εβρέν, αρχηγού του πραξικοπήματος του 1980, που ενδέχεται να οδηγήσει στην καταδίκη του σε ισόβια κάθειρξη.

Αυτή είναι η μία ανάγνωση. Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά, που αποτυπώνεται στην τελευταία έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης για το δικαστικό σύστημα και τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Τουρκία. Σύμφωνα με την έκθεση αυτή, που συνέταξε ο Τόμας Χάμαρμπεργκ, η προφυλάκιση ενός κατηγορούμενου μπορεί να διαρκέσει ως και δέκα χρόνια. Η χρησιμοποίηση μυστικών μαρτύρων και η παρεμπόδιση του έργου της υπεράσπισης κονιορτοποιούν ουσιαστικά όλα τα δικαιώματά του. Η αντιτρομοκρατική νομοθεσία μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον του ακόμη κι αν δεν υπάρχει η παραμικρή απόδειξη ότι ανήκει σε μια τρομοκρατική οργάνωση. Ενδεικτικές είναι οι περιπτώσεις των δημοσιογράφων Νεντίμ Σενέρ και Αχμετ Σικ, που κατηγορούνται ότι ανήκουν στο αντικυβερνητικό δίκτυο Εργκένεκον επειδή βρέθηκε στους υπολογιστές τους ένα αρχείο - την αυθεντικότητα του οποίου επιπλέον αμφισβητούν.

«Τα όρια ανάμεσα στην τρομοκρατική πράξη και την ελευθερία της σκέψης, της έκφρασης και της συνάθροισης έχουν γίνει δυσδιάκριτα», τονίζεται στην έκθεση. Εκατό δημοσιογράφοι βρίσκονται ήδη στη φυλακή. Αυτή την εβδομάδα, τούρκος εισαγγελέας διέταξε έρευνα εναντίον του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου επειδή τον περασμένο Νοέμβριο χαρακτήρισε τις φυλακές Σιλίβρι «στρατόπεδο συγκέντρωσης». Και ο πρωθυπουργός σφυρίζει κλέφτικα. Όπως επισημαίνουν σε χθεσινό κύριο άρθρο τους οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, ο Ερντογάν μπορεί να απολογήθηκε για το φόνο 13.000 Κούρδων από τον στρατό κατά τη δεκαετία του ’30, δεν δείχνει όμως καμιά διάθεση να απολογηθεί και για τον φόνο 35 κούρδων αμάχων σε αεροπορική επιδρομή πριν από δύο εβδομάδες.

Η Τουρκία αναφέρεται συχνά από δυτικούς ηγέτες ως πρότυπο για τις αραβικές δημοκρατίες, καθώς κατορθώνει να συνδυάζει το ισλάμ με τη δημοκρατία. Η απουσία όμως σοβαρής κριτικής, σε συνδυασμό με τη διαφαινόμενη απομάκρυνση της ευρωπαϊκής προοπτικής για τη χώρα, φαίνεται να ενθαρρύνουν τον αυταρχισμό της κυβέρνησής της και να παραπέμπουν στις καλένδες τις μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης της αναθεώρησης του Συντάγματος. Αν προστεθούν σ’αυτό οι αρνητικές προβλέψεις για την οικονομία και οι φήμες για την αρρώστια του Ερντογάν, τότε η συνταγή που προκύπτει αποκτά εκρηκτικό χαρακτήρα.

Και για να δανειστούμε το ερώτημα του γνωστού μας Μεχμέτ Αλί Μπιράντ: «Γιατί άραγε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης αυτοτραυματίζεται;»

Το σχέδιο Γ κατά της κρίσης

2012-01-11T17:32:00.002+02:00

Οι αρχές του Μπουένος Αϊρες είχαν μια ιδέα. Οποιος κάτοικος πληρώνει τους φόρους του στην ώρα τους θα μπορεί να κατεβάζει δωρεάν εγχώρια μουσική από το Διαδίκτυο. Σχετική συμφωνία υπέγραψε ο υπεύθυνος για την είσπραξη των φόρων στην επαρχία Μάρτιν Ντι Μπέγια με τον πρόεδρο της Sony Music Argentina Νταμιάν Αμάτο. Με τον τρόπο αυτό, εξήγησε χθες ο πρώτος, επιτυγχάνονται τρία πράγματα. Πρώτον, προωθείται η αργεντίνικη μουσική. Δεύτερον, επιβραβεύονται οι φορολογικά συνεπείς. Τρίτον, καταπολεμάται η πειρατεία.

Το μέτρο αυτό εντάσσεται χωρίς αμφιβολία στο σχέδιο που πρότεινε το περασμένο Σαββατοκύριακο ο γνωστός αρθρογράφος των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς Χάρι Αϊρς. Το σχέδιο Α για την καταπολέμηση της χρηματοπιστωτικής κρίσης, που περιλαμβάνει λιτότητα, λιτότητα κι ακόμη περισσότερη λιτότητα, είναι φανερό ότι απέτυχε. Το σχέδιο Β, που προβλέπει ένα μεγαλύτερο δανεισμό ώστε να δοθεί ώθηση στην ανάπτυξη, προσκρούει στην άρνηση των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, και κυρίως του Βερολίνου. Καιρός λοιπόν για ένα σχέδιο Γ, το οποίο δεν στηρίζεται ούτε στην εξουθένωση των πληθυσμών ούτε σε μέτρα όπως η έκδοση ευρωομολόγων. Για την ακρίβεια, δεν προϋποθέτει καμιά απολύτως έντονη δραστηριότητα. Το σχέδιο αυτό μας ζητά απλώς να κάνουμε μια παύση, να σκεφτούμε, να διαβάσουμε, ιδίως να διαβάσουμε ποίηση, να ακούσουμε μουσική, να περπατήσουμε, ασφαλώς να μην οδηγήσουμε, ή τουλάχιστον να μην οδηγήσουμε γρήγορα.

Είναι ένα σχέδιο που αφορά το βάθος, γράφει ο Αϊρς. Πρέπει να προχωρήσουμε σε μεγαλύτερο βάθος, τόσο μέσα μας όσο και σε αυτά που μας περιβάλλουν. Για να κατανοήσουμε ένα έργο τέχνης, δεν αρκεί να το παρατηρήσουμε, να το εντάξουμε σε μια εποχή, να το συνδέσουμε με τη ζωή του ζωγράφου. Πρέπει και να το νιώσουμε, να διεισδύσουμε σ’αυτό, να ακούσουμε την αντήχησή του. Κι αυτό ισχύει είτε πρόκειται για ένα κονσέρτο του Μπετόβεν είτε για ένα ποίημα του Λόρκα ή ένα πορτρέτο του Ρέμπραντ.

Ο βρετανός αρθρογράφος αναφέρεται σε μια από τις λιγότερο «επαναστατικές» σονάτες του Μπετόβεν, τη σονάτα για πιάνο σε Σι μείζονα υπ’αριθ. 11 έργο 22, η οποία στα χέρια του βορειοϊρλανδού πιανίστα Μπάρι Ντάγκλας απογειώνεται. Το ίδιο συμβαίνει με το τέταρτο κονσέρτο για πιάνο του ίδιου συνθέτη, όταν το ερμηνεύει η Μιτσούκο Ουσίντα. Ο καθένας έχει ασφαλώς τις μουσικές του εμπειρίες. Ο υπογράφων μπορεί, ας πούμε, να βεβαιώσει ότι η δουλειά βγαίνει πολύ καλύτερα υπό τους ήχους του ολλανδικού σταθμού Classic FM ή του ισπανικού σταθμού Radio Clásica, που μπορεί κανείς να βρει εύκολα στην εξαιρετική ιστοσελίδα worldconcerthall.com.

Ο εθισμός στην αποθέωση της κοινοτοπίας και στην εξύμνηση των ατάλαντων, καταλήγει ο Αϊρς, δεν είναι ίδιον τόσο των κούφιων ανθρώπων όσο των ρηχών. Κι αυτή η παράδοση στη ρηχότητα μπορεί να έχει τραγικές συνέπειες.

Η μεγαλύτερη τραπεζική ληστεία της ιστορίας

2012-01-10T18:12:00.001+02:00

Το χωριό λέγεται Μπάλιχεϊ, αν και δεν είμαστε σίγουροι για την προφορά του στα ιρλανδικά. Βρίσκεται πραγματικά στη μέση του πουθενά. Κι ούτε γίνονται εκεί συγκλονιστικά πράγματα. Η γυναίκα που καθόταν μάλιστα δίπλα στη δημοσιογράφο της Γκάρντιαν στο ταξί που τους πήγε στο Κορκ δεν μπορούσε να καταλάβει τι ρεπορτάζ θα έκανε εκεί. Κι όμως, το Μπάλιχεϊ θυμίζει τους τελευταίους μήνες κάτι από Αραβική Ανοιξη και μανάδες των εξαφανισμένων της Αργεντινής μαζί. Κάθε Κυριακή, τις τελευταίες 43 εβδομάδες, οι κάτοικοι βγαίνουν στους δρόμους και διαδηλώνουν. Ησυχα. Ο,τι καιρό και να κάνει. Όχι περισσότερο από δέκα λεπτά τη φορά. Αλλοτε είναι πολλοί κι άλλοτε λιγότεροι. Χωρίς να ενοχλούν την κυκλοφορία, τις Κυριακές άλλωστε ελάχιστα αυτοκίνητα κυκλοφορούν στο χωριό. Μια φορά μόνο άλλαξαν το τελετουργικό και διαδήλωσαν Παρασκευή, αλλά επειδή προκάλεσαν κυκλοφοριακό πρόβλημα δεν το ξανάκαναν.

Ο λόγος που διαδηλώνουν οι κάτοικοι του Μπάλιχεϊ έχει να κάνει με την οικονομική κρίση. Δεν διαφωνούν με τα μέτρα λιτότητας, αναγνωρίζουν ότι δεν μπορούν να ξοδεύουν περισσότερα απ΄όσα κερδίζουν. Αρνούνται όμως να αποζημιώσουν εκείνοι τους κατόχους των τραπεζικών ομολόγων. Απορρίπτουν δηλαδή την απόφαση που έλαβε το 2008 ο τότε υπουργός Οικονομικών (και μακαρίτης πια) Μπράιαν Λένιχαν για την επ’αόριστον εγγύηση του συνόλου σχεδόν των ομολόγων που εξέδωσαν οι ιρλανδικές τράπεζες. «Αυτόν το μήνα λήγουν ομόλογα αξίας 3 δισεκατομμυρίων ευρώ» παρατηρεί ο οργανωτής των διαδηλώσεων Νταϊαρμούιντ Ο’Φλιν, αθλητικός συντάκτης της Irish Examiner. «Από πού θα έρθουν τα χρήματα; Οι τράπεζες έχουν χρεοκοπήσει. Αρα εμείς θα πληρώσουμε τη νύφη».

Η ανεργία στην Ιρλανδία έχει φτάσει το 14,4%. Η μετανάστευση φουντώνει: το Ινστιτούτο Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών υπολογίζει ότι φέτος θα εγκαταλείψουν τη χώρα 40.000 άνθρωποι. Το κίνημα των καταλήψεων (Occupy) έχει φτάσει κι εδώ. Αλλά οι κάτοικοι του Μπάλιχεϊ δεν θέλουν να ρίξουν τον καπιταλισμό. Ούτε να αλλάξουν τον κόσμο. Στοιχειώδη δικαιοσύνη θέλουν. Και λίγη προσοχή. «Αυτή είναι η μεγαλύτερη τραπεζική ληστεία στην ιστορία», λέει ο Ο’Φλιν. «Μόνο που αυτή τη φορά οι ληστές είναι οι τράπεζες».

Την ημέρα που η Χόμα Χαλέελι της Γκάρντιαν έφτασε στο χωριό, έριχνε μια σιγανή βροχή. Για αλλαγή, οι κάτοικοι είχαν αποφασίσει να διαδηλώσουν μαζί με τους κατοίκους της γειτονικής Σαρλβίλ. Δεν ήταν πάνω από 30, αλλά ήταν αποφασισμένοι. Εξω από την εκκλησία, ο Τόμας Νέλιγκαν συγκέντρωνε χρήματα για μια νεολαιίστικη οργάνωση. Όπως λέει στη δημοσιογράφο, «πολλοί συμφωνούν με τα αιτήματα των διαδηλωτών, αλλά δεν είναι διατεθειμένοι να βγουν στο δρόμο. Είναι θυμωμένοι, αλλά δεν δείχνουν τα αισθήματά τους, θεωρούν ότι δεν είναι πολύ ιρλανδικό».

Μπορεί να πετύχουν κάτι οι διαδηλωτές; Μάλλον όχι. Αλλά αυτό δεν τους πτοεί. Τους αρκεί να δείχνουν ότι καταλαβαίνουν. Είναι θέμα αξιοπρέπειας.

Η μυστική συνταγή

2012-01-09T18:08:00.000+02:00

Τα στοιχεία που έδωσε την περασμένη εβδομάδα στη δημοσιότητα η Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης (Eurostat) είναι δραματικά. Οι άνεργοι στην ευρωζώνη έφτασαν τον Νοέμβριο τα 16,4 εκατομμύρια. Ο δείκτης της ανεργίας παρέμεινε ουσιαστικά σταθερός στο 10,3% το τελευταίο δωδεκάμηνο αλλά πολλοί άνεργοι σταμάτησαν να ψάχνουν για δουλειά. Η ανεργία στην Πορτογαλία αυξήθηκε από 13% σε 13,2%, στην Ισπανία από 22,7% σε 22,9% και στην Ελλάδα από 13,3% σε 18,8%. Ακόμη πιο ζοφερή είναι η κατάσταση μεταξύ των νέων κάτω των 25 ετών: το ποσοστό της ανεργίας στην Ισπανία φτάνει το 49,6% και στην Ελλάδα το 46,6%.

Σ' αυτή την εικόνα όμως υπάρχει μια εξαίρεση. Ενώ στην υπόλοιπη και κυρίως στη Νότια Ευρώπη η ανεργία μεγάλωνε, στη Γερμανία μειωνόταν, φτάνοντας το 5,5%. Με εξαίρεση τον περασμένο Οκτώβριο, η ανεργία μειώνεται σταθερά στη χώρα από τον Ιούνιο του 2009. Ενώ η ανεργία στην ευρωζώνη είναι η μεγαλύτερη από την εποχή που κυκλοφόρησε το ευρώ, στη Γερμανία είναι η μικρότερη από την εποχή της ενοποίησης! Πώς εξηγείται αυτή η επιτυχία; Εχει η Γερμανία κάποια μυστική συνταγή;

Ενας βασικός παράγοντας είναι η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας που εφάρμοσε ο πρώην καγκελάριος Σρέντερ, η περίφημη Ατζέντα 2010. Η μείωση των επιδομάτων ανεργίας (Νόμος Hartz IV) οδηγεί τους ανέργους να επιστρέφουν γρηγορότερα στον δρόμο της εργασίας, ακόμη κι αν η αμοιβή της προτεινόμενης θέσης είναι μικρότερη ή οι προδιαγραφές της δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες τους. Επιπλέον, το επίπεδο των μισθών παρέμεινε σταθερό με τη συναίνεση των συνδικάτων: σύμφωνα με το γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομίας (DIW), οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν μέσα σε μια δεκαετία κατά 4%. Την ίδια περίοδο σημειώθηκε αύξηση του χρόνου εργασίας. Ολα αυτά οδήγησαν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των γερμανικών επιχειρήσεων που σε συνδυασμό με τον υψηλό ρυθμό εξαγωγών επέτρεψαν στη Γερμανία να ανακάμψει μετά την ύφεση του 4,9% το 2009.

Αν λάβει κανείς υπόψη και την ευρεία χρήση της τακτικής της μερικής ανεργίας από τις γερμανικές επιχειρήσεις (δηλαδή της δυνατότητάς τους να διατηρούν εργαζομένους με τα δύο τρίτα του μισθού), μπορεί να καταλάβει πώς δημιουργήθηκε το χάσμα ανάμεσα στη Γερμανία και την υπόλοιπη Ευρώπη. Μπορεί να καταλάβει επίσης γιατί η Γερμανία δεν βιάζεται να δώσει μια λύση στην κρίση της ευρωζώνης. Ελλοχεύει όμως ένας κίνδυνος. Σε μια ενιαία αγορά, τα προβλήματα της περιφέρειας πλήττουν μοιραία κάποια στιγμή και τον πυρήνα. Τον Νοέμβριο διαπιστώθηκε στη Γερμανία μια απροσδόκητη πτώση των βιομηχανικών παραγγελιών κατά 4,8% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Μπορεί να είναι συγκυριακό. Μπορεί όμως να είναι και ενδεικτικό. Τα προϊόντα που εξάγεις πρέπει σε κάποιον να τα πουλήσεις. Την κυριαρχία που επιδιώκεις πρέπει σε κάποιον να την ασκήσεις.

Οι εξτρεμιστές θα σώσουν τον Ομπάμα

2012-01-06T21:18:00.000+02:00

Το θρίλερ της Αϊόβα, με τη διαφορά των οκτώ ψήφων ανάμεσα στον Μιτ Ρόμνεϊ και τον απίστευτο Ρικ Σαντόρουμ, μπορεί να προσφέρεται για δημοσιογραφικές αναλύσεις, αλλά έχει περισσότερο συμβολικό παρά ουσιαστικό χαρακτήρα. Εύκολα ή δύσκολα, ο πρώην κυβερνήτης της Μασαχουσέτης θα κερδίσει το καλοκαίρι το χρίσμα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Και στις εκλογές της 6ης Νοεμβρίου θα χάσει από τον Μπαράκ Ομπάμα.

Υπό φυσιολογικές πολιτικές συνθήκες, και παρά τον ενθουσιασμό που είχε προκαλέσει η εκλογή του, ο σημερινός πρόεδρος δεν θα κατόρθωνε να επανεκλεγεί και θα το έριχνε στο γράψιμο. Όπως επισημαίνει όμως στην Κοριέρε ο αμερικανός πολιτειολόγος Μπέντζαμιν Μπάρμπερ, γνωστός και στην Ελλάδα από το βιβλίο του «Ο κόσμος των Mac κόντρα στους Τζιχάντ » (εκδ. Καστανιώτη), η σημερινή πολιτική κατάσταση στην Αμερική δεν είναι φυσιολογική. Κι αυτό, επειδή οι Ρεπουμπλικανοί είναι όμηροι των ακροδεξιών, των φονταμενταλιστών της θρησκείας και των λοιπών εξτρεμιστών, οι οποίοι γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να επιβάλουν τον δικό τους υποψήφιο, έχουν όμως ένα μακροπρόθεσμο στόχο: να επιβάλουν στο κόμμα την ιδεολογική τους «καθαρότητα».

Τα στελέχη του σκληρού πυρήνα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, λέει ο Μπάρμπερ, συμπεριφέρονται όπως οι Χριστιανοί στο Κολοσσαίο της αρχαίας Ρώμης: θυσιάζονται για να εδραιώσουν την ιδεολογία τους, τις αξίες τους, για να ξεκινήσουν μια σταυροφορία. Οσο περνούν οι εβδομάδες όμως, και αρχίσει να αποκτά εκλέκτορες και αυτοπεποίθηση, ο Ρόμνεϊ θα αρχίσει να παίρνει τις αποστάσεις του από τους εξτρεμιστές και να προβάλει τη μετριοπαθή του πλευρά. Στο κάτω-κάτω, στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα γράφτηκε μόλις το 1994, όταν ετοιμαζόταν να δώσει τη μάχη της Γερουσίας εναντίον του Εντουαρντ Κένεντι. «Ολοι αναγνωρίζουν ότι δεν είμαι ένας τυπικός Ρεπουμπλικανός», είπε το 2002, «είμαι μετριοπαθής, οι απόψεις μου είναι προοδευτικές». Μερικά χρόνια αργότερα, βέβαια, έκανε μια συντηρητική στροφή – αλλά οι τούμπες είναι συνηθισμένες στους πολιτικούς.

Ο μεγάλος φόβος του Ομπάμα είναι ακριβώς αυτός: ότι θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα μετριοπαθή. Θα προτιμούσε να επαναληφθεί το προηγούμενο του 1964 – όταν οι Ρεπουμπλικανοί εξέλεξαν τον Μπάρι Γκολντουότερ, έναν προφήτη του συντηρητισμού – και να έχει απέναντί του τον Ρικ Πέρι ή τη Μισέλ Μπάκμαν. Όλα δείχνουν όμως ότι θα τον σώσει το …Τea Party. Οι υποστηρικτές του τελευταίου, φοβούμενοι ότι ο μορμόνος Ρόμνεϊ θα κάνει συμβιβασμούς, δεν θα προσέλθουν στις κάλπες. Κι έτσι θα αντισταθμιστούν οι ψήφοι που θα χάσει μοιραία ο Ομπάμα από τα αριστερά.

Η Αϊόβα έχει μικρή σημασία και για έναν επιπλέον λόγο: ο μέσος ψηφοφόρος αποφεύγει τα caucus επειδή απαιτούν ενεργή συμμετοχή και αρκετές ώρες. Αυτός είναι ο λόγος που στην πολιτεία αυτή θριαμβεύουν συνήθως οι εξτρεμιστές και οι φονταμενταλιστές (το 2008 είχε κερδίσει ο Μάικ Χάκαμπι). Αυτός είναι επίσης ο λόγος που ο νικητής της Αϊόβα σπανίως εκλέγεται πρόεδρος. Στην πραγματικότητα, ο μοναδικός αντίπαλος του Ομπάμα είναι ο εαυτός του.

Ενα λιβάδι γεμάτο μαργαρίτες

2012-01-05T10:33:00.003+02:00

Ο ΓΙΟΣ. Ο Μορένο Βέργκα είναι ένα πανέμορφο παιδί που γεννήθηκε πριν από επτά χρόνια στο Μιλάνο. Στην αρχή ήταν απολύτως υγιής. Μέσα σε λίγες ημέρες, όμως, έχασε τόσο το φως του όσο και την ικανότητα να επικοινωνεί με το περιβάλλον. Τρεις λέξεις μόνο καταλαβαίνει, τις λέξεις που του επιτρέπουν να επιβιώσει: σούπα, νερό, νάνι.

Ο ΠΑΤΕΡΑΣ. Ο 42χρονος Μασιμιλιάνο Βέργκα διδάσκει κοινωνιολογία του δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Μιλάνου. Εχει τρία παιδιά, τον εννιάχρονο Τζάκοπο, τον τετράχρονο Κόζιμο και τον Μορένο. Το βιβλίο του το αφιέρωσε στους δύο πρώτους. Ο άλλος δεν μπορεί έτσι κι αλλιώς ούτε να διαβάσει ούτε να καταλάβει. Η αφιέρωση δεν σημαίνει κατ’ανάγκη και ευθύνες. «Όταν αναγκαστώ να αποσυρθώ», τους λέει, «κι αν ο Μορένο βρίσκεται ακόμη δίπλα μου, θα χρειαστεί να πιαστεί από ένα χέρι για να προχωρήσει. Αν δεν είναι το δικό σας, σας ζητώ μονάχα να βρείτε ένα άλλο».

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ. Ο τίτλος του είναι «Η γλυκόπικρη ζωή μου με ένα παιδί με ειδικές ανάγκες» και κυκλοφόρησε προχθές στην Ιταλία από τις εκδόσεις Mondadori. Όπως σημειώνει στις πρώτες σελίδες ο συγγραφέας, «το μισό το έγραψα σε μια νύχτα και το υπόλοιπο στο τραμ, ενώ πήγαινα στη δουλειά. Με τον τρόπο αυτό συγκέντρωσα τις μυρωδιές, τις γεύσεις και τις εικόνες επτά χρόνων ζωής με τον Μορένο. Μυρωδιές ως επί το πλείστον δυσάρεστες, γεύσεις που με οδήγησαν να κάνω εμετό, εικόνες που τα μάτια μου δεν ήθελαν να δουν. Όμως τις γεύσεις τις συνηθίζεις. Οι μυρωδιές μαθαίνεις να μη σ’απασχολούν. Εχω σκεφτεί μάλιστα πως ίσως εκείνος να κρατά τον τροχό της τύχης, γιατί δεν μπορεί να δει και ο εγκέφαλός του έχει το μέγεθος βόλου. Δεν μπορώ να πω πως ο Μορένο είναι το πιάτο που προτιμώ ή ότι το άρωμά του είναι το αγαπημένο μου. Θα ήθελα όμως να κατορθώσω να τραβήξω εκείνη τη φωτογραφία που δεν μ’εγκαταλείπει ποτέ, εκείνη που μας απεικονίζει όταν κυλιόμαστε σε ένα λιβάδι. Το βιβλίο αυτό είναι ένα από τα τόσα κλικ που έχω κάνει τα τελευταία χρόνια».

ΈΝΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ. Το 2003, σε ηλικία 76 ετών, ο Σαλβατόρε Πισκιτέλο σκότωσε με δύο πυροβολισμούς τον 39χρονο αυτιστικό γιο του για να πάψει να υποφέρει. Το δικαστήριο τον έκρινε ένοχο, αλλά ο πρόεδρος Ναπολιτάνο του απένειμε χάρη. Ο Βέργκα ελπίζει να φανεί πιο δυνατός. Αυτό που ξέρει είναι πως για να καταλάβεις τι σημαίνει αναπηρία πρέπει να έχεις ανάπηρο παιδί.

ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ. «Με τον Μορένο» - λέει ο τραγικός πατέρας στην Κοριέρε – «είναι σαν να περπατάς σε ένα λιβάδι γεμάτο μαργαρίτες: δεν ξέρεις πού να βάλεις τα πόδια σου για να μην τις πατήσεις».

Οταν ο πολίτης γίνεται πελάτης

2012-01-04T20:40:00.001+02:00

Τις προάλλες μπήκε σ' ένα κατάστημα με είδη design, ομολογουμένως αρκετά σικ. Διάλεξε ένα αντικείμενο, κι όταν πήγε να πληρώσει ο άνθρωπος στο ταμείο τού έκανε έκπτωση, λέγοντάς του: «Εσύ κι εγώ ήμασταν στην ίδια πλευρά».

Απ' όλο το ακροαριστερό κίνημα της «Lotta Continua» κατά τη δεκαετία του '70, απ' όλες τις μάχες που έδωσε η γενιά του για να αλλάξει τον κόσμο, ο Ερρι ντε Λούκα θεωρεί πως το μόνο που έμεινε είναι αυτή η θολή αδελφοσύνη. Σε πολιτικό επίπεδο δεν έμεινε απολύτως τίποτα. Το κατάλαβε όταν διαδήλωσε μαζί με εκατοντάδες χιλιάδες ακόμη «Αγανακτισμένους» στη Ρώμη: ελάχιστοι τον γνώριζαν. Δεν υπάρχει καμιά συνέχεια. Αν ο ίδιος και οι σύντροφοί του θεωρούσαν τους εαυτούς τους κληρονόμους των αντιφασιστικών αγώνων, η σημερινή γενιά διαδηλωτών θεωρεί ότι ο κόσμος αρχίζει μ' αυτούς.

Γεννημένος το 1950, ο Ερρι ντε Λούκα είναι σήμερα ένας από τους πιο γνωστούς συγγραφείς της Ιταλίας (στην Ελλάδα είναι γνωστός από τη «Μουσική της θάλασσας», εκδ. Περίπλους, και από τα «Τρία Αλογα», εκδ. Αλεξάνδρεια). Ακόμη και βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης έχει μεταφράσει. Αλλά η κρίση του για την πολιτική είναι άτεγκτη. «Οταν βλέπω τον Σαρκοζί και τη Μέρκελ να γελούν με την Ιταλία, παγώνει το αίμα μου», λέει σε συνέντευξή του στη «Μοντ». «Δεν καταλαβαίνουν λοιπόν ότι αυτό που συμβαίνει είναι μια προφητεία; Στην εποχή μας, οι προφητείες δεν είναι έργο προφητών, αλλά παλιάτσων. Κι αυτό που αναγγέλλει η Ιταλία είναι η μετατροπή του πολίτη σε πελάτη. Ο πολίτης αξιολογείται με βάση την αγοραστική του δύναμη, που του επιτρέπει να αγοράζει μια λίγο καλύτερη δικαιοσύνη, υγεία ή εκπαίδευση. Χάσαμε την έννοια του κράτους. Η παράπλευρη συνέπεια της φράσης "Πλουτίστε!" είναι το "Ο καθένας για τον εαυτό του"».

Οταν μερικοί από τους συντρόφους του πήραν τα όπλα, εκείνος έγινε εργάτης, πρώτα στη FIAT και στη συνέχεια σε διάφορα άλλα εργοστάσια, κυρίως στα περίχωρα του Παρισιού. Παράλληλα έγραφε τα βιβλία του, συνέθετε ποιητικο-μουσικά θεάματα κι ασχολιόταν με τον αλπινισμό. Δεν ψηφίζει, ανήκει σε μια γενιά και μια δεκαετία που δεν έχουν κανέναν πολιτικό εκπρόσωπο. Και έχει απόλυτη επίγνωση της ήττας του. «Αυτοί που πέρασαν δεκαετίες στη φυλακή δεν μπορούν να μιλήσουν, ακόμη κι αν εξέτισαν την ποινή τους», τονίζει. «Ο Αντόνιο Ταμπούκι, για παράδειγμα, διαμαρτυρήθηκε επειδή ο εκδοτικός οίκος Feltrinelli εξέδωσε ένα βιβλίο της Μπάρμπαρα Μπαλτσεράνι, πρώην στελέχους των Ερυθρών Ταξιαρχιών. Ο ρόλος ενός διανοούμενου δεν είναι όμως να εγγυάται την ελευθερία της έκφρασης του καθενός; Ο διανοούμενος που λέει "Εσύ πρέπει να το βουλώσεις" απαρνείται τη μοναδική δημόσια χρησιμότητά του».

Ο Ερρι ντε Λούκα δεν έχει χάσει πάντως την ελπίδα του για την Ιταλία. Οσο υπάρχουν στη χώρα αυτή μαχητικές γυναίκες και υπέροχοι άνδρες - λέει - εκείνος θα ελπίζει.

Πλούσιοι όλων των χωρών, ενωθείτε!

2012-01-03T21:28:00.001+02:00

«Αν οι πλούσιοι ήταν χώρα, θα ήταν η ισχυρότερη από όλες τις χώρες, και η χώρα αυτή μια μέρα θα υπάρξει». Ο άνθρωπος που κάνει αυτή την πρόβλεψη τον Ιανουάριο του 2012 μπροστά σε 300 δημοσιογράφους από όλο τον κόσμο λέγεται Αντριαν Ασάντο και η σύλληψή του έγινε στην Αθήνα. Εκεί γνωρίστηκαν και αγαπήθηκαν οι γονείς του, εκεί πέθανε ο πατέρας του, απόγονος ενός έλληνα τυράννου από τον Ακράγαντα (Αγκριτζέντο) έλεγε ότι ήταν ο παππούς του. Κι έχει βέβαια έναν ιδιαίτερο συμβολισμό ότι αυτός ο άνθρωπος, μαζί με μερικούς λαμπρούς συνεργάτες, επινόησε και δημιούργησε μέσα σε λίγα χρόνια το «facebook των πλουσίων», ένα δίκτυο που επέτρεψε στους χρήστες του πρώτα να ξεφύγουν από το κυνήγι μαγισσών στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, και στη συνέχεια να εδραιώσουν τις γνώσεις τους και τα δίκτυά τους. Το δίκτυο λέγεται Ενωση Ατλαντικού Χώρου (Atlantic Area Association, AAA) και συμμετέχουν σε αυτό πάνω από ένα εκατομμύριο οικογένειες πολυεκατομμυριούχων από τριάντα χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής.

Το αντικείμενο της συνέντευξης Τύπου που δόθηκε εκείνη την ημέρα ήταν να ανακοινωθεί η πρόθεση του δικτύου να οικοδομηθεί στη Δύση ένα κράτος που θα φιλοξενήσει τους πλουσίους και θα ηγηθεί μιας νέας οικονομικής Χρυσής Εποχής. «Η Δύση ναυαγεί, το κοινωνικό της μοντέλο χρεοκόπησε, τα έθνη της ξεπεράστηκαν από την παγκοσμιοποίηση, οι πληθυσμοί της εξαθλιώνονται και οι πλούσιοι απειλούνται από τη δημαγωγία των κυβερνώντων», τόνισε ο Ασάντο. «Για να σώσουμε τον κατεστραμμένο δυτικό κόσμο, πρέπει να σώσουμε τους πλούσιους πολίτες του».

Το παραπάνω σενάριο ανήκει στον 45χρονο σύμβουλο επιχειρήσεων Τιερί Γκαλινό και περιλαμβάνεται στο πρώτο του βιβλίο με τον τίτλο «Ο χορός των σπουδαίων», που κυκλοφόρησε πρόσφατα στη Γαλλία (XO Editions). Ο συγγραφέας συνέλαβε την ιδέα διαβάζοντας εφημερίδες. Διαπίστωσε έτσι ότι οι πλούσιοι γίνονται όλο και πιο πλούσιοι και, ταυτοχρόνως, η Δύση βυθίζεται σε κρίση. Αυτό δημιουργεί ένα εκρηκτικό πρόβλημα για τους πρώτους. Τα πηγαίνουν ασφαλώς πολύ καλά, στη Δύση το 1% του πληθυσμού κατέχει πάνω από το ένα τρίτο του πλούτου και η αναλογία αυτή αυξάνεται συνεχώς. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το χάσμα είναι ακόμη μεγαλύτερο: το ένα χιλιοστό του πληθυσμού κατέχει το ένα τρίτο του πλούτου. Οι πλούσιοι όμως έχουν επίγνωση ότι χορεύουν στη γέφυρα του Τιτανικού. Η κοινή γνώμη διακρίνει το χάσμα και η αγανάκτησή της φουντώνει.

Η πάλη των τάξεων επιστρέφει, αλλά από την ανάποδη, λέει ο Γκαλινό σε συνέντευξή του στον ιστότοπο Atlantico.fr: δεν είναι οι προλετάριοι όλων των χωρών εκείνοι που ενώνονται, αλλά οι πλούσιοι, σε μια προσπάθεια να συγκροτήσουν μια πολιτική υπερδύναμη. Μέχρι τώρα κυβερνούσαν χωρίς να το λένε. Τώρα ρίχνουν τις μάσκες, ανοίγουν τα χαρτιά τους και σπάνε το τελευταίο ταμπού: εκφράζουν τη θέλησή τους να εξαγοράσουν μια χώρα. Αναμένονται προσφορές.

Το τρίτο ραντεβού

2012-01-02T21:00:00.002+02:00

Στην παρέμβασή του για το μέλλον της Ευρώπης που δημοσιεύτηκε την περασμένη Πέμπτη στη Ρεπούμπλικα, ο Πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας Τζόρτζιο Ναπολιτάνο - χωρίς αμφιβολία o σοβαρότερος πολιτικός της Ιταλίας - τόνιζε ότι έχουμε φτάσει σήμερα στο τρίτο ραντεβού με την Ιστορία. Στην πρώτη της φάση, τη μεταπολεμική αναγέννηση, η Ευρώπη οικοδομήθηκε γύρω από το ατσάλι, το κάρβουνο και τη σοβιετική στρατιωτική απειλή. Στη δεύτερη, μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, η Ευρώπη στηρίχθηκε στο νέο ενιαίο νόμισμα και μια κοινή αγορά, με μια ευρωπαϊκή πολιτική τάξη που είχε επίγνωση της ιστορικής ανάγκης να επουλωθούν τα φονικά τραύματα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και τα ιδεολογικά τραύματα του Ψυχρού Πολέμου.

Σήμερα, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε την ανεπάρκεια και τον αναχρονισμό του εθνικού κράτους στο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Η νέα δημογραφική και τεχνολογική πραγματικότητα διαμορφώνεται από τεράστιες αγορές όπως είναι η Κίνα, η Βραζιλία και η Ινδία. Εκείνες είναι που θα αποφασίσουν αν η Ευρώπη είναι ικανή να αναγνωρίσει τις ανάγκες της στους τομείς της οικονομίας, της πολιτικής, της άμυνας, του πολιτισμού, της εκπαίδευσης, και να τις εκπληρώσει με συλλογικό τρόπο.

Οι μεγάλοι άνδρες της Ευρώπης - ο Ναπολιτάνο, ο Χέλμουτ Σμιτ, ο Ζακ Ντελόρ - γνωρίζουν ότι το μεγάλο στοίχημα της χρονιάς που ξεκινά είναι η σωτηρία της Ευρώπης, που περνά αναγκαστικά από τη σωτηρία της ευρωζώνης. Ο κυριότερος κίνδυνος προέρχεται από τη μυωπική και άτολμη πολιτική του ζεύγους Μέρκελ - Σαρκοζί, και ιδιαίτερα από την επιμονή της γερμανίδας Καγκελαρίου να αντιμετωπίζει την κρίση από μια θρησκευτική σκοπιά. Οπως γράφει ο Τζον Πλέντερ στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, στη γερμανική λέξη schuld υπάρχει μια ετυμολογική σχέση ανάμεσα στο χρέος και την ενοχή. Οποια χώρα λοιπόν αφήνει το χρέος της να ξεφύγει πρέπει να «τιμωρείται», πρώτα με την υποβάθμισή της από τους οίκους αξιολόγησης, ύστερα με ένα υψηλό επιτόκιο και στη συνέχεια με την υπαγωγή της σε ένα καθεστώς κηδεμονίας. Μόνο που αυτή η πολιτική, αντί να διευκολύνει την αποπληρωμή του χρέους, αντίθετα τη δυσχεραίνει, αφού πλήττει την ανάπτυξη και παρατείνει την ύφεση.

Η έλλειψη μιας φωτισμένης ηγεσίας στην Ευρώπη, μαζί με το περίφημο «έλλειμμα δημοκρατίας», δεν μπορεί να λειτουργεί όμως διαρκώς ως άλλοθι για τη δική μας ανικανότητα να εφαρμόσουμε τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Δεν αρκεί να δηλώνουμε με συντριπτική πλειοψηφία (κοντά στο 80%, σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις) υπέρμαχοι της παραμονής στο ευρώ. Δεν αρκεί να αγανακτούμε και να καταγγέλλουμε τους πολιτικούς για τις βαρύτατες, όντως, ευθύνες τους. Πρέπει να αναλάβουμε και το δικό μας μέρος της ευθύνης, να συνειδητοποιήσουμε το κόστος των επιλογών μας, να στηρίξουμε και να συνεργαστούμε μ' εκείνους που κινούνται από τα ίδια συμφέροντα, τα ίδια ιδανικά, τις ίδιες αξίες. Ο μηδενισμός είναι ο χειρότερος σύμβουλος.

Οι αντιφάσεις του Βόνεγκατ

2011-12-22T12:09:00.002+02:00

Η Λίβια Μανέρα θυμάται καλά τη συνέντευξη που πήρε από τον Κερτ Βόνεγκατ το 2003 στη Νέα Υόρκη. Ο συγγραφέας έφτασε κρατώντας ένα φάκελλο που περιείχε φωτοτυπίες των λιβέλων που είχε γράψει εναντίον της κυβέρνησης του Τζορτζ Μπους και είχαν δημοσιευτεί σε περιθωριακά έντυπα της Αριστεράς. «Πάρτε τα», είπε στη δημοσιογράφο της Κοριέρε ντέλα Σέρα, «είναι το καινούργιο μου βιβλίο, αλλά κανείς δεν θέλει να το εκδώσει σ’αυτή την κωλοχώρα». Απαντούσε στις ερωτήσεις καπνίζοντας το ένα τσιγάρο μετά το άλλο και στο τέλος είπε στη δημοσιογράφο ότι δεν θα τον πείραζε να κοιμηθεί μαζί της. Ισως να ήταν μονάχα ένα σόου, μια κατασκευασμένη πρόκληση, αντίθετα με την οργή του για το αμερικανικό πολιτικό σύστημα που δεν ήταν καθόλου κατασκευασμένη.

Τρία χρόνια αργότερα, ο αμερικανός συγγραφέας Τσαρλς Σιλντς έστειλε ένα γράμμα στον Βόνεγκατ ζητώντας την άδειά του να γράψει τη βιογραφία του. Η απάντηση ήταν αρνητική. Ο Σιλντς δεν το `βαλε κάτω – άλλωστε είχε ήδη προχωρήσει πολύ – και η επόμενη κρούση του βρήκε θετική ανταπόκριση. Οι δύο άνδρες άρχισαν να συναντιούνται, αλλά το 2007, ύστερα από μια δίωρη συνέντευξη, ο συγγραφέας του «Σφαγείου νούμερο πέντε» μπλέχτηκε στο λουρί του σκύλου του, έπεσε από τη σκάλα και κτύπησε στο κεφάλι. Υστερα από ένα μήνα πέθανε. Η έρευνα του Σιλντς συνεχίστηκε, και τον περασμένο μήνα κυκλοφόρησε επιτέλους στις Ηνωμένες Πολιτείες η πρώτη βιογραφία του Βόνεγκατ, με τίτλο «Ετσι πάει».

Παρόλο που ο γιος του διαψεύδει ορισμένα σημεία του βιβλίου, η εικόνα που προκύπτει για τον Βόνεγκατ είναι ενός αντιφατικού ανθρώπου. Γόνος μιας πλούσιας οικογένειας που τα έχασε όλα στο κραχ του 1929, είδε τον πατέρα του να παίρνει την κατρακύλα και τη μητέρα του να αυτοκτονεί ενώ εκείνος ήταν 21 ετών. Μεγάλωσε επτά παιδιά: τρία από την πρώτη του γυναίκα, τρία από την αδελφή του που πέθανε από καρκίνο κι ένα που υιοθέτησε με τη δεύτερη γυναίκα του. Η τελευταία, η φωτογράφος Τζιλ Κρέμεντς, ήταν μια μέγαιρα που ήθελε να ελέγχει όλες του τις κινήσεις. Κι εκείνος γινόταν συχνά απόμακρος, ακόμη και ωμός απέναντι στα παιδιά του, ιδίως όταν ήθελε να υπερασπιστεί την ιδιωτικότητά του.

Αν και συμμεριζόταν τον απομονωτισμό του Τσαρλς Λίνμπεργκ, πήγε εθελοντής στον Β’Παγκόσμιο Πόλεμο και έγινε ήρωας της Αριστεράς με το βιβλίο του για τον βομβαρδισμό της Δρέσδης. Αν και ειρηνιστής, επένδυσε τα χρήματά του στις μετοχές της Dow Chemical, της εταιρείας που κατασκεύασε τη βόμβα ναπάλμ. Το 1984 έκανε απόπειρα αυτοκτονίας ώστε – όπως έγραψε στο σημείωμα που άφησε - οι γυναίκες του να τσακωθούν για τη διαθήκη του χωρίς να τον έχουν στα πόδια τους. Οσο για εκείνες τις φωτοτυπίες, τελικά βρήκαν εκδότη, κυκλοφόρησαν με τον τίτλο «Ενας άνθρωπος χωρίς χώρα» και έγιναν μπεστ-σέλερ.

Οι δύο δυναστείες

2011-12-21T12:07:00.000+02:00

Τον Μάρτιο του 1986, ο Φιντέλ Κάστρο επισκέφθηκε την Πιονγκγιάνγκ. Τον υποδέχθηκαν ένα εκατομμύριο άνθρωποι, μεταξύ των οποίων και χιλιάδες παιδιά που ανέμιζαν σημαιάκια με καταπληκτικό συγχρονισμό. Οι κουβανοί τηλεοπτικοί σχολιαστές ήταν συγκλονισμένοι: όλοι οι Βορειοκορεάτες τραγουδούσαν με μια φωνή, οι χορευτές δεν έκαναν ούτε μισό βήμα λάθος, οι νεαροί βιολονίστες επιδείκνυαν εξαιρετική μαεστρία. Με λίγα λόγια, όλα ήταν τέλεια σε μια τέλεια χώρα που είχε την τύχη να κυβερνάται από τον τέλειο ηγέτη: τον Κιμ Ιλ Σουνγκ, πατέρα του πιο τέλειου Κιμ Γιονγκ Ιλ, που κυβερνούσε μέχρι το Σάββατο, και παππού του πιο τέλειου απ' όλους Κιμ Γιονγκ Ουν, που θα κυβερνά από εδώ και πέρα.

Οταν επέστρεψε στην Κούβα, ο Κάστρο έδωσε εντολή σε όλα τα δημοτικά σχολεία να προετοιμάσουν τους εγχώριους πιονιέρους. Αλλά το πράγμα δεν πήγε καλά. Η γνωστή μπλόγκερ Γιοάνι Σάντσες, που ήταν τότε 11 ετών, διηγείται ότι η μπάλα έπεσε από τη διπλανή της λίγα δευτερόλεπτα αφού είχε ήδη πέσει από την ίδια. Οσες πρόβες και να γίνονταν, πάντα θα έμενε κάποιο εγκαταλελειμμένο παπούτσι στη σκηνή. Ο Ανώτατος Ηγέτης απογοητεύτηκε από τη χαώδη συμπεριφορά του λαού του. Και εγκατέλειψε γρήγορα την προσπάθεια να του επιβάλει μια βορειοκορεατικού τύπου ρομποτική πειθαρχία.

Οταν έλθει έτσι η αποφράς εκείνη ημέρα, οι Κουβανοί είναι βέβαιο ότι δεν θα καταφύγουν σ' έναν οργανωμένο συλλογικό θρήνο ανάλογου επιπέδου μ' αυτόν που βλέπουμε αυτές τις ημέρες στις εικόνες από τη Βόρεια Κορέα. «Το δικό μας τροπικό πείραμα δεν κατάφερε να μας καθυποτάξει, όπως συνέβη μ' εκείνους», γράφει η Σάντσες. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δύο χώρες δεν έχουν κοινά στοιχεία. Η γενεαλογία, για παράδειγμα, αποδεικνύεται ισχυρότερη από τις κάλπες. Τα τελευταία 63 χρόνια η Βόρεια Κορέα είχε μόλις δύο προέδρους, με το ίδιο φυσικά επίθετο. Τα τελευταία 53 χρόνια η Κούβα είχε κι αυτή δύο προέδρους, κι αυτούς με το ίδιο επίθετο. Ο διάδοχος της πρώτης δυναστείας λέγεται Κιμ Γιονγκ Ουν. Και τελευταία πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι ο διάδοχος της δεύτερης θα λέγεται Αλεχάντρο Κάστρο Εσπίν, ο μοναδικός γιος του Ραούλ Κάστρο και της Βίλμα Εσπίν, προσωπικός σύμβουλος του Προέδρου, που τελευταία δραστηριοποιείται πολύ. Εχει γράψει μάλιστα κι ένα βιβλίο, με τίτλο «Η αυτοκρατορία του τρόμου», που - το μαντέψατε - αναφέρεται στις Ηνωμένες Πολιτείες του 19ου και 20ού αιώνα.

«Μόνο που το σκέφτομαι ανατριχιάζω», καταλήγει η κουβανή μπλόγκερ, «όπως ανατρίχιαζα βλέποντας τις μακρές σειρές των κοριτσιών που έριχναν την μπάλα το ίδιο ακριβώς χιλιοστό του δευτερολέπτου»… Ισως βέβαια τα πράγματα να εξελιχθούν αλλιώς. Προς το παρόν, πάντως, οι δύο χώρες πενθούν για τον άνθρωπο που για τις περισσότερες χώρες του κόσμου ήταν ένας αδίστακτος τύραννος. Στη Βόρεια Κορέα το πένθος θα κρατήσει δέκα ημέρες, στην Κούβα τρεις.

Μια ανώνυμη, ημίγυμνη διαδηλώτρια

2011-12-20T12:03:00.000+02:00

Η γυναίκα είναι νέα, λεπτή, μάλλον ψηλή. Τη βλέπουμε πεσμένη ανάσκελα στον δρόμο, να τη σέρνουν δύο αστυνομικοί από τα χέρια, ενώ ένας τρίτος την κλωτσά στην κοιλιά. Δεν αντιστέκεται. Να έχει χάσει άραγε τις αισθήσεις της; Δεν μπορούμε να ξέρουμε. Δεν βλέπουμε καν το πρόσωπό της, είναι καλυμμένο από την αμπάγια της, το ισλαμικό της φόρεμα που έχει ανοίξει και αποκαλύπτει το γαλάζιο σουτιέν και τη γυμνή κοιλιά της. Είναι μια «ανώνυμη» διαδηλώτρια, που έγινε σύμβολο μιας επανάστασης που συνεχίζεται.

Πριν από έξι χρόνια, γράφει η αιγύπτια συγγραφέας Αχνταφ Σουέιφ στην «Γκάρντιαν», οι Αιγύπτιοι είχαν ξαναβγεί στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για τη νόθευση των εκλογικών αποτελεσμάτων από το καθεστώς Μουμπάρακ. Οι Αρχές απάντησαν τότε με μια καινοτομία: αντί να καταφύγουν στους παραδοσιακούς ασφαλίτες, έριξαν εναντίον των διαδηλωτών ειδικά εκπαιδευμένους μπράβους, οι οποίοι επιφύλασσαν διαφορετική μεταχείριση στους άνδρες και τις γυναίκες. Τους πρώτους απλώς τους χτυπούσαν. Τις δεύτερες τις χτυπούσαν, τους έσχιζαν τα ρούχα και τις πασπάτευαν. Η ιδέα ήταν να αφήσουν να εννοηθεί ότι οι γυναίκες που λάμβαναν μέρος στις διαδηλώσεις έψαχναν στην πραγματικότητα άνδρες να τις πασπατέψουν.

Σε μια προσπάθεια να αμυνθούν, οι γυναίκες ανέπτυξαν διάφορες τεχνικές. Φορούσαν, ας πούμε, πολλά λεπτά ρούχα, το ένα πάνω στο άλλο. Απέφευγαν τα κουμπιά. Και συνέχισαν να διαδηλώνουν. Σε πολλές τοπικές πρωτοβουλίες που εξελίχθηκαν σε ένα πραγματικό κίνημα και είχαν συνθήματα όπως «Κατά της διαφθοράς» ή «Σας βλέπουμε», πρωταγωνίστριες ήταν εκείνες. Το ίδιο συμβαίνει και τώρα. Στην αρχή, οι νέοι δυνάστες αιφνιδιάστηκαν. Δεν άργησαν όμως να επιστρέψουν στις παλιές συνταγές. Συλλαμβάνουν ανθρώπους στον δρόμο, τους οδηγούν στα τμήματα κι εκεί τους χτυπούν και τους βασανίζουν. Με τις γυναίκες το γλεντούν ιδιαίτερα - η Σουέιφ το ξέρει καλά, έκαναν ηλεκτροσόκ στις δύο ανιψιές της. Συνέλαβαν μια ηλικιωμένη γυναίκα που έδινε τρόφιμα στους διαδηλωτές και τη χαστούκισαν μέχρι να γονατίσει και να ζητήσει συγγνώμη. Χτύπησαν έναν νεοεκλεγέντα βουλευτή, φωνάζοντάς του «τρέχα στο Κοινοβούλιο για να σε προστατέψει!». Εσυραν, κλωτσώντας τη, μια ημίγυμνη γυναίκα στους δρόμους. Και σκότωσαν 14 ανθρώπους μέσα σε τέσσερις ημέρες.

Χθες, ο αντιστράτηγος Αντέλ Εμάρα - μέλος του στρατιωτικού συμβουλίου που ανέλαβε την εξουσία μετά την ανατροπή του Μουμπάρακ - ξεκίνησε μια εκστρατεία δυσφήμησης των διαδηλωτών. Μια κρατούμενη μιλούσε για τον άνδρα της, για να «παραδεχθεί» στη συνέχεια ότι δεν ήταν παντρεμένη. Ενας κρατούμενος «αναγνώρισε» ότι ένας εκδότης μετέτρεψε το γραφείο του σε αρχηγείο των διαδηλωτών. Ενας άλλος «ομολόγησε» ότι έπαιρνε 20 δολάρια την ημέρα για να ρίχνει πέτρες στους αστυνομικούς. Δύσκολα πάντως θα πιστέψουν οι εξεγερμένοι τέτοιες ανοησίες. Η αιγυπτιακή κοινωνία έχει ωριμάσει, δεν φοβάται πια, είναι αποφασισμένη να μη γυρίσει πίσω.

Η εφημερίδα που ίδρυσε ο Γκράμσι

2011-12-19T17:44:00.003+02:00

ΛʼΟυνιτά: ιταλική εφημερίδα που ίδρυσε το 1924 ο Αντόνιο Γκράμσι (γνωστός και ως «γκουρού» του Αλέξη Τσίπρα). Στις δόξες της πουλούσε 300.000 φύλλα. Μετά τη διάσπαση του Κομμουνιστικού Κόμματος, του οποίου υπήρξε το επίσημο όργανο, βυθίστηκε σε κρίση και το 2001 έφτασε κοντά στη χρεοκοπία. Σήμερα πουλά γύρω στα 50.000 φύλλα. Την περασμένη εβδομάδα, οι δημοσιογράφοι της πραγματοποίησαν τριήμερη απεργία καθώς κινδυνεύουν να μην πάρουν ούτε τον μισθό του Δεκεμβρίου ούτε το δώρο.

Ρενάτο Σόρου: ιταλός επιχειρηματίας, 54 ετών, πρώην πρόεδρος της Περιφέρειας της Σαρδηνίας, γνωστός από το ότι φορά πάντα λευκό πουκάμισο χωρίς γραβάτα, κουμπωμένο μέχρι τον λαιμό. Στα τέλη της δεκαετίας του ʼ80 μιμήθηκε τον Μπιλ Γκέιτς ιδρύοντας την Tiscali, που υπήρξε στη συνέχεια ο μεγαλύτερος πάροχος υπηρεσιών επικοινωνίας σε όλη την Ευρώπη. Το 2008 αγόρασε τη ΛʼΟυνιτά. Οι φιλοδοξίες του να μιμηθεί και τον Ρομάνο Πρόντι, να ηγηθεί δηλαδή ολόκληρης της ιταλικής Αριστεράς, ψαλιδίστηκαν μετά την απαγγελία εναντίον του κατηγορίας για φοροδιαφυγή, τον περασμένο Σεπτέμβριο. Παραμένει πάντως διακεκριμένο στέλεχος του Δημοκρατικού Κόμματος.

Μια συνέντευξη. Ο Φαμπρίτσιο Ρονκόνε της Ρεπούμπλικα ζητά από τον Σόρου ένα σχόλιο για την απεργία. «Ποια απεργία;» Προφανώς αστειεύεστε. «Δεν αστειεύομαι καθόλου ούτε γνωρίζω κάτι για απεργία. Απεργούν;» Βεβαίως. Το ανακοίνωσε η συντακτική επιτροπή. «Πού;» Στην εφημερίδα σας. «Ελπίζω να μην το βάλαμε στην πρώτη σελίδα». Όχι, είναι στη σελίδα 17. Μα είναι αλήθεια ότι δεν το διαβάσατε; «Όχι, δεν έχω διαβάσει ακόμη τη ΛʼΟυνιτά, μόλις βγήκα από το αεροπλάνο». Μα είναι 3.30 το απόγευμα, δεν διαβάζετε την εφημερίδα το πρωί; «Όχι, δεν την παρακολουθώ καθημερινά». Κι όμως, είστε ο εκδότης της. «Για την ακρίβεια, έχω την πλειοψηφία των μετοχών». Και είστε ο εκδότης της. «Ωραία, και λοιπόν;» Πώς μπορεί να μη γνωρίζετε ότι οι δημοσιογράφοι απεργούν; «Δεν έχω καμιά όρεξη να μιλήσω για την εφημερίδα. Ρωτήστε τον σύμβουλο έκδοσης». Μα εκείνος είπε στους συντάκτες ότι μπορεί να μην πληρωθούν. «Ξέρετε πώς ήταν η εφημερίδα όταν την αγόρασα; Εχανε ένα σωρό λεφτά. Χάρις στη διαχείρισή μου, η κατάστασή της εξυγιάνθηκε». Και απολύθηκαν 20 δημοσιογράφοι. «Εγιναν θυσίες, ναι. Αλλά δεν μπορούσαμε να αφήσουμε την εφημερίδα του Γκράμσι να χρεοκοπήσει. Επενδύσαμε στις νέες τεχνολογίες, στο Διαδίκτυο. Όπως συμβαίνει και αλλού, η εφημερίδα πηγαίνει καλά στο web και υποφέρει στο χαρτί». Και τι θα κάνετε; «Εδώ και δύο χρόνια προσπαθώ να την πουλήσω».

Συμπέρασμα. Αν και ελαφρώς σουρεαλιστική, η συζήτηση είναι αποκαλυπτική. Αντανακλά ταυτοχρόνως την κρίση του Τύπου και την κρίση της Αριστεράς. Κρίση οικονομική, πολιτική και ηθική. Δύσκολο να αποφασίσει κανείς ποια πλευρά είναι η σοβαρότερη.

Δημοσιογράφος κσι σκεπτικιστής, ετών 17

2011-12-17T16:33:00.000+02:00

Ο Ρις Μόργκαν ήταν μάλλον ένα εύπιστο και αφελές παιδί. Μέχρι τα έντεκά του, για παράδειγμα, πίστευε στον Αγιο Βασίλη. Κι όταν οι γονείς του του είπαν τα κακά νέα, στενοχωρήθηκε πολύ. Ηταν επίσης θρήσκος, πήγαινε κάθε Κυριακή στην εκκλησία με τους παππούδες του κι ένα καλοκαίρι πήγε σε μια χριστιανική κατασκήνωση όπου πέρασε υπέροχα. Λίγες εβδομάδες αργότερα, για λόγους που δεν θυμάται, έπαψε ξαφνικά να πιστεύει. Υστερα ανακάλυψε ένα σάιτ, το Snopes.com, που ειδικευόταν στην κατάρριψη αστικών μύθων. Και σιγά-σιγά έφτασε στον κόσμο των εναλλακτικών φαρμάκων. Βοήθησαν οι ιδιότητες των γονιών του – ο πατέρας του είναι γιατρός κι η μητέρα του νοσοκόμα – και η προσβολή του από μια σοβαρή ασθένεια, τη νόσο του Κρον.

Εξαιτίας της αρρώστιας, ο Μόργκαν χρειάστηκε πέρυσι να μείνει για μεγάλο διάστημα στο σπίτι του, στο Κάρντιφ. Ερευνώντας λοιπόν την περίπτωσή του στο Internet, ξαφνιάστηκε από την πληθώρα «θαυματουργών» φαρμάκων που έβρισκε. Ένα απ’αυτά, το Θαυματουργό Συμπλήρωμα Ορυκτών (ΜΜS), χαρακτηρίζεται στην ιστοσελίδα της εταιρείας απάντηση στο AIDS, την ηπατίτιδα Α, Β και C, τη φυματίωση, τον έρπη, την ελονοσία και τους περισσότερους καρκίνους. Εψαξε να βρει τι λέει γι’αυτό η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων. Κι όπως διαπίστωσε έκπληκτος, η FDA προειδοποιεί ότι το διάλυμα αυτό είναι ένα «ισχυρό λευκαντικό» και καλό θα είναι όποιος το καταναλώνει να σταματήσει αμέσως.

Ο Μόργκαν βάλθηκε να μεταδώσει την πληροφορία αυτή σε όσο περισσότερους μπορούσε, τόσο στο άμεσο περιβάλλον του όσο και στο Διαδίκτυο. Υστερα έγινε καλύτερα, επέστρεψε στο σχολείο και το φετινό καλοκαίρι έπεσε σε μια άλλη προφανή απάτη: μια εκστρατεία συγκέντρωσης χρημάτων για να σταλεί μια ασθενής με ανίατο καρκίνο σε μια «θαυματουργή» κλινική στο Τέξας. Όπως λέει στην Γκάρντιαν, εξοργίστηκε με την ιδέα ότι απελπισμένοι άνθρωποι πείθονται να περάσουν τις τελευταίες ημέρες της ζωής τους καταφεύγοντας σε διάφορες σκοτεινές θεραπείες. Εγραψε στο μπλογκ του ένα κείμενο για την κλινική και επέστρεψε στα μαθήματά του.

Λίγες ημέρες αργότερα άρχισε να δέχεται απειλητικά e-mail. Κάποιος Μαρκ Στίβενς τον κατηγορούσε ότι δυσφημεί την κλινική, τον προειδοποιούσε ότι θα ειδοποιηθεί το σχολείο του και αναρτούσε μια δορυφορική φωτογραφία του σπιτιού του. Ο Μόργκαν τρόμαξε, αλλά δεν το’βαλε κάτω. Συνέχισε να γράφει στο μπλογκ του, ώσπου η κλινική αναγκάστηκε να πάρει τις αποστάσεις της από τον Στίβενς και να ζητήσει συγγνώμη για τα απειλητικά μηνύματα, επιμένοντας πάντως ότι η γυναίκα πηγαίνει πολύ καλύτερα.

Τώρα ο Μόργκαν ετοιμάζεται να ανοίξει τον φάκελλο μιας δεύτερης «θαυματουργής» κλινικής. Στη σελίδα του στο Twitter χαρακτηρίζει τον εαυτό του «δημοσιογράφο και σκεπτικιστή». Κι όταν τον ρωτούν σε τι πιστεύει, απαντά: «Στην ιατρική που στηρίζεται σε στοιχεία. Όταν κάτι είναι τεκμηριωμένο, το υποστηρίζω. Και μ’εκνευρίζει όταν ακούω ότι οι σκεπτικιστές είναι δογματικοί. Τουναντίον, ένας πραγματικός σκεπτικιστής πείθεται από τα στοιχεία». Λεπτομέρεια: ο Μόργκαν είναι 17 ετών.

Σε αναζήτηση του Θεού - ή του σωματιδίου του

2011-12-16T11:03:00.001+02:00

Είναι αλήθεια ότι ο τίτλος του δημοσιεύματος των ΝΕΩΝ για την πολυαναμενόμενη ανακοίνωση που έκανε αυτή την εβδομάδα το CERN μας εξέπληξε. «Εστειλε», λέει, «ο Θεός σημάδι μέσω CERN». Υστερα από πολλά εκατομμύρια χρόνια, οι επιστήμονες είδαν το μποζόνιο Χιγκς, επονομαζόμενο και «σωματίδιο του Θεού», σε μια από τις οθόνες της αίθουσας ελέγχου του Μεγάλου Επιταχυντή Αδρονίων. Σύμφωνα μάλιστα με τον Ρόμπερτ Σρίμσλεϊ των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, οι επιστήμονες είναι πεισμένοι ότι το μποζόνιο βρίσκεται για φορολογικούς λόγους στη Γενεύη, στην ελβετική δηλαδή πλευρά των συνόρων. Ο λόγος μάλιστα που δεν μπόρεσαν να μάθουν περισσότερες πληροφορίες γι’αυτό είναι οι αυστηροί ελβετικοί νόμοι περί τραπεζικού απορρήτου.

Για την αναζήτηση του δυσδιάκριτου σωματιδίου, που θεωρείται ότι προσδίδει μάζα στο Σύμπαν, έχουν ήδη δαπανηθεί δισεκατομμύρια ευρώ. Πολλοί είναι αυτοί που εκφράζουν τις αντιρρήσεις τους, όχι γιατί πιστεύουν ότι τα χρήματα αυτά θα έπρεπε να δοθούν για την καταπολέμηση της φτώχειας, αλλά γιατί θεωρούν πως στόχος όλης αυτής της περιπέτειας είναι να διατηρηθεί η πίστη σε επιστημονικές θεωρίες που παρουσιάζουν μεγάλα κενά. Εξέχοντες βρετανοί αμφισβητίες, μάλιστα, εξόργισαν πρόσφατα την επιστημονική κοινότητα τοποθετώντας διαφημίσεις στα λεωφορεία που έγραφαν: «Το σωματίδιο του Θεού μάλλον δεν υπάρχει. Σταματήστε λοιπόν να ανησυχείτε και απολαύστε τη ζωή σας».

Ενώ όμως οι επιστήμονες έχουν συγκεντρωμένο το ενδιαφέρον τους στο CERN, ο βρετανός δημοσιογράφος έχει να αναφέρει σημαντικές εξελίξεις στον Μεγάλο Επιταχυντή Παραισθήσεων του Βατικανού. Οι μυστικιστές που εργάζονται εκεί ανακοίνωσαν ότι βρίσκονται πολύ κοντά στην απόδειξη της ύπαρξης του λεγόμενου «Θεού». Γνωστή και ως «μποζόνιο άλφα και ωμέγα», η θεότητα αυτή θεωρείται ο ελλείπων κρίκος στο μοντέλο του μυστικισμού που εξηγεί τη δημιουργία του Σύμπαντος, και ιδιαίτερα τον τρόπο με τον οποίο το σκοτάδι έγινε φως. Φαίνεται πως όταν το απέραντο σκοτάδι πέρασε μέσα από την έννοια του Θεού, απέκτησε μάζα και μετατράπηκε σε φως. Κατά τον ίδιο τρόπο, η αλληλεπίδραση με τον Θεό μετέτρεψε τις απέραντες δέσμες χρόνου στις επτά ημέρες της εβδομάδας και γέμισε θλίψη όλους εκείνους που μισούν τη Δευτέρα και θα προτιμούσαν ο Θεός να έχει ξεκινήσει την εβδομάδα από την Τρίτη.

Ο Επιταχυντής αυτός είναι ένα τούνελ μήκους 35 χιλιομέτρων, όπου διοχετεύονται καλόγεροι με μεγάλη ταχύτητα, με την ελπίδα πως όταν συγκρουστούν μπορεί να αντικρύσουν τον Θεό. Τα πρώτα αποτελέσματα ήταν αποθαρρυντικά. Οι καλόγεροι συγκρούονταν, αλλά αντί να δουν το φως περιορίζονταν να ζητούν συγγνώμη και να μιλούν για τον καιρό ή για το φαγητό στο μοναστήρι. Οι επιστήμονες έκριναν σκόπιμο λοιπόν να τους αντικαταστήσουν με Τραππιστές μοναχούς, προκειμένου να μειωθεί τουλάχιστον ο θόρυβος.

Τα πειράματα συνεχίζονται, τόσο στο Βατικανό όσο και στη Γενεύη. Ο Θεός εξακολουθεί να αντιστέκεται, αλλά οι ερευνητές τον πλησιάζουν όλο και περισσότερο, μια μέρα θα τον πιάσουν, τον ίδιο ή το σωματίδιό του.

Είναι όλοι τους νεο-μπολσεβίκοι

2011-12-15T11:01:00.000+02:00

Την περασμένη εβδομάδα ο Τζον Λόιντ ταξίδεψε στη Μόσχα, την οποία γνωρίζει καλά αφού τη δεκαετία του ’90 εργάστηκε εκεί ως ανταποκριτής των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς. Τον είχε καλέσει μια παλιά του φίλη, η Νατάσα Στάρκοβα, να μιλήσει στο τμήμα Κοινωνιολογίας του Κρατικού Πανεπιστημίου της Μόσχας. Ο δημοσιογράφος έκρινε σκόπιμο να μην ανακατευτεί στη ρωσική πολιτική κι άρχισε να μιλά στους φοιτητές για την κρίση χρέους της Ευρώπης. Γρήγορα διαπίστωσε ότι τον άκουγαν περισσότερο από ευγένεια παρά από πραγματικό ενδιαφέρον. Αυτό που τους έκαιγε ήταν οι εκλογές. Είδε τι συνέβη; Συνειδητοποίησε πόσο μεγάλη ήταν η νοθεία;

Οι φοιτητές τού εξήγησαν ότι εκείνοι δεν εξεπλάγησαν. Αν μάλιστα τους είχε επισκεφθεί μια εβδομάδα νωρίτερα, θα τον είχαν προειδοποιήσει. Λίγες ημέρες νωρίτερα είχαν διεξαχθεί εκλογές για τη φοιτητική τους ένωση, όπου την πλειοψηφία είχαν μέχρι τότε μέλη του κόμματος του Πούτιν, της Ενωμένης Ρωσίας. Σ’αυτή την αναμέτρηση δεν έγινε νοθεία. Και τα αποτελέσματα είναι αποκαλυπτικά. Πρώτοι βρήκαν οι κομμουνιστές, δεύτεροι οι φιλελεύθεροι του Γιάμπλοκο (Μήλο), ενώ το κυβερνών κόμμα ήλθε τρίτο και καταϊδρωμένο.

Τι συνέβη; Εγιναν ξαφνικά όλοι οι ρώσοι φοιτητές Μπολσεβίκοι; Όχι βέβαια. Όπως επισημαίνει ο Λόιντ, οι περισσότεροι δεν είχαν καν γεννηθεί όταν διαλύθηκε η Σοβιετική Ενωση. Ούτε έχουν σε καμιά εκτίμηση το κόμμα του Γκενάντι Ζιουγκάνοφ, το οποίο πριν από ένα χρόνο ζήτησε την «επανασταλινοποίηση της Ρωσίας». Πιστεύουν όμως ότι οι κομμουνιστές είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να ασκήσει ισχυρή αντιπολίτευση στον Πούτιν. Οι φοιτητές, και όλοι όσοι διαδηλώνουν τον τελευταίο καιρό στους δρόμους, είναι Μπολσεβίκοι μόνο ως προς το αρχικό περιεχόμενο αυτής της λέξης, που σημαίνει «πλειοψηφία». Οι περισσότεροι ψήφισαν στις εκλογές «ο,τιδήποτε εκτός από τον Πούτιν» και απαιτούν η επιλογή τους να γίνει σεβαστή.

Η οργή δεν περιορίζεται στους νέους. Οργισμένη είναι στα 88 της χρόνια και η Στάρκοβα. Εκείνη και η κόρη της είχαν δείξει εμπιστοσύνη και θαυμασμό στον Πούτιν, θεωρώντας ότι θα αποκαθιστούσε την αγοραστική δύναμη των ιδίων και το κύρος της χώρας τους. Αντί γι’αυτό, είδαν εκτεταμένη διαφθορά, ξεδιάντροπο πλουτισμό των λίγων και νόθευση των εκλογικών αποτελεσμάτων από τους κυβερνώντες. Επιτέλους, ποιοι νομίζουν ότι είναι;

Μετά το Πανεπιστήμιο, ο Λόιντ μίλησε και στη Σχολή Πολιτικών Σπουδών της Μόσχας, όπου το ακροατήριό του προερχόταν κυρίως από την επαρχία. Πολλοί απ’αυτούς συμφωνούσαν με τον πρωθυπουργό τους ότι οι ταραχές υποκινούνται από τη Δύση. Ακόμη κι εκείνοι όμως ακούγονταν αμήχανοι, αν δεν ήταν εμφανώς οργισμένοι. Η δουλειά τους, και γενικότερα η καθημερινότητά τους, συνδέεται άμεσα με τους τοπικούς κυβερνήτες που διορίζονται από το Κρεμλίνο. Οποιαδήποτε διαφωνία μπορεί να τους καταδικάσει στην ανεργία. Μέχρι τώρα, θεωρούσαν αυτή την κατάσταση λίγο-πολύ δεδομένη. Οσο βλέπουν όμως τις διαδηλώσεις στην πρωτεύουσα να φουντώνουν, αρχίζουν να κάνουν άλλες σκέψεις.

Και το κεφάλι χαμηλά

2011-12-14T21:59:00.002+02:00

Ο μύθος είναι γνωστός. Οταν πέθανε η Ευρυδίκη από δάγκωμα φιδιού, ο Ορφέας κατέβηκε στον κάτω κόσμο και έπεισε με τη μουσική του λύρα τον Αδη και την Περσεφόνη να αφήσουν την Ευρυδίκη να επιστρέψει μαζί του στον επάνω κόσμο. Του έθεσαν όμως έναν όρο: να περπατά μπροστά απ' αυτήν με το κεφάλι χαμηλά και να μην κοιτάξει πίσω του μέχρι να φτάσει στον επάνω κόσμο. Μέσα στην αγωνία του, ο Ορφέας αθέτησε την υπόσχεσή του με αποτέλεσμα να χάσει τη γυναίκα του και δεύτερη φορά.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να κρατάμε το κεφάλι χαμηλά; Σε ανασφάλεια να οφείλεται ή σε αλαζονεία; Σε φόβο ή σε υπερβολική αυτοπεποίθηση; Κι εκείνοι που το καταφέρνουν τι το ιδιαίτερο έχουν; Ο βρετανός δημοσιογράφος Χάρι Αϊρς, γνωστός από τη στήλη του «Αργή λωρίδα» στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», αναφέρει την περίπτωση του διάσημου τενίστα Ρότζερ Φέντερερ, ο οποίος εξακολουθεί να κοιτάζει το σημείο όπου βρισκόταν το μπαλάκι αρκετή ώρα (δηλαδή αρκετά εκατοστά του δευτερολέπτου) αφού το έχει κτυπήσει. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα ύστερα από το ρεβέρ του, που θεωρείται το αδύνατο σημείο του. Τα αποτελέσματα είναι συχνά εντυπωσιακά: όποιος δει την αργή επανάληψη των σπουδαιότερων φάσεων του πρόσφατου αγώνα στο Ο2 Centre του Λονδίνου, όπου ο Φέντερερ διέλυσε τον Ναδάλ, θα το καταλάβει.

Το να κρατάς το κεφάλι σου κάτω σ' έναν αγώνα - είτε πρόκειται για τένις είτε για γκολφ ή άλλη παρόμοια αναμέτρηση - είναι πιο δύσκολο και απαιτεί μεγαλύτερη πειθαρχία απ' ό,τι θα περίμενε κανείς. Το να σηκώνεις πρόωρα το κεφάλι είναι σύμπτωμα ανυπομονησίας ή νευρικότητας. Το να αργείς να το σηκώσεις, πάλι, είναι σύμπτωμα ανικανότητας και βλακείας. Ο Φέντερερ το ξέρει καλά. Συνεχίζοντας να κοιτάζει το σημείο όπου μόλις έχει κτυπήσει το μπαλάκι, δεν μπορεί να είναι βέβαιος για το θετικό αποτέλεσμα. Μερικές φορές αποτυγχάνει, στέλνει την μπάλα έξω ή στο φιλέ. Αλλά δεν αλλάζει στρατηγική.

Ολα αυτά έχουν άμεση σχέση με τη χρηματοπιστωτική κρίση, σημειώνει ο Αϊρς. Ο σημερινός πανικός που έχει επεκταθεί από τις τράπεζες και τις χρηματαγορές σε ολόκληρες χώρες χαρακτηρίζεται από μια συλλογική αποτυχία να κρατάμε το κεφάλι μας χαμηλά. Οταν οι αγορές είναι νευρικές, κοιτάζουν διαρκώς πάνω από τους ώμους τους για να δουν τι κάνουν οι άλλοι. Τις ενδιαφέρει περισσότερο τι θα μπορούσε να συμβεί παρά τι συμβαίνει ή ακόμη και τι είναι πιθανό να συμβεί. Δεν διδάσκονται από επενδυτές όπως ο Ουόρεν Μπάφετ, που κοιτάζει πάντα πέρα από τη βραχυπρόθεσμη αναταραχή αναζητώντας με ψυχραιμία έναν ασφαλή δρόμο. Οσο για τους πολιτικούς, δύσκολα συναντάς κάποιον που κρατά από σεμνότητα το κεφάλι χαμηλά. Οι περισσότεροι κοιτάζουν αυτάρεσκα γύρω τους, περιμένοντας το χειροκρότημα.

Μα γιατί φοράτε τα πουκάμισα ξεκούμπωτα;

2011-12-13T21:56:00.000+02:00

«Λαμπρή δουλειά». Οταν στο οπισθόφυλλο ενός βιβλίου υπάρχει αυτή η φράση, η οποία ανήκει μάλιστα σ' έναν από τους παραδοσιακούς επικριτές του συγγραφέα, το βιβλίο προφανώς αξίζει. Πολύ περισσότερο μάλιστα στην περίπτωση που το βιβλίο κυκλοφορεί στην Αγγλία και η φράση δημοσιεύτηκε στους έγκυρους «Νιου Γιορκ Τάιμς». Μόνο που η φράση αυτή δεν είναι ξεκάρφωτη. Περιλαμβάνεται σε μια ολόκληρη παράγραφο, η οποία έχει ως εξής: «Ενας τρόπος να διαβάσει κανείς αυτό το βιβλίο είναι να το αντιμετωπίσει ως ένα κωμικό μυθιστόρημα, μια λαμπρή σάτιρα για τη ματαιοδοξία των συγγραφέων. Πρόκειται για λαμπρή δουλειά. Φοβάμαι όμως ότι ο συγγραφέας δεν έγραψε ένα κωμικό μυθιστόρημα. Μιλά απολύτως σοβαρά».

Πώς σχολιάζετε λοιπόν, αγαπητέ Μπερνάρ-Ανρί Λεβί, την επιλογή του βρετανού εκδότη σας να απομονώσει τη συγκεκριμένη φράση του Ιαν Μπουρούμα για την έκδοση του βιβλίου με τίτλο «Δημόσιοι Εχθροί» που γράψατε μαζί με τον Μισέλ Ουελμπέκ; «Εκτός από τη ματαιοδοξία, υπάρχει και η σεμνότητα των συγγραφέων», απαντά ο γάλλος φιλόσοφος στην Κάρολ Καντουόλαντρ της Γκάρντιαν. «Και τα δύο είναι παρόντα εδώ. Ισως να είναι ματαιόδοξο να λέμε ότι έχουμε τον όχλο εναντίον μας. Είναι όμως και σεμνό εκ μέρους μας να αναγνωρίζουμε ότι οι περιπτώσεις μας είναι λιγότερο σοβαρές από τόσα άλλα πράγματα στον κόσμο, όπως για παράδειγμα η Λιβύη».

Ισως να είναι μια από τις σπάνιες φορές που ένας ιδιαίτερα «μιντιατικός» διανοούμενος, ένας άνθρωπος που ούτε λίγο ούτε πολύ (θεωρεί ότι) έπεισε τον πρόεδρο της χώρας του να κηρύξει πόλεμο εναντίον της Λιβύης και θέλει τώρα να τον πείσει να στραφεί και κατά της Συρίας, εκτίθεται τόσο πολύ σε μια συνέντευξη. Ο BHL δεν ευθύνεται βέβαια για την επιλεκτικότητα του βρετανού εκδότη του. Ευθύνεται όμως για τις απαντήσεις που έδωσε στη βρετανή δημοσιογράφο. Γράφετε στο βιβλίο σας ότι τα δύο μεγάλα σας πάθη είναι το γράψιμο και οι γυναίκες. Δαπανάτε για τις δεύτερες εξίσου πολύ χρόνο όσο για τα πρώτα; «Δυστυχώς όχι. Εχω πάντως κι ένα τρίτο πάθος, την αγάπη για την περιπέτεια. Καμιά εξουσία. Καμιά πολυτέλεια. Κανένα υλικό αγαθό. Ούτε αυτοκίνητο δεν έχω». Πώς νομίζαμε ότι έχετε ένα υπέροχο σπίτι στο Μαρακές; «Ναι, φυσικά. Αλλά δεν μ' αρέσουν τα αντικείμενα. Δεν είμαι συλλέκτης. Ακόμη και τα βιβλία τ' αφήνω πίσω μου. Οταν αλλάζω σπίτι, αλλάζω και βιβλία».

Η δημοσιογράφος έχει κέφια. Ισως και να της αρέσει κατά βάθος ο συνομιλητής της. Είναι γνωστό ότι σας αρέσει να φοράτε τα πουκάμισα ξεκούμπωτα. Υπάρχει κάποια έλλειψη κουμπιών στη Γαλλία; «Οχι, μ' αρέσει να είμαι χαλαρός». Σας αρέσει να φυσά ο άνεμος το στήθος σας; «Ναι. Είναι μια μορφή ελευθερίας. Παραλίγο να συμβεί για τον λόγο αυτό διπλωματικό επεισόδιο με τον Πάπα. Δεν μπορώ να κουμπώσω ένα πουκάμισο μέχρι πάνω, ασφυκτιώ. Πρέπει να είμαι ελεύθερος». Αλληλούια.

Ποιος φοβάται τους Γερμανούς;

2011-12-12T21:54:00.000+02:00

Δύο ειδών είναι οι ενστάσεις που προβάλλονται για τη συμφωνία της τελευταίας Συνόδου Κορυφής. Πολλοί πιστεύουν ότι η συνταγή που ακολουθείται από την αρχή της κρίσης είναι λανθασμένη, ότι η λιτότητα πνίγει την ανάπτυξη και ότι χρειάζονται απαραιτήτως μέτρα όπως τα ευρωομόλογα ή ακόμη και το τύπωμα χρήματος. Η ένσταση αυτή είναι σωστή και όλα δείχνουν ότι προς τα εκεί θα οδηγηθεί η Ευρώπη. Πρώτα όμως πρέπει να εξασφαλιστεί ότι όλες οι χώρες θα ακολουθούν ορισμένους κανόνες. Το πώς ακριβώς θα γίνει αυτό είναι θέμα συσχετισμών, αντικείμενο συγκρούσεων και θα αποτελέσει μοιραία προϊόν συμβιβασμών.

Εκτός από τις οικονομικές, υπάρχουν όμως και οι πολιτικές ενστάσεις. Μπορεί να προχωρήσει μια «γερμανική Ευρώπη»; Μπορεί να υπάρξει Ευρώπη χωρίς τη Βρετανία; Το δεύτερο ερώτημα έχει εύκολη απάντηση: ναι, αλλά μάλλον δεν θα χρειαστεί. Ομηρος των ευρωσκεπτικιστών του κόμματός του, ο Ντέιβιντ Κάμερον απομονώθηκε πλήρως στις Βρυξέλλες επειδή δεν θέλησε να θυσιάσει τα συμφέροντα του Σίτυ στον βωμό του κοινού ευρωπαϊκού συμφέροντος. Παρά τις προσπάθειές του, δεν μπόρεσε να αποσπάσει τη στήριξη ούτε των χωρών που δεν ανήκουν στην ευρωζώνη. Ο βρετανός Πρωθυπουργός αντιμετωπίζει ήδη αντιδράσεις στο εσωτερικό του κυβερνητικού συνασπισμού και μπορεί να υπάρξουν σημαντικές εξελίξεις. Σε κάθε περίπτωση, μια Ευρώπη των 26 είναι απολύτως δυνατή.

Το πρώτο ερώτημα - η γερμανοποίηση της Ευρώπης - είναι πιο πολύπλοκο. Ο Γιόσκα Φίσερ ανησυχεί. Ο Τσβετάν Τοντορόφ, πάλι, θεωρεί ότι η Σύνοδος των Βρυξελλών επαναφέρει στο προσκήνιο τον στόχο για μια Ευρώπη πιο ομόσπονδη και πιο δημοκρατική. Η Γερμανία δεν έχει καμιά πρόθεση να ασκήσει ηγεμονία, λέει ο 72χρονος βούλγαρος φιλόσοφος στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα». Σε κάθε περίπτωση, όμως, είναι καλύτερα να έχεις την ισχυρότερη οικονομία της ηπείρου μαζί σου, σε έναν όμιλο 400 εκατομμυρίων ανθρώπων από τους οποίους τα 80 εκατομμύρια είναι Γερμανοί, παρά να την έχεις απέναντι. Αλλωστε, για ιστορικούς λόγους, οι Γερμανοί είναι περισσότερο φεντεραλιστές παρά εθνικιστές.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, σύμφωνα με τον Τοντορόφ, δεν προέρχεται από την εμμονή των Γερμανών με την πειθαρχία αλλά από την εμμονή των Γάλλων με την εθνική κυριαρχία. Ο Νικολά Σαρκοζί εξακολουθεί να υποστηρίζει μια διακυβερνητική δομή, όπου οι ευρωπαϊκοί θεσμοί - και κυρίως το Ευρωκοινοβούλιο - θα έχουν περιορισμένες εξουσίες και τις αποφάσεις θα τις λαμβάνουν οι ηγέτες των κρατών. Η δομή αυτή στερείται ουσιαστικής δημοκρατικής νομιμότητας και δίνει επιχειρήματα σε λαϊκιστές όπως η Λέγκα του Βορρά ή το Εθνικό Μέτωπο.

Η οικοδόμηση της Ευρώπης γινόταν ανέκαθεν μπροστά σε μεγάλους κινδύνους: τη φρίκη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, τη σοβιετική απειλή. Το φάσμα της οικονομικής καταστροφής μπορεί να επισπεύσει την ίδρυση μιας δημοκρατικής ομοσπονδίας. Και στην ομοσπονδία αυτή θα μιλάμε όλοι γερμανικά; «Οχι βέβαια», απαντά ο Τοντορόφ. «Αγγλικά θα μιλάμε, όπως σήμερα. Και μετά το αντίο του Λονδίνου θα είναι για όλους μας μια ξένη γλώσσα».

Μαύρη σημαία

2011-12-10T16:22:00.000+02:00

«Δεν χρειάζεται να εξαγάγει κανείς τη δημοκρατία στο Ισραήλ. Την έχουμε ήδη». Αυτό δήλωσε τον περασμένο Μάιο ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου σε ομιλία του στο αμερικανικό Κογκρέσο. Τέσσερις μήνες αργότερα, το επανέλαβε στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. «Το Ισραήλ είναι η μοναδική αληθινή δημοκρατία στη Μέση Ανατολή», είπε. Και μέχρι πριν από μερικά χρόνια, ίσως ο ισχυρισμός αυτός να ήταν αληθής. Τον τελευταίο καιρό, όμως, έχει τεθεί σε κίνηση μια αντίστροφη διαδικασία. Την ώρα που πολλά αραβικά καθεστώτα δίνουν τη θέση τους σε δημοκρατίες, η ισραηλινή δημοκρατία αποκτά όλο και περισσότερα γνωρίσματα δικτατορίας.

Οπως σημειώνει ο Τομπάιας Μπακ σε εκτενή ανάλυσή του στους χθεσινούς Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, τις τελευταίες εβδομάδες έχουν κατατεθεί στο ισραηλινό Κοινοβούλιο σχέδια νόμου και προτάσεις που ποινικοποιούν τη διαφωνία, πλήττουν τα δικαιώματα των μειονοτήτων, περιορίζουν την ελευθερία του λόγου και αποδυναμώνουν τη δικαστική εξουσία. Οι πρωτοβουλίες αυτές έρχονται να προστεθούν σε τρεις νόμους που έχουν ήδη ψηφιστεί. Ο πρώτος λέγεται Νόμος για τη Νάκμπα και απαγορεύει σε οποιοδήποτε ίδρυμα χρηματοδοτείται από το κράτος - συμπεριλαμβανομένων των σχολείων και των θεάτρων - να τιμά τη Νάκμπα (Καταστροφή), όπως αποκαλούν οι Αραβες την εκδίωξη εκατοντάδων χιλιάδων Παλαιστινίων από τα σπίτια τους μετά τον Πόλεμο του 1948. Ο δεύτερος λέγεται Νόμος για το Μποϊκοτάζ και προβλέπει αυστηρές κυρώσεις για όποιον Ισραηλινό υποστηρίζει το μποϊκοτάζ των προϊόντων που παράγονται στους εβραϊκούς οικισμούς της Δυτικής Οχθης. Ο τρίτος επιτρέπει σε μικρές αγροτικές κοινότητες να αποκλείουν τις αραβικές οικογένειες.

Την ίδια ώρα, πληθαίνουν οι απειλές και οι επιθέσεις εναντίον των διαφωνούντων. «Ο Γιτζάκ Ράμπιν σε περιμένει», έγραφε ένα σύνθημα που είδε πρόσφατα έξω από το σπίτι της η Χαγκίτ Οφράν, από το κίνημα Ειρήνη Τώρα. «Φύγε από δω, είσαι χειρότερος από ζώο!» φώναξε μέσα στο Κοινοβούλιο σε έναν αριστερό βουλευτή ο Γισραέλ Ροτέμ, από το εθνικιστικό κόμμα Γισραέλ Μπετεΐνου, ο οποίος τυγχάνει πρόεδρος της κοινοβουλευτικής επιτροπής για το Σύνταγμα, τον νόμο και τη δικαιοσύνη…

«Χάνουμε ήδη πολλά από τα γνωρίσματα μιας δημοκρατικής χώρας», σημειώνει ο καθηγητής Μορντεχάι Κρέμνιτσερ, αντιπρόεδρος του Ισραηλινού Ινστιτούτου για τη Δημοκρατία. «Η ελευθερία της έκφρασης και η ελευθερία της συνάθροισης περιορίζονται, ενώ δέχεται πλήγμα το δικαίωμα στην ισότητα, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τους ισραηλινούς Αραβες. Αποδυναμώνονται επίσης όλοι οι κοινωνικοί φορείς που έχουν τη δυνατότητα να κρίνουν την κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένων των δικαστηρίων». Η Αριστερά είναι απελπισμένη. Η Χααρέτζ εξέδωσε πρόσφατα ένα ειδικό φύλλο με όλες τις παραβιάσεις των δημοκρατικών ελευθεριών, όπου δέσποζε μια μαύρη σημαία. Την οργή τους, όμως, εκφράζουν και ηγετικά στελέχη του αντίπαλου στρατοπέδου. Η αρχηγός της αντιπολίτευσης Τζίπι Λίβνι είπε πρόσφατα στην Κνεσέτ ότι το Ισραήλ μετατρέπεται σιγά σιγά σε δικτατορία, ενώ ο Μπένι Μπέγκιν, γιος του πρώην πρωθυπουργού Μεναχέμ Μπέγκιν, κατηγόρησε τους συναδέλφους του ότι ξεχνούν τους βασικούς κανόνες της δημοκρατίας. Προς το παρόν, πάντως, το μέλλον της χώρας βρίσκεται στα χέρια των ψηφοφόρων.

Γκαμπολάντ εναντίον Μερκοζί

2011-12-09T16:18:00.000+02:00

Τον ένα, τον Φρανσουά Ολάντ, καλώς ή κακώς τον έχουμε σίγουρο. Με τον άλλο, τον Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, έχουμε κάποιες αμφιβολίες, η αντίπαλός του είναι σκληρό καρύδι (χώρια που δεν ξέρουμε αν αντίπαλος της Μέρκελ στις εκλογές θα είναι πράγματι ο σημερινός αρχηγός του SPD). Σε κάθε περίπτωση, περιμένουμε, προσδοκάμε, λαχταράμε σχεδόν, το δίδυμο Μέρκελ - Σαρκοζί να έχει αντικατασταθεί μέσα στο 2013 από το δίδυμο Γκάμπριελ - Ολάντ. Το ζεύγος Μερκοζί να δώσει τη θέση του στο ζεύγος Γκαμπολάντ. Είναι όμως σίγουρο ότι στην περίπτωση αυτή θα αλλάξει κάτι; Υπάρχει πράγματι μια συγκροτημένη και ρεαλιστική «αριστερή» απάντηση στο σημερινό γαλλογερμανικό σχέδιο για την αναμόρφωση της Ευρώπης;

Είναι αλήθεια ότι οι ηγέτες του PS και του SPD θέλουν μια πιο κοινωνική Ευρώπη που θα χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη αλληλεγγύη. Κατά τα άλλα, όμως, έχει ο καθένας τις δικές του αξίες και τη δική του εθνική προσέγγιση. Οπως επισημαίνει στον ιστότοπο Atlantico.fr ο γερμανός πολιτειολόγος Χένρικ Ουτερβέντε, το γερμανικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα ψήφισε τον «χρυσό κανόνα» που θα περιορίζει δραστικά τη χρέωση μιας χώρας ενώ το Σοσιαλιστικό Κόμμα εμφανίζεται αντίθετο. Οι γερμανοί Σοσιαλδημοκράτες θέλουν μια πιο ομοσπονδιακή Ευρώπη απ' ό,τι οι γάλλοι ομοϊδεάτες τους. Οσο για την πυρηνική ενέργεια, τους χωρίζει χάσμα. Οι πρώτοι είναι σαφώς υπέρμαχοι, οι δεύτεροι διάκεινται αρνητικά, αν και είναι διχασμένοι.

Οσο τα δύο κόμματα βρίσκονται στην αντιπολίτευση, η κριτική τους στη «μονόδρομη σκέψη» είναι σχετικά εύκολη. Εάν όμως αναλάβουν την εξουσία, τα πράγματα θα αλλάξουν. Στη Γαλλία υπάρχει ένας διπολισμός λόγω του πλειοψηφικού συστήματος που αναγκάζει το Σοσιαλιστικό Κόμμα να αλιεύει ψήφους από την Αριστερά, ακόμη και την άκρα Αριστερά. Αυτό έχει ως συνέπεια η στρατηγική και ο πολιτικός λόγος του PS να κινούνται πιο αριστερά από εκείνα του SPD. Στη Γερμανία, πάλι, μια εκλογική αναμέτρηση κερδίζεται στο κέντρο. Και το μεικτό εκλογικό σύστημα καθιστά υποχρεωτικές τις συμμαχίες. Ολη η πολιτική κουλτούρα της μεταπολεμικής Γερμανίας στηρίζεται στην απόρριψη των άκρων.

Βοηθά όμως η ιδεολογική συγγένεια στην καλύτερη λειτουργία του γαλλογερμανικού άξονα; Ούτε γι' αυτό είναι σίγουρος ο δρ Ουτερβέντε. Το δίδυμο Ζοσπέν - Σρέντερ δεν πήγε πολύ καλά. Το ίδιο και το δίδυμο Μιτεράν - Σμιτ, αφού η θητεία του πρώτου τελείωνε και του δεύτερου μόλις ξεκινούσε. Το κοκκινογάλαζο ζευγάρι Σμιτ - Ζισκάρ, αντίθετα, λειτούργησε περίφημα. Οσο για τις συνιστώσες του περίφημου Μερκοζί, έχουν γραφτεί πολλά - συχνά αυθαίρετα - για τις δύσκολες σχέσεις ανάμεσά τους. Φαίνεται λοιπόν ότι περισσότερο από την ιδεολογία, αυτό που μετρά είναι η προσωπικότητα. Και φυσικά η χημεία μεταξύ των προσώπων.

Το σίγουρο είναι ότι δεν υπάρχει, δεν μπορεί να υπάρξει, εναλλαγή ανάμεσα σε μια δεξιά και μια αριστερή Ευρώπη. Ούτε ανάμεσα στην Ευρώπη των αφεντικών και την Ευρώπη των λαών. Η οικοδόμηση της Ευρώπης είναι προϊόν συμβιβασμών. Οι μάχες δεν μπορούν να αναβληθούν μέχρι να βελτιωθούν οι συνθήκες, σήμερα δίνονται.

Τα λάθη του Κρεμλινου

2011-12-08T13:09:00.002+02:00

Ενας καλόπιστος και όχι ιδιαίτερα υποψιασμένος παρατηρητής των ρωσικών πραγμάτων θα είχε δύο απορίες για τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών στη χώρα αυτή. Πώς είναι δυνατόν να μιλάμε για «ήττα», «ψυχρολουσία» ή «κατάρρευση» ενός κόμματος που λαμβάνει 50% στις εκλογές ύστερα από 12 χρόνια στην εξουσία και τρία χρόνια οικονομικής κρίσης; Και γιατί έχουν ξεσηκωθεί χιλιάδες άνθρωποι για τη σύλληψη και καταδίκη σε φυλάκιση 15 ημερών ενός άγνωστου ακτιβιστή και μπλόγκερ;

Το πρώτο ερώτημα έχει δύο απαντήσεις. Πρώτα απ’όλα οι βουλευτικές εκλογές της περασμένης Κυριακής δεν ήταν τίμιες. Ολη η μπλογκόσφαιρα βουίζει από κρούσματα νοθείας προκειμένου να ευνοηθεί το κυβερνών κόμμα, η Ενωμένη Ρωσία. Όπως γράφει ο Νίκου Ποπέσκου στον ιστότοπο openDemocracy, υπό κανονικές συνθήκες το κόμμα του Βλαντίμιρ Πούτιν δεν θα λάμβανε πάνω από 30-35%. Και αυτό το ποσοστό δεν είναι ακριβώς ικανοποιητικό για έναν άνθρωπο που θέλει να κυβερνά τη Ρωσία για την υπόλοιπη ζωή του.

Η δεύτερη απάντηση έχει να κάνει με το τέλος της απάθειας του ρωσικού πληθυσμού. Την τελευταία δεκαετία, όσο οι συνθήκες διαβίωσης βελτιώνονταν, οι Ρώσοι δεν πολυενδιαφέρονταν για κόμματα και εκλογές. Έναν «πατερούλη» ήθελαν, να τους προστατεύει. Αυτή τη φορά, όμως, τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά. Η διαρκής εναλλαγή εξουσίας μεταξύ Πούτιν και Μεντβέντεφ παραείναι κυνική για να την καταπιούν τόσο εύκολα οι συμπατριώτες τους. Το Διαδίκτυο πήρε φωτιά. Αλλοι πρότειναν την αποχή από τις εκλογές (το σύνθημα ήταν «Nah-Nah», που θα μπορούσε να μεταφραστεί ελεύθερα σε «Αντε πηδηχτείτε») και άλλοι την υπερψήφιση οποιουδήποτε άλλου κόμματος πλην του κυβερνητικού. Δεν τους ενδιέφερε τόσο να αλλάξουν σελίδα όσο να τιμωρήσουν τον πουτινισμό.

Όταν άρχισαν οι καταγγελίες για νοθεία, χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους. Η αστυνομία προέβη σε εκατοντάδες συλλήψεις. Κι ένας από τους συλληφθέντες ήταν ο Αλεξέι Ναβάλνι. Είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος αυτός φλερτάρει κατά καιρούς με τους εθνικιστές. Είναι όμως επίσης αλήθεια ότι ασκεί τεράστια επιρροή. Πριν από τρεις μήνες έγραψε στο μπλογκ του ότι η Ενωμένη Ρωσία αποτελείται από κλέφτες κι απατεώνες. Στην πρώτη δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε στη συνέχεια, το ένα τρίτο των Ρώσων απάντησε ότι το κυβερνών κόμμα είναι γεμάτο με …κλέφτες κι απατεώνες. Όταν συνελήφθη, το Twitter δεν είχε άλλο θέμα συζήτησης. Πού είναι; Μήπως τραυματίστηκε; Κι όταν εμφανίστηκε τελικά στο δικαστήριο, μια ιαχή ακούστηκε στον κυβερνοχώρο: «Είναι ζωντανός!»

Μετά το πρώτο λάθος – τη σύλληψη – ακολούθησε όμως κι άλλο. Ενας κυβερνητικός βουλευτής έστειλε το εξής tweet: «Σήμερα έγινε σαφές ότι κάποιος που γράφει στο μπλογκ του τις λέξεις `κόμμα από κλέφτες κι απατεώνες` είναι ένας ηλίθιος ψ…γλείφτης». Η επίσημη σελίδα του προέδρου Μεντβέντεφ στο Twitter αμέσως αναπαρήγαγε το μήνυμα. Η κατακραυγή που προκλήθηκε ανάγκασε το Κρεμλίνο να ζητήσει συγγνώμη. Αλλά οι Ρώσοι βράζουν.

Η τέχνη της εξόδου

2011-12-07T13:06:00.000+02:00

«Ο άνθρωπος του πολιτισμού δεν έχει άλλη αποστολή από το να καταλάβει και να προσπαθήσει να κάνει τους άλλους να καταλάβουν»: αυτόν τον ορισμό του διανοούμενου παραθέτει ο Νορμπέρτο Μπόμπιο στο βιβλίο του Πολιτική και πολιτισμός. Και σ' αυτόν τον ορισμό ήταν πάντα πιστός ο πολυγραφότατος συμπατριώτης του Κλάουντιο Μάγκρις. Το τελευταίο του βιβλίο, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Garzanti με τίτλο Livelli di guardia, είναι μια επιλογή άρθρων του που δημοσιεύτηκαν στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα» από το 2006 ως τον περασμένο Σεπτέμβριο. Ενα επίκαιρο έργο, που κινείται από την οικονομία ως τη θρησκεία, από τη δημοκρατία ως το δίκαιο, από τη διπλωματία ως τη βία. Μια ανάλυση των όσων είχαν συμβεί και μια προαναγγελία των όσων θα συνέβαιναν στη συνέχεια.

Οπως, για παράδειγμα, εκείνες οι σελίδες από τον Αύγουστο του 2008 για τη «σπάνια τέχνη της εξόδου από τη σκηνή». Δεν είναι θέμα ηλικίας, λέει ο τριεστίνος συγγραφέας σε συνέντευξή του στη «Ρεπούμπλικα». Στο κάτω κάτω, ένας πολιτικός σαν τον Ντε Γκολ καταλάβαινε περισσότερα πράγματα από πολλούς νεότερους συγκαιρινούς του. Φτάνει όμως κάποια στιγμή που καταλαβαίνει κανείς ότι ο χρόνος του ολοκληρώθηκε, η μπογιά του τελείωσε, και αρχίζει να μαζεύει τα πανιά. Ρώτησαν κάποτε τον σέρβο συγγραφέα Ντανίλο Κις τι γράφει. «On a déjà écrit!» («Εγραψαν ήδη»), απάντησε. Το να παραμερίζεις είναι επώδυνο μόνο για όποιον ανέλαβε ένα έργο μόνο και μόνο για να μην αφήσει χώρο σε ανθρώπους που δεν συμπαθεί.

Ο Μάγκρις αναφέρεται ασφαλώς στον Μπερλουσκόνι. Θα μπορούσε ενδεχομένως να αναφέρεται και στον Παπανδρέου. Σχολιάζοντας πάντως την πολιτική του βασικού πρωταγωνιστή αυτής της κρίσης, της Ανγκελα Μέρκελ, παρατηρεί ότι «δόξα τω Θεώ, δεν είναι δεδομένο πως η πολιτική πρέπει να είναι ποπ», με άλλα λόγια αιχμάλωτη της εικόνας και του κοινού. Ποπ - τονίζει - είναι μια οικονομική κατάσταση που στερείται πνευματικής, ηθικής και πολιτικής επίγνωσης. Στην Ιταλία υπήρξε για πολλά χρόνια σύγχυση ανάμεσα στη δημόσια και την ιδιωτική ζωή. Οπως ο Μαρξ μιλούσε για «λούμπεν προλεταριάτο», έτσι και στην Ιταλία υπάρχει μια «λούμπεν αστική τάξη», που είναι τόσο ανεπαρκής ώστε δεν μπορεί καν να χαρακτηριστεί «αστική» με την κλασική έννοια του όρου. Η θεραπεία από αυτή την αρρώστια θα είναι δύσκολη. Μπορεί κανείς να αλλάξει ξαφνικά ζωή, όπως συνέβη στον Απόστολο Παύλο όταν έπεσε από το άλογο, αλλά κάποιος που του αρέσει να σκαλίζει τη μύτη του θα δυσκολευτεί πολύ να απαλλαγεί από αυτή τη συνήθεια.

Αλλοι ονειρεύονται αξιώματα και άλλοι πλούτη. Ο 72χρονος Μάγκρις ονειρεύεται ένα πραγματικό ευρωπαϊκό κράτος, εφοδιασμένο με ένα λειτουργικό Σύνταγμα. Η ευρωπαϊκή κρίση, τονίζει, αποδεικνύει την αλληλεξάρτηση των χωρών, όπως στο εσωτερικό μιας χώρας κάθε πόλη εξαρτάται από τις άλλες. Κατά συνέπεια, είτε η κρίση αυτή θα αναγκάσει τους Ευρωπαίους να ενωθούν είτε θα οδηγήσει στην καταστροφή.

Ενα εφιαλτικό σενάριο

2011-12-06T11:54:00.002+02:00

Κι αν συνέβαινε το αδιανόητο; Αν, δέκα χρόνια μετά το σοκ που προκάλεσε ο πατέρας της, η Μαρίν Λεπέν επαναλάμβανε τον ερχόμενο Απρίλιο εκείνο το κατόρθωμα, εκτόπιζε από τον δεύτερο γύρο τον σοσιαλιστή υποψήφιο και ανάγκαζε τους Γάλλους να συνταχθούν μαζικά με έναν υποψήφιο που δεν θέλουν προκειμένου να αποφύγουν την άνοδο της ακροδεξιάς στην προεδρία;

Η τελευταία δημοσκόπηση που δημοσιεύτηκε στον Νουβέλ Ομπζερβατέρ δίνει στην αρχηγό του Εθνικού Μετώπου 16,5%, ένα ποσοστό δηλαδή μεγαλύτερο από αυτό που είχε ο πατέρας της έξι μήνες πριν από τις εκλογές του 2012. Ο Φρανσουά Ολάντ είναι βέβαια αρκετά μακριά της (31% έναντι 28% για τον Νικολά Σαρκοζί), αλλά το τελευταίο διάστημα οι διαφορές έχουν αρχίσει να μειώνονται. Οι περισσότεροι Γάλλοι δεν θέλουν πια τον Σαρκοζί, αυτό είναι βέβαιο. Ένα σημαντικό ποσοστό των ψήφων διαμαρτυρίας, οργής ή δυσαρέσκειας, όμως, θα διοχετευθεί προς τα άκρα. Κι όπως γράφει ο ιδρυτής του περιοδικού Ζαν Ντανιέλ, η σκηνή της Μαρίν Λεπέν να σχηματίζει το σήμα της νίκης το βράδυ της 22ας Απριλίου είναι απολύτως ρεαλιστική.

Τι κάνουν οι σοσιαλιστές για να αποτρέψουν ένα τέτοιο εφιαλτικό σενάριο; Τίποτα. Μετά το πάθος και τον ενθουσιασμό που προκάλεσαν οι προκριματικές εκλογές, επικρατεί μια εμφανής αμηχανία. Ο Ολάντ έχει αφεθεί ουσιαστικά μόνος να αντιμετωπίζει τις επιθέσεις των αντιπάλων του. Προχθές, ο ίδιος ο πρωθυπουργός τον κατηγόρησε ότι παρασύρεται σε «βλακώδεις παρεκκλίσεις γερμανόφοβου χαρακτήρα» επειδή ο σοσιαλιστής υποψήφιος τόλμησε να πει ότι στην Ευρώπη η Μέρκελ προπορεύεται και ο Σαρκοζί ακολουθεί. Κι αντί να ξεσηκωθεί ολόκληρο το κόμμα και να απαιτήσει από τον πρόεδρο της κυβέρνησης μεγαλύτερη κοσμιότητα και αυτογνωσία, βλέπει κανείς μια ένοχη σιωπή. Τα χειροκροτήματα που απέσπασε χθες ο Ολάντ από τους συνέδρους του γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος μάλλον φθόνο προκάλεσαν στους κόλπους του δικού του κόμματος, παρά ικανοποίηση.

Ακόμη χειρότερη είναι η στάση των υπολοίπων «προοδευτικών δυνάμεων». Κανείς δεν περιμένει βέβαια από τα στελέχη τους να συνταχθούν άκριτα με τον υποψήφιο του μεγαλύτερου κεντροαριστερού κόμματος μπροστά στο φάντασμα της ακροδεξιάς. Θα μπορούσαν όμως να είναι πιο προσεκτικά στην κριτική τους – στο κάτω-κάτω, υποτίθεται ότι στον δεύτερο γύρο θα καλέσουν τους οπαδούς τους να τον ψηφίσουν. Αντίθετα, τόσο ο υποψήφιος του Μετώπου της Αριστεράς Ζαν-Λικ Μελανσόν όσο και η οικολόγος Εύα Ζολί δεν παραλείπουν να εκτοξεύουν καθημερινά τα δηλητηριώδη βέλη τους εναντίον του «συμβιβασμένου» Ολάντ. Και να επιτρέπουν στην «ασυμβίβαστη» Μαρίν Λεπέν να ελπίζει…

Να συμπληρώσουμε το εφιαλτικό σενάριο: μετά τον «θρίαμβο» του Σαρκοζί στον δεύτερο γύρο με 70%, συνεδριάζουν οι σοσιαλιστές και εκλέγουν με ανάλογο ποσοστό ως νέο αρχηγό τους τον Ντομινίκ Στρος-Καν. Εκείνος, δακρυσμένος, στρέφεται προς την Αν Σενκλέρ και της υπόσχεται αιώνια πίστη, ενώ οι σύντροφοι, όρθιοι, τον αποθεώνουν

Ο έφηβος και η μεσήλικη

2011-12-05T19:02:00.002+02:00

Η παραστατικότερη περιγραφή που έχει γίνει τελευταία για την Ελλάδα ανήκει στον Δημήτρη Ημελλο. Η Ελλάδα, είπε ο εξαίρετος ηθοποιός σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Ποντίκι, «μοιάζει με έφηβο με χωρισμένους γονείς: κακομαθημένη, αμφιθυμική, απαιτητική, ξεροκέφαλη. Η μητέρα της είναι από την Ανατολή, ο πατέρας της από τη Δύση, οι δυο τους έχουν αναχωρήσει, λόγω ασυμφωνίας χαρακτήρων, ο καθένας για την πατρίδα του, και έχει μείνει το παιδί - έφηβος πίσω να πληρώσει τα σπασμένα».

Η ακριβέστερη περιγραφή που έχει γίνει τελευταία για την Ευρώπη ανήκει στον Τίμοθι Γκάρτον Ας. Η Ευρώπη, είπε ο γνωστός ιστορικός σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Σπίγκελ, «είναι μια μεσήλικη γυναίκα, που έχει πάθει ήδη αρκετές καρδιακές προσβολές και σήμερα περνά τη μεγαλύτερη κρίση υγείας της ζωής της, μια κρίση όμως που δεν θα αποβεί κατ’ανάγκη μοιραία».

Μπορούν αυτός ο έφηβος και αυτή η μεσήλικη να συνυπάρξουν; Μπορεί ο πλούσιος Βορρά να εξακολουθήσει να συμβιώνει με τον κακομαθημένο Νότο; Με άλλα λόγια: σε έναν αιώνα κατά τον οποίο η Κίνα αποτελεί τη νέα παγκόσμια υπερδύναμη, ο πληθυσμός του πλανήτη ξεπέρασε τα 7 δισεκατομμύρια ψυχές και το κλίμα έχει υποστεί αναντίστρεπτες αλλαγές, θα μπορέσει η ευρωπαϊκή ιδέα να κρατηθεί στα πόδια της; Η θα δώσει τη θέση της στον εθνικισμό, τον φανατισμό, ακόμη και τον πόλεμο;

Η Αγγελα Μέρκελ, στην οποία είναι στραμμένα και πάλι αυτή την εβδομάδα όλα τα βλέμματα, θέλει το ελάχιστο. Δεν θα την πείραζε ακόμη και μια Ευρώπη των έξι ΑΑΑ. Οι ένθερμοι ευρωπαϊστές, πάλι, οραματίζονται τις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης. Δεν θα συμβεί ούτε το ένα ούτε το άλλο. Όπως λέει ο Γκάρτον Ας, που αν και Βρετανός ήταν ανέκαθεν στρατευμένος ευρωπαϊστής, πρέπει να κτίσουμε την Ευρώπη με το υλικό που έχουμε στη διάθεσή μας. Και το υλικό αυτό είναι η εθνική δημοκρατία. Εκεί θα κριθεί η αναγέννηση της Ευρώπης. Για να παραφράσουμε την περίφημη φράση του Τσόρτσιλ περί δημοκρατίας, «η σημερινή είναι η χειρότερη μορφή της Ευρώπης, με εξαίρεση όλες τις άλλες μορφές που έχουν δοκιμαστεί».

Και το ερώτημα παραμένει: σ’αυτή τη χειρότερη μορφή της Ευρώπης θα συνεχίσει να έχει μια θέση το ξεροκέφαλο και αμφιθυμικό παιδί χωρισμένων γονιών; Ο ιστορικός δεν το θεωρεί πολύ πιθανό. «Στην υπό διαμόρφωση δημοσιονομική ένωση, δηλαδή την πολιτική ένωση των χωρών του ευρώ, υποψιάζομαι ότι δεν θα μετέχει η Ελλάδα, θα μετέχουν όμως μερικές νέες χώρες», λέει στο Σπίγκελ. Στην ίδια κατεύθυνση δουλεύουν χωρίς αμφιβολία πολλοί παράγοντες και στην Ελλάδα, που ανήκουν τόσο στη Δεξιά όσο και στην Αριστερά. Θα τους αφήσουμε; Θα επιτρέψουμε στους δημαγωγούς και στους τυχοδιώκτες, στους ανόητους και στους ανίκανους, να καταστρέψουν το μεγαλύτερο επίτευγμα της μεταπολίτευσης και να φράξουν τον δρόμο της ελπίδας για τα παιδιά μας;

Η άλλη πλευρά του Πολ Κένεντι

2011-12-03T17:12:00.000+02:00

Είναι γνωστός σε όλο τον κόσμο από τα βιβλία του «Ανοδος και πτώση των μεγάλων δυνάμεων» και «Το Κοινοβούλιο του ανθρώπου». Ο διάσημος ιστορικός Πολ Κένεντι έχει όμως και μια άλλη, λιγότερο γνωστή πλευρά, που δεν είναι ακριβώς ανθρωπιστική, είναι όμως σαφώς πολιτική. Πριν από 28 χρόνια εγκαινίασε στο πανεπιστήμιό του, το Γέιλ, την «Κουζίνα» (Kitchen), όπου μπορούν να τρώνε δωρεάν οι άποροι, οι άστεγοι και οι κατατρεγμένοι. Κι όπως όλοι μπορούν να καταλάβουν, τα πλήθη που συρρέουν εδώ αυτές τις ημέρες απ’όλο το Νιου Χέιβεν είναι αυξημένα.

Οι περισσότεροι νομίζουν ότι ο 66χρονος ιστορικός είναι ιερέας της St Thomas More, της καθολικής εκκλησίας του πανεπιστημίου. Τους μπερδεύει το μαύρο πουλόβερ που φορά. Ο Κένεντι αφήνει επίτηδες να πλανάται αυτή η εντύπωση. Όπως εξηγεί στην απεσταλμένη της Κοριέρε ντέλα Σέρα που επισκέπτεται την Κουζίνα, κάθε τόσο παρεμβαίνει για να χωρίσει κάποιους που τσακώνονται, «και κανείς δεν τολμά να σηκώσει χέρι εναντίον ενός ιερέα». Το κόλπο άρχισε να το εφαρμόζει την εποχή του Ρίγκαν, όταν θέριζε το κρακ. «Ερχονταν νεαροί μαστουρωμένοι που αρνιόντουσαν να σεβαστούν την ουρά. Μια φορά κάποιος έβγαλε μαχαίρι». Είναι αλήθεια όμως ότι η πρωτοβουλία έχει και τη θρησκευτική της πλευρά: ο βρετανός ιστορικός λέει πως έμπνευσή του ήταν το Εβδομο κεφάλαιο του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου, όπου ο Ιησούς υπόσχεται τη βασιλεία των ουρανών σε όποιον βοηθά τους φτωχούς, καταδικάζοντας τους πλούσιους εγωιστές στο αιώνιο πυρ.

Γεννημένος στη βόρεια Αγγλία από ιρλανδούς γονείς που ανήκαν στην εργατική τάξη, ο Κένεντι δεν ξέχασε ποτέ τις ρίζες του. Η πρώτη του γυναίκα, η Καθ, ήταν μεταξύ των εθελοντών της Κουζίνας, ενός θεσμού που ίδρυσε ο Μπέντζαμιν Τόμσον στην Αγγλία στα τέλη του 18ου αιώνα. «Θύμωνα πάντα όταν έβλεπα την Καθ να μιλά με τους φτωχούς, ενώ εγώ μαγείρευα και μάζευα τα σκουπίδια», έγραψε πριν από τρία χρόνια ο Κένεντι στο περιοδικό της επισκοπής με αφορμή την 25η επέτειο της Κουζίνας. «Εκανα λάθος: κανείς μέχρι τότε δεν τους είχε συμπεριφερθεί ως ανθρώπινα όντα και η δουλειά της Καθ ήταν πολύ σημαντική».

Η Καθ πέθανε το 1998 από καρκίνο. Αλλά και η δεύτερη γυναίκα του, η Σίνθια Φάραρ, καθηγήτρια πολιτικών επιστημών στο Γέιλ, εργάζεται ως εθελόντρια στο λαϊκό συσσίτιο. Ψυχή της Κουζίνας είναι ο Στίβεν Κομπέιζα, θρυλικός ακτιβιστής και αντιρρησίας συνείδησης που έγινε γνωστός το 2005 όταν απολύθηκε από το καθολικό σχολείο του Μπρίτζπορτ στο οποίο εργαζόταν επειδή αρνήθηκε να αναρτήσει την αμερικανική σημασία, θεωρώντας την ασυμβίβαστη με το χριστιανικό σύμβολο του σταυρού. Δίπλα του είναι ο Ντάνιελ, ο Μπεν, η Σαρλότ και η Ζίγκριντ, όλοι γόνοι μερικών από τις πιο πλούσιες και αριστοκρατικές οικογένειες της Αμερικής και της Ευρώπης – όπως λέει ο Κένεντι – που μετά το Γέιλ θα μεταβούν στην Ουάσινγκτον, για να προσπαθήσουν να αλλάξουν από εκεί τον κόσμο…

Το στριπ πόκερ του καπιταλισμού

2011-12-02T10:54:00.002+02:00

Την 1η του περασμένου Αυγούστου, στις επτά το πρωί, 50 καλλιτέχνες εμφανίστηκαν ξαφνικά στη Γουολ Στριτ, πέταξαν τα ρούχα τους και απαθανατίστηκαν από τους φωτογράφους που είχαν προσκαλέσει. Το χάπενινγκ είχε τίτλο «Οφθαλμολάβετε τη Γουολ Στριτ» (Ocularpation: Wall Street, ένα παιχνίδι ανάμεσα στο ocular, οφθαλμικός, και το occupation, καταλαμβάνω) και ήταν ιδέα του Τζέφρυ Θρόουελ, βασισμένη σε μια προσωπική του εμπειρία. Η μητέρα του έχασε όλες τις αποταμιεύσεις της στην οικονομική κρίση του 2008 και αναγκάστηκε να βγει από τη σύνταξη για να αναζητήσει δουλειά. «Ηταν τόσο θλιμμένη, και αργότερα θυμωμένη, που το σύστημα το οποίο την είχε κοροϊδέψει ήταν ακόμη άθικτο και ευδοκιμούσε, ενώ εκείνη έπρεπε να επιστρέψει σε μια δουλειά την οποία μισούσε», θυμάται ο αμερικανός καλλιτέχνης. «Σκέφτηκα το σχέδιο αυτό ως έναν τρόπο να φωτίσω έναν από τους πιο μυστηριώδεις δρόμους στον κόσμο, τη Γουολ Στριτ…»

Τρία άτομα συνελήφθησαν εκείνη την ημέρα, μεταξύ των οποίων ο Ααρον Μάτοκς, που υποδύθηκε ένα χρηματιστή ο οποίος δίνει εντολές αγοραπωλησίας από το κινητό του (δεν κατάλαβε ποτέ με ποιο κριτήριο συνέλαβαν αυτόν και όχι άλλους). Παρ’όλα αυτά, το χάπενινγκ επαναλήφθηκε και τις επόμενες ημέρες και ουσιαστικά αποτέλεσε την έμπνευση για το πολύ μαζικότερο κίνημα «Καταλάβετε τη Γουολ Στριτ» που συνεχίζεται ακόμη. Πρόσφατα, ο Θρόουελ επέστρεψε με μια άλλη, πιο φιλόδοξη ιδέα, που βασίζεται όμως κι αυτή στον αποχωρισμό του ανθρώπου από τα ρούχα του. Το γυμνό σώμα αναδεικνύεται άλλωστε όλο και περισσότερο ως ένα χρήσιμο (και ενίοτε αποτελεσματικό) εργαλείο για την αντίσταση απέναντι σε κάθε είδους δικτατορίες, είτε έχουν πολιτικό είτε οικονομικό χαρακτήρα.

Σε ένα ντεκόρ που θυμίζει Παζολίνι, επτά «παίκτες» κάθονταν σ’ένα τραπέζι της γκαλερί Art in General κάθε μέρα επί μια εβδομάδα, από τις 10.30 το πρωί ως τις 6 το απόγευμα, και έπαιζαν στριπ πόκερ. Μερικοί ξεκινούσαν φορώντας αρκετά ρούχα, άλλοι φορούσαν λιγότερα: οι πλούσιοι και οι φτωχοί. Μια ημέρα ήταν αφιερωμένη στην ελεύθερη αγορά, μια άλλη στον καπιταλισμό με κρατικές παρεμβάσεις, μια τρίτη στη σοσιαλδημοκρατία, η επόμενη στο σοσιαλισμό. Όταν όλοι οι παίκτες έμεναν γυμνοί, άνοιγαν τα χαρτιά τους, ντύνονταν και ξανάρχιζαν.

Ο στόχος του παιχνιδιού ήταν να παρουσιαστεί η παράνοια του καπιταλιστικού συστήματος και να γίνει ένας παραλληλισμός ανάμεσα στους κερδισμένους και τους χαμένους στον σημερινό κόσμο. Η συμμετοχή των περαστικών, που μπορούσαν να παρακολουθούν τους παίκτες από το τζάμι, ήταν ενεργή. Ολοι χαμογελούσαν, αντάλλασσαν απόψεις, πολλοί παθιάζονταν, έρχονταν ξανά και ξανά, συνέκριναν τους διάφορους κανόνες και εξηγούσαν το παιχνίδι στους νεοφερμένους. «Είναι φυσικά εύκολο να γδύνεσαι για να προσελκύσεις την προσοχή», παραδέχεται ο Θρόουελ. «Όμως ο σκοπός μας πέτυχε. Οι περαστικοί σταματούν, κάτι που δεν συμβαίνει ποτέ στη Νέα Υόρκη». Σταματούν, χαζεύουν, θαυμάζουν και – πάνω απ’όλα – σκέφτονται. Μεγάλη υπόθεση.

Μην παίρνεις τη ζωή στα σοβαρά

2011-11-30T18:52:00.000+02:00

Η Σάντρα Μενιέ είναι καλλιτέχνης, κλόουν και – κατά δήλωσή της – «τεχνοθεραπεύτρια». Εδώ και δέκα χρόνια δουλεύει σε νοσοκομεία, βοηθώντας τους καρκινοπαθείς, αλλά και τους ανθρώπους που τους συνοδεύουν. Μ’άλλα λόγια, τον πόνο τον έχει ζήσει στο πετσί της. Και πιστεύει ακράδαντα στην αποτελεσματικότητα ενός συγκεκριμένου φαρμάκου: του γέλιου. Σκέφτηκε λοιπόν να εφαρμόσει την ίδια θεραπεία και σε μια άλλη ομάδα ασθενών, που έχουν άμεση ανάγκη να ξαναβρούν την αυτοκυριαρχία, την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθησή τους: τους ανέργους. Κι έπεισε τον δήμο του Σισύ-αν-Μπρι, μιας συνοικίας στο νοτιοανατολικό Παρίσι, να την αφήσει να δοκιμάσει.

Οι ασθενείς της 38χρονης Σάντρα λέγονται Μαρί-Ζοζέ, Σαντρίν, Ελέν, Ντεντέ, Φατουμά, Μιριάμ, Καντιατού. Είναι από 21 ως 51 ετών. Και είναι άνεργες εδώ και δύο με πέντε χρόνια. Η μία δούλευε στο ταχυδρομείο, η άλλη στην Γκαλερί Λαφαγιέτ, η τρίτη πρόσεχε παιδιά. «Στην αρχή το παλεύεις, γράφεις βιογραφικά, ελπίζεις», λέει η Μιριάν Μαρτέν στη Μοντ. «Κι ύστερα παύουν να σε καλούν για συνέντευξη, δεν σου στέλνουν καν αρνητική απάντηση. Αναρωτιέσαι τι φταίει: η διαδρομή, η επιστολή, η ηλικία; Σιγά-σιγά χάνεις την αυτοπεποίθησή σου και κλείνεσαι στο καβούκι σου».

Εδώ αναλαμβάνει το εργαστήρι «έκφραση και επικοινωνία» της Σάντρα Μενιέ. Η τελευταία έχει ένα όπλο στη διάθεσή της: μια κόκκινη μύτη. «Η μεταμφίεση σε κλόουν είναι ένα μέσο που σου επιτρέπει να εξωτερικεύεις τα αισθήματά σου, να λες πράγματα που δεν θα έλεγες διαφορετικά. Αποκαλύπτει το ευαίσθητο κομμάτι του εαυτού μας και ελευθερώνει την έκφραση». Ο κύκλος αποτελείται από πέντε συνεδρίες των δύο ωρών η καθεμιά. Το ξεκλείδωμα όμως των πρωταγωνιστών δεν είναι πάντα εύκολο. Στη διάρκεια της τέταρτης συνεδρίας, που αφορά την αυτοεκτίμηση, μια γυναίκα λέει πως δεν τα καταφέρνει να κάνει ένα κομπλιμέντο. Γιατί; «Δεν ξέρω». Θα μπορούσες τουλάχιστον να το εκφράσεις με χειρονομίες; «Ακόμα κι αυτό είναι δύσκολο». Βάλε την κόκκινη μύτη, παρ’το αστεία, πες ότι είσαι παιδί. «Είναι μπερδεμένο». Αρκεί να πεις μπουμ, μπουμ, βάζοντας το χέρι στην καρδιά. «Δεν μπορώ, όλα αυτά είναι βλακείες». Οσο πιο σοβαρά το παίρνεις, τόσο πιο δύσκολο γίνεται. Μην παίρνεις τη ζωή στα σοβαρά.

Η πέμπτη συνεδρία έχει θέμα τη μίμηση μιας συνέντευξης. «Αποδραματοποιήστε το», λέει η τεχνοθεραπεύτρια. «Σκεφτείτε ότι η συνέντευξη είναι ένα παιχνίδι και μην αντιμετωπίσετε το αποτέλεσμα σαν να είναι καταστροφή». Μία από τις συμμετέχουσες πρέπει να υποδυθεί αυτήν που δίνει τη συνέντευξη, μία άλλη το αφεντικό. «Δεν μπορώ, δεν υπήρξα ποτέ αφεντικό». Κι αν δοκίμαζε την κόκκινη μύτη; «Ας μην ξεχνάμε ότι ο Σαρλό ήταν μια διέξοδος στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη δεκαετία του ‘30», λέει η Σάντρα. «Ο κλόουν στέλνει πάντα ένα μήνυμα. Ο κλόουν είναι ένας φιλόσοφος».

Μια αραβική πραγματικότητα

2011-11-29T20:33:00.003+02:00

Ο Αμπντελιλά Μπενκιράν, 57 ετών, δεν φορά ποτέ γραβάτα αλλά θα κάνει μια εξαίρεση όταν τον καλέσει για ακρόαση ο βασιλιάς. Εχει μετριοπαθείς απόψεις. Πριν από τρία χρόνια ανέλαβε την ηγεσία του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, το οποίο ήλθε πρώτο στις βουλευτικές εκλογές της περασμένης Παρασκευής. Πιστεύει, κατά συνέπεια, ότι θα του ανατεθεί η εντολή σχηματισμού της νέας κυβέρνησης του Μαρόκου, και για τον σκοπό αυτό έχει ζητήσει συνεργασία από τους εθνικιστές του κόμματος Ιστικλάκ, τους σοσιαλιστές και τους πρώην κομμουνιστές. Υπάρχει μία λεπτομέρεια: είναι ισλαμιστής. Και λοιπόν;

Στις εκλογές που έγιναν πρόσφατα στην Τυνησία, τις πρώτες μετά την ανατροπή του δικτάτορα Μπεν Αλι, νικητής αναδείχθηκε το επίσης ισλαμικό κόμμα Ενάχντα. Ο αρχηγός του, ο Ρασίντ Γανούσι, έχει ξεκινήσει συνομιλίες με κοσμικά κόμματα προκειμένου να σχηματίσει μια κυβέρνηση συνεργασίας. Εγιναν κάποια παρατράγουδα, όπως η επίθεση εναντίον ενός κινηματογράφου που πρόβαλλε το Περσέπολις, αλλά σε γενικές γραμμές το κλίμα στη χώρα είναι καλό.

Στις εκλογές που ξεκίνησαν χθες στην Αίγυπτο, τις πρώτες μετά την ανατροπή του δικτάτορα Μουμπάρακ, νικητής αναμένεται να αναδειχθεί η Μουσουλμανική Αδελφότητα. Το κόμμα αυτό υπήρξε στο παρελθόν φονταμενταλιστικό, στη συνέχεια όμως υιοθέτησε μια πιο μετριοπαθή στάση και σήμερα θεωρείται συγγενές προς το κόμμα του Ταγίπ Ερντογάν. Οι στρατηγοί δεν βλέπουν με καλό μάτι την προοπτική να αναλάβει την εξουσία. Θα ήταν έγκλημα όμως αν προσπαθήσουν να το εμποδίσουν.

Πριν από την Αραβική Ανοιξη, τα αυταρχικά καθεστώτα του αραβικού κόσμου παραβίαζαν τα ανθρώπινα δικαιώματα, καταδίωκαν τις μειονότητες και χαρακτήριζαν κάθε διαφωνούντα «πράκτορα ξένων δυνάμεων». Το ίδιο κάνουν ακόμη και σήμερα τα καθεστώτα της Συρίας, του Μπαχρέιν, της Σαουδικής Αραβίας. Πρόκειται για μύθο, επισημαίνουν με άρθρο τους στη Χέραλντ Τρίμπιουν οι αναλυτές Εμίλ Νάχλεχ και Αουγκούστους Ρίτσαρντ Νόρτον. Η Αραβική Ανοιξη αποτελεί μια αραβική πραγματικότητα, όχι ένα ξένο μόσχευμα. Οι Αραβες λένε στους ηγέτες τους: «Αρκετά. Θέλουμε να διαχειριστούμε τις υποθέσεις μας ως ελεύθεροι πολίτες».

Μα είναι δυνατόν να συμβιβαστούν οι ισλαμιστές με τη δημοκρατία; Μήπως θέλουμε να γίνουν όλες οι αραβικές χώρες σαν τη Λιβύη, το επόμενο Σύνταγμα της οποίας θα στηρίζεται στη σαρία; Πρώτα απ' όλα, το τελευταίο δεν είναι βέβαιο: το πρότεινε ο πρόεδρος του Εθνικού Μεταβατικού Συμβουλίου, ο Μουσταφά Αμπντούλ - Τζαλίλ αλλά εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων. Υστερα, μια σειρά από ισλαμικά κόμματα κυβερνούν ήδη ή μετέχουν στις κυβερνήσεις χωρών όπως η Ινδονησία, η Μαλαισία και η Τουρκία, χωρίς να απειλούν τη σταθερότητα ή την εθνική ασφάλεια. Σε κάθε περίπτωση, τίποτα δεν είναι προδιαγεγραμμένο: οι λαοί έχουν αποδείξει την ωριμότητά τους και οι δυτικές κυβερνήσεις επαγρυπνούν.

Είναι αλήθεια πως το σύνθημα «Ala u Akbar» (ο Αλλάχ είναι μεγάλος) στα στόματα χιλιάδων διαδηλωτών ακούγεται κάπως απειλητικό. Ομως η ελευθερία της έκφρασης είναι η ουσία της δημοκρατίας.

Η ειρήνη της Καρχηδόνας

2011-11-28T10:38:00.002+02:00

«Haus in Ordnung»: τακτικό σπίτι. Ετσι θα μπορούσε να περιγραφεί το ευρωπαϊκό δόγμα της Αγγελα Μέρκελ. Κάθε χώρα πρέπει πρώτα να βάζει τάξη στο εσωτερικό της κι ύστερα να ζητά αλληλεγγύη από τους συμμάχους της. Τα κοινοτικά όργανα δεν είναι για να αναζητούν συμβιβασμούς και να λαμβάνουν συλλογικές αποφάσεις, αλλά για να καθοδηγούν τα μέλη τους να κάνουν το «σωστό». Κι όποιος δεν μπορεί, όποιος είναι πιο δύστροπος ή πιο ευάλωτος, καλό είναι να καταλάβει ότι δεν δικαιούται να καθυστερεί τους υπολοίπους. Η ομάδα θα προχωρήσει, έστω κι αν στο δρόμο την αφήσουν οι μισοί.

Αυτή είναι η λογική που υπαγορεύει τα τελευταία χρόνια την πολιτική της Γερμανίας, η ίδια λογική βρίσκεται πίσω και από το τελευταίο εύρημα της «οικονομικής Συνθήκης Σένγκεν», ενός νέου Συμφώνου Σταθερότητας στο οποίο θα λαμβάνουν μέρος μόνο οι καλοί μαθητές της Ευρώπης. Είναι η λογική του νικητή. Αλλά η Γερμανία θα έπρεπε να προσέξει περισσότερο, γιατί κάποτε υπήρξε η ίδια θύμα αυτής της λογικής. Στο βιβλίο του «Οι οικονομικές επιπτώσεις της ειρήνης», ο Τζον Κέινς προειδοποιούσε (ματαίως) το 1919 ότι μια εκδικητική πολιτική απέναντι στον ηττημένο του πολέμου θα εκμηδένιζε τις πιθανότητες οικονομικής του ανάκαμψης, και άρα δημοκρατικής του αναγέννησης. Η ειρήνη, τόνιζε, κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια «Ειρήνη της Καρχηδόνας», στην τύχη δηλαδή που επέβαλε η Ρώμη στην αρχαία φοινικική πόλη μετά το τέλος του Τρίτου Καρχηδονιακού Πολέμου: οι νικητές σκότωσαν τους περισσότερους κατοίκους, πούλησαν τους υπόλοιπους για σκλάβους και κατέστρεψαν την πόλη.

Σήμερα, ο νικητής είναι η Γερμανία. Κι όπως γράφει η Μπάρμπαρα Σπινέλλι στη Ρεπούμπλικα, θα ήταν παράλογο να ακολουθήσει εκείνη απέναντι στους εταίρους της το δόγμα Delenda Carthago, «η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί». Το σκάνδαλο αυτό μας παραπέμπει στην εποχή του μεσοπολέμου και όχι στα χρόνια μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν επιτέλους η ανθρωπότητα άκουσε τον Κέινς και από μια πραγματική διεθνή συνεργασία γεννήθηκαν οι συμφωνίες Μπρέτον Γουντς και το Σχέδιο Μάρσαλ. Η Γερμανία υπήρξε έκτοτε ένας από τους πιο ένθερμους υπέρμαχους της Ευρώπης, χάρις σε προσωπικότητες όπως ο Αντενάουερ, ο Μπραντ, ο Σμιτ ή ο Κολ. Ο τελευταίος, χωρίς να είναι ένας χαρισματικός καγκελάριος, τόλμησε να θυσιάσει – και μάλιστα παρά την αντίθετη γνώμη της Μπούντεσταγκ – το μοναδικό σύμβολο κυριαρχίας μιας χώρας διαιρεμένης, μιας χώρας που στερούνταν πολιτικής και στρατιωτικής κυριαρχίας: το μάρκο. Και το έκανε με την ελπίδα όχι μόνο να γίνει αποδεκτή η ενοποίηση της χώρας του, αλλά και να γίνει το πρώτο, αποφασιστικό βήμα για μια ισχυρή πολιτική Ευρώπη.

Αυτή η Ευρώπη δεν ήρθε. Και τώρα, μια ομοϊδεάτισσά του απειλεί είτε με την απάθειά της είτε με την αλαζονεία της, ασφαλώς όμως με την ιστορική της άγνοια, να γεμίσει την Ευρώπη με νέες Καρχηδόνες.

Νέοι και γέροι φιλόσοφοι

2011-11-26T15:31:00.000+02:00

Το 1977 εμφανίστηκε στους κύκλους της γαλλικής διανόησης ένα παράξενο είδος. Το ονόμασαν «νέοι γάλλοι φιλόσοφοι» και οι κυριότεροι εκπρόσωποί του ήταν τρεις: ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί, ο Αντρέ Γκλικσμάν και ο Αλέν Φίνκιελκροτ. Δεν ήταν ιδιαίτερα συμπαθείς. Ούτε εκθαμβωτικά ευφυείς. Αντίθετα, ήταν μάλλον αλαζόνες και ματαιόδοξοι. Επιπλέον, οι θέσεις τους ξένιζαν: οι διανοούμενοι εκείνης της εποχής δεν συνήθιζαν να καταγγέλλουν τα γκουλάγκ. Η ιστορία απέδειξε ότι όλα αυτά δεν τους στοίχισαν. Μπορεί να μην έγιναν ποτέ πραγματικοί φιλόσοφοι, αλλά πολλοί από αυτούς μπαινοβγαίνουν σήμερα στο προεδρικό μέγαρο και ταξιδεύουν με ιδιωτικό τζετ σε διάφορες προβληματικές περιοχές (ο BHL στη Λιβύη, ο Γκλικσμάν στην Τσετσενία, ο Φίνκιελκροτ στη Σερβία, και όλοι μαζί στο Ιράκ).

Τριάντα χρόνια μετά, σημειώνει ο ισπανός φιλόσοφος Χοσέ Λουίς Πάρδο σε ένα έξοχο κείμενό του στην «Ελ Παΐς», έχει εμφανιστεί μια ομάδα που αποτελεί κατά κάποιο τρόπο την αντίστροφη και συμπληρωματική εικόνα εκείνου του κύκλου. Θα μπορούσε να τους αποκαλέσει κανείς «γέρους γάλλους φιλοσόφους». Βασικά τους μέλη (όλοι πάνω από 70) είναι ο Αλέν Μπαντιού, ο Ζακ Ρανσιέρ και ο Ζαν-Λικ Νανσί (μολονότι ο τελευταίος παίζει και σε άλλη ομάδα). Αρχηγός τους είναι ο πολύ νεότερος Σλαβόι Ζίζεκ, που γεννήθηκε κατά λάθος στη Λιουμπλιάνα. Και βασική τους θέση είναι ότι η σοσιαλδημοκρατία αδυνατεί να αντιμετωπίσει τη λαίλαπα του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού.

Τι πρέπει να πάρει λοιπόν τη θέση της; Το μαντέψατε: ο κομμουνισμός. Οι «γέροι γάλλοι φιλόσοφοι» είναι κομμουνιστές. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπερασπίζονται τη Σοβιετική Ενωση ή την Πολιτιστική Επανάσταση του Μάο. Αντίθετα, παίρνουν τις αποστάσεις τους από εκείνα τα γεγονότα. Διεκδικούν όμως το δικαίωμα να κρατούν ψηλά τα λάβαρα του Λένιν, του Τσε και του Πολ Ποτ, ονομάτων που γι' αυτούς δεν παραπέμπουν στους συγκεκριμένους κομμουνιστές αυτού του κόσμου, αλλά σε άλλους, ενός άλλου φανταστικού κόσμου, εξίσου διάσημους και ηρωικούς με τους πρώτους, αλλά απαλλαγμένους ως εκ θαύματος από τα εγκλήματά τους. Ο ιδανικός κομμουνισμός αυτών των διανοουμένων στερείται δόγματος και προγράμματος - άρα γιατί να τον φοβάται κανείς ή να τον απορρίπτει;

Οι «γέροι γάλλοι φιλόσοφοι», γράφει ο Πάρδο, διαπράττουν δύο αδικήματα. Το πρώτο θυμίζει τους θεολόγους: αθωώνουν τον Θεό και επιρρίπτουν όλη την ευθύνη στους δύσμοιρους θνητούς που θυσίασαν τη ζωή τους, την ευτυχία τους και την αρετή τους στο όνομα αυτού του Θεού. Το δεύτερο είναι σοβαρότερο. Σβήνοντας τον ρόλο της υπαρκτής σοσιαλδημοκρατίας και εξαίροντας τον ρόλο του ανύπαρκτου κομμουνισμού, η ομάδα αυτή συμβάλλει στην παγκοσμιοποίηση της πολιτικής παραίτησης. Παραίτησης των πολιτών, που εναποθέτουν τις ελπίδες τους σε μύθους. Παραίτησης των σοσιαλδημοκρατών πολιτικών, που παραδίδονται στους τεχνοκράτες. Ποιος ωφελείται; Φυσικά η Δεξιά. Γιατί η επιλογή μοιάζει σήμερα να είναι ανάμεσα στους brokers του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης και στους brokers των αντίσκηνων που έχουν στηθεί στο απέναντι πεζοδρόμιο. Και όποιος έκανε πολιτική στον ενδιάμεσο χώρο κινδυνεύει να τον παρασύρουν τα αυτοκίνητα.

Νεογκωλικά οράματα

2011-11-25T11:55:00.001+02:00

Ο στρατηγός Ντε Γκωλ είχε μια έμμονη ιδέα με την παγκόσμια επιρροή της χώρας του. Και φοβόταν ότι η δημιουργία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα οδηγούσε στη μείωση αυτής της επιρροής. Ανέθεσε λοιπόν το 1961 στον τότε πρεσβευτή της Γαλλίας στη Δανία, τον Κριστιάν Φουσέ, να επεξεργαστεί μια εναλλακτική λύση, που θα λεγόταν «Ενωση Κρατών» και θα εξασφάλιζε μια ισορροπία εξουσιών ευνοϊκή προς τη χώρα του. Αλλά η πρωτοβουλία δεν απέδωσε καρπούς. Η επιτυχία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και η έλλειψη ενθουσιασμού των άλλων χωρών για μια γαλλοκεντρική συμμαχία οδήγησαν το «Σχέδιο Φουσέ» στον σκουπιδοτενεκέ της Ιστορίας.

Οριστικά; Όχι. Όπως γράφει ο Αρνό Λεπαρμαντιέ στη Μοντ, ο Νικολά Σαρκοζί προσπαθεί μισό αιώνα αργότερα να ξαναδώσει ζωή σ’εκείνο το σχέδιο. Ηδη από τη θέση του υπουργού Εσωτερικών του Ζακ Σιράκ, είχε προσπαθήσει να επιβάλει το 2003 ένα διευθυντήριο των μεγάλων χωρών (Γαλλία, Γερμανία, Βρετανία, Ιταλία, Ισπανία). Ο στόχος του ήταν να βάλει στην άκρη τις μικρές χώρες και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Αλλά η διεύρυνση της Ευρώπης δεν συμβιβαζόταν μ’ένα τέτοιο σχέδιο. Η χρεοκοπία της Lehman Brothers, το 2008, πρόσφερε στον γάλλο πρόεδρο μια δεύτερη ευκαιρία, που θα του επέτρεπε επιπλέον να συμφιλιώσει τη Γαλλία του ΝΑΙ με τη Γαλλία του ΟΧΙ. Η πρότασή του για συγκρότηση ενός συμβουλίου ηγετών της ευρωζώνης προσέκρουσε όμως αυτή τη φορά στην αντίδραση της Αγγελα Μέρκελ, η οποία φοβόταν ότι με τον τρόπο αυτό θα απομονωνόταν το Βερολίνο από τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, θα υπονομευόταν η εσωτερική αγορά και θα άνοιγε ο δρόμος για μια μη δημοκρατική Ευρώπη.

Ο Σαρκοζί δεν έβλεπε ποτέ με καλό μάτι την Ευρώπη των 27, καθώς θεωρεί ότι έχουν εκχωρηθεί υπερβολικές εξουσίες στην Κομισιόν. Σε τέσσερις βασικούς τομείς – την εσωτερική αγορά, τον ανταγωνισμό, το εμπόριο και την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων – θα ήθελε την επιστροφή της εθνικής κυριαρχίας. Η Κομισιόν δεν αρέσει ούτε στη Μέρκελ. Η τελευταία προσπαθεί τον τελευταίο καιρό να αποκτήσει τον έλεγχο των προϋπολογισμών της ευρωζώνης. Ο Σαρκοζί δεν είναι διατεθειμένος να δεχθεί κάτι τέτοιο, καθώς φοβάται την εξέγερση των λαών. Το αδιέξοδο έτσι είναι πλήρες. Και τα νεογκωλικά οράματα του γάλλου προέδρου δεν θα γίνουν ποτέ πραγματικότητα.

Αρα; Η ευρωζώνη βρίσκεται πράγματι στο χείλος του γκρεμού; Η μήπως θα δούμε μια διάσπαση ανάμεσα στον Βορρά και τον Νότο; Ένα τέτοιο σενάριο – απαντά ένας άλλος δημοσιογράφος της Μοντ, ο Φιλιπ Ρικάρ – θα σήμαινε ουσιαστικά την εξαφάνιση του ευρώ, αφού δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί τη συμβίωση δύο ευρώ, ενός βόρειου κι ενός νότιου. Το βέβαιο είναι ότι η νομισματική ένωση στην πρώτη της εκδοχή απέτυχε. Το ερώτημα είναι κατά πόσον θα καταστεί δυνατή η κατασκευή ενός άλλου οικοδομήματος ώστε να αποφευχθεί το μοιραίο.

Ενα εκπαιδευτικό σύστημα ΑΑΑ

2011-11-24T11:52:00.002+02:00

Οι μαθητές στη Φινλανδία έχουν μια ωραία συνήθεια: πριν μπουν στην τάξη βγάζουν τα παπούτσια τους. Ισως να έχουν κρίνει οι ψυχολόγοι πως όταν είσαι με τις κάλτσες χαλαρώνεις, και μπορείς έτσι να αφομοιώσεις καλύτερα τη γνώση. Ισως απλώς το σχολείο να θεωρείται προέκταση του σπιτιού, όπου επίσης οι περισσότεροι Φινλανδοί κυκλοφορούν ξυπόλητοι. Εν πάση περιπτώσει, όποιος περάσει έξω από μια αίθουσα διδασκαλίας στο Ελσίνκι ή σε μια άλλη φινλανδική πόλη, θα δει παραταγμένα απ’έξω καμιά εικοσαριά ζευγάρια. Εκτός από το Λαακαβουόρι, μια φτωχή ανατολική συνοικία της πρωτεύουσας. Εδώ, έξω από την τάξη 3C του Δημοτικού βλέπει κανείς μόνο τέσσερα ζευγάρια παπούτσια: της Αναστάσια, του Αρτουρ, του Κέβιν και του Αρθουρ. Τεσσάρων παιδιών που έφτασαν πριν από δυο μήνες με τους γονείς τους στη Φινλανδία από τη Ρωσία και την Εσθονία. Και κάνουν εντατικά μαθήματα φινλανδικών.

Το εκπαιδευτικό σύστημα της Φινλανδίας έχει επανειλημμένα επαινεθεί για την αποτελεσματικότητά του. Στις αξιολογήσεις του ΟΟΣΑ καταλαμβάνει πάντα τις πρώτες θέσεις, γεγονός που αποδίδεται συνήθως στο υψηλό κύρος που απολαμβάνει στη χώρα αυτή η εκπαιδευτική κοινότητα. Όπως σημειώνει όμως η Τζέσικα Σέφερντ στην Γκάρντιαν, υπάρχει μια διάσταση του θέματος που δεν έχει τύχει της απαραίτητης προσοχής: η ιδιαίτερη προσοχή και φροντίδα που δείχνει το σύστημα για τα παιδιά των μεταναστών. Στο Δημοτικό του Λαακαβουόρι, για παράδειγμα, το 45% των μαθητών δεν έχουν για μητρική γλώσσα τα φινλανδικά. Κι όμως οι επιδόσεις τους είναι ίδιες μ’εκείνες των μαθητών από άλλες περιοχές, όπου τα ποσοστά των μεταναστών είναι πολύ μικρότερα.

Η Αναστάσια, ο Αρτουρ, ο Κέβιν και ο Αρθουρ κάνουν μ’ένα δάσκαλο κι ένα βοηθό για 25 ώρες την εβδομάδα όλα τα μαθήματα, εκτός από γυμναστική και τέχνη. Υστερα από ένα διάστημα που κυμαίνεται από έξι μήνες ως ένα χρόνο, κρίνονται έτοιμοι να ενταχθούν στην κανονική τους τάξη. Και δεν είναι μόνο αυτό. Τα τελευταία τριάντα χρόνια, το φινλανδικό κράτος πληρώνει σομαλούς δασκάλους για να βοηθούν παιδιά σομαλών μεταναστών που ζουν στη Φινλανδία να τελειοποιήσουν τη μητρική τους γλώσσα. Επιπλέον, τα σχολεία που βρίσκονται σε σχετικά φτωχές περιοχές ή έχουν μεγάλο αριθμό μαθητών με ειδικές ανάγκες τυγχάνουν ειδικής χρηματοδότησης – στην οποία προστίθενται 1.000 ευρώ το χρόνο για κάθε μαθητή που έχει ζήσει στη Φινλανδία για λιγότερα από τέσσερα χρόνια.

Η κατάσταση των μεταναστών στη χώρα αυτή δεν είναι βέβαια ρόδινη. Το κόμμα των Αληθινών Φινλανδών, που εκτός από το να πετάξει έξω την Ελλάδα από την ευρωζώνη θέλει και να περιορίσει τον αριθμό των μεταναστών, έλαβε τον Απρίλιο 19%. Και πολλοί γονείς (για την ακρίβεια όλο και περισσότεροι) παίρνουν τα παιδιά τους από σχολεία που έχουν πολλούς μετανάστες. Αλλά οι εκπαιδευτικοί είναι απτόητοι: θα εξακολουθήσουν να υπηρετούν τις αρχές τους. Η χώρα τους δεν είναι τυχαία ΑΑΑ.

Οταν οι πολιτικοί βασανίζουν τις αγορές

2011-11-23T11:25:00.002+02:00

Η πιο εντυπωσιακή δήλωση ανήκει ασφαλώς στον πρόεδρο του Γιούρογκρουπ, τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. «Πρέπει να κατορθώσουμε να σταματήσουμε τις χρηματοπιστωτικές αγορές», δήλωσε πέρυσι ο πρώην πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου. «Εχουμε τα εργαλεία των βασανιστηρίων στο υπόγειο». Σε σύγκριση με την απειλή εκείνη, η δήλωση της Αγγελα Μέρκελ ότι «πρέπει να επιβεβαιωθεί η κυριαρχία της πολιτικής έναντι των αγορών» ακούστηκε ασφαλώς πολύ μετριοπαθής.

Είναι λοιπόν οι αγορές ο μεγάλος εχθρός των ευρωπαίων πολιτικών, ένας άπληστος κερδοσκοπικός μηχανισμός που ποντάρει στη χρεοκοπία των χωρών, ένα αδηφάγο τέρας που πρέπει να υποταχθεί; Ανοησίες, απαντά ο γνωστός αρθρογράφος των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς Γκίντεον Ράχμαν. Οι αγορές είναι φίλοι των πολιτικών. Για την ακρίβεια, χωρίζουν τους πολιτικούς από τους οργισμένους πολίτες. Όταν οι αγορές δεν δανείζουν χρήματα στις κυβερνήσεις, οι τελευταίες δεν έχουν άλλο τρόπο να τα εισπράξουν παρά από τους πολίτες, με αύξηση των φόρων ή μείωση των δαπανών. Μόνο οι αγορές μπορούν λοιπόν να γλιτώσουν τους πολίτες από την άγρια λιτότητα.

Μα δεν είναι αλήθεια ότι οι αγορές ή/και οι Αγγλοσάξονες (με αιχμή του δόρατος μάλιστα την εφημερίδα του Σίτι, τους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς) έχουν βάλει σκοπό να καταστρέψουν το ευρώ; Στο κάτω-κάτω, δεν είναι κάποιοι ακροαριστεροί που προβάλλουν αυτόν τον ισχυρισμό, αλλά η ίδια η πρόεδρος των γάλλων βιομηχάνων, η Λοράνς Παριζό. Μόνο που ο μέσος αντικαπιταλιστής διαδηλωτής στο Λονδίνο καταλαβαίνει καλύτερα πώς λειτουργούν οι αγορές από τον μέσο βρετανό πολιτικό ή τον μέσο γάλλο επιχειρηματία, απαντά ο Ράχμαν. Ασφαλώς υπάρχουν χρηματιστές που ποντάρουν στη χρεοκοπία κάποιων ευρωπαϊκών χωρών ή στη διάλυση της ευρωζώνης. Υπάρχουν όμως κι άλλοι που ακολουθούν διαφορετική στρατηγική. Η MF Global για παράδειγμα, μια χρηματιστηριακή εταιρεία που εδρεύει στη Νέα Υόρκη, αντιμετωπίζει τον τελευταίο καιρό προβλήματα επειδή έδειξε υπερβολική εμπιστοσύνη στα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα.

Η άποψη ότι οι άνθρωποι των χρηματοπιστωτικών αγορών θέλουν την κατάρρευση του ευρώ είναι εσφαλμένη, υποστηρίζει ο βρετανός αρθρογράφος. Αντίθετα, πολλοί χρηματιστές γνωρίζουν ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα οδηγούσε σε χρεοκοπία πολλές τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, κάτι που με τη σειρά του θα σήμαινε απώλεια θέσεων εργασίας όχι μόνο στο Σίτι και τη Γουολ Στριτ, αλλά και την ευρύτερη κοινωνία. Αυτός είναι ο λόγος που κάθε φορά που μια ευρωπαϊκή σύνοδος καταλήγει σε μια συμφωνία, οι αγορές αντιδρούν θετικά για μερικές ημέρες. Κι έπειτα αρχίζει η ανάλυση των γραπτών κειμένων, και οι αγορές (μαζί με τις ελπίδες) ξαναβουλιάζουν.

Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι η επόμενη διαδήλωση θα έπρεπε να έχει σύνθημα «λαοί και αγορές, κοινός αγώνας». Η αλήθεια όμως είναι ότι οι τράπεζες, οι πολιτικοί και πάνω απ’όλα οι πολίτες θέλουν, ο καθένας για διαφορετικό λόγο, να ξεπεράσει η ευρωζώνη την κρίση χρέους. Τα βασανιστήρια ας τα αφήσουμε για τους βαρβάρους.

ΟΙ επίγονοι του Μπίσμαρκ

2011-11-22T11:00:00.002+02:00

Οι Ισπανοί είναι υπερήφανοι: εκείνοι δεν υπέκυψαν στις αγορές, δεν αναγκάστηκαν να αποδεχθούν για πρωθυπουργό έναν μη εκλεγμένο τεχνοκράτη, αντίθετα εξέλεξαν έναν ηγέτη που διακηρύσσει ότι δεν θα του πουν οι Βρυξέλλες τι θα κάνει. Μήπως κατά βάθος είναι οι «Πρώσοι του Νότου»; Η μήπως όλα αυτά θα διαψευστούν στην πράξη και οι Ισπανοί θα συνειδητοποιήσουν ότι στην πραγματικότητα δεν είναι τίποτα περισσότερο από «Τυνήσιοι του Βορρά»;

Πολύς λόγος γίνεται τελευταία για το γαλλογερμανικό Διευθυντήριο, που αναστέλλει τη λειτουργία της δημοκρατίας για να της επιτρέψει να επανεφευρεθεί. Ο φιλόσοφος Ετιέν Μπαλιμπάρ προτιμά τη διατύπωση της «επανάστασης από τα πάνω», που υιοθέτησε (αν δεν επινόησε) ο Μπίσμαρκ. Ο όρος αυτός παραπέμπει στην αλλαγή των ισορροπιών εξουσίας ανάμεσα στην κοινωνία και το Κράτος, την οικονομία και την πολιτική, ως αποτέλεσμα μιας «προληπτικής στρατηγικής» των κυρίαρχων τάξεων. Αυτό ακριβώς φαίνεται να συμβαίνει σήμερα, με την εξουδετέρωση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, τη θεσμοποίηση των δημοσιονομικών ελέγχων από την Ευρωπαϊκή Ενωση, τον καθαγιασμό των τραπεζικών συμφερόντων. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε χαρακτήρισε «πραγματική επανάσταση» την ιδέα της εκλογής του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου από τους ευρωπαίους πολίτες, η οποία θα προσέδιδε στο νέο οικοδόμημα ένα δημοκρατικό φωτοστέφανο…

Η επανάσταση αυτή προσκρούει σε τρία εμπόδια, γράφει ο Μπαλιμπάρ στη Λιμπερασιόν. Πρώτον, κανένα θεσμικό σχήμα δεν μπορεί να καθησυχάσει τις αγορές, δηλαδή να ανακόψει την κερδοσκοπία, αφού η τελευταία τροφοδοτείται από τους κινδύνους χρεοκοπίας και τα βραχυπρόθεσμα κέρδη που αυτοί οι κίνδυνοι προσφέρουν. Οσο δεν αμφισβητείται η «οικονομία του χρέους» που διέπει τις κοινωνίες μας από πάνω προς τα κάτω, καμιά λύση δεν είναι βιώσιμη.

Το δεύτερο εμπόδιο είναι οι εντεινόμενες ενδοευρωπαϊκές διαφορές. Η συζητούμενη Ευρώπη δύο ταχυτήτων μπορεί να οδηγήσει στην πράξη σε μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων, και κατά συνέπεια στη διάλυση ολόκληρου του ευρωπαϊκού σχεδίου. Οι διαφωνίες για τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας καθυστερούν επικίνδυνα την επίλυση της κρίσης. Οσο για τον μηχανισμό τιμωρίας των άτακτων χωρών, η εμπειρία της Ελλάδας δείχνει ότι δεν μπορεί ούτε να συνεχιστεί ούτε να γενικευτεί.

Το πιο ισχυρό εμπόδιο όμως – επισημαίνει ο γάλλος φιλόσοφος – λέγεται κοινή γνώμη. Οι αλλαγές των συνθηκών, όσο περιορισμένες κι αν είναι, προϋποθέτουν την προσφυγή στο λαό. Κι εκείνος μπορεί πάντα να πει ΟΧΙ, όπως συνέβη το 2004. Στην κρίση στρατηγικής θα προστεθεί τότε και μια κρίση αντιπροσώπευσης. Το ερώτημα είναι λοιπόν τι προσανατολισμό θα έχει αυτή η «εξέγερση των πολιτών». Θα στραφεί άραγε εναντίον του ευρωπαϊκού οικοδομήματος; Θα προσπαθήσει να αντιτάξει στις αγορές νέες, αυτόνομες εξουσίες; Θα αρκεστεί να απαιτήσει την αποκατάσταση του παλιού εθνικού και κοινωνικού Κράτους, που σήμερα διαβρώνεται από την οικονομία του χρέους, ή θα αναζητήσει σοσιαλιστικές και διεθνιστικές εναλλακτικές λύσεις;

Ο καπιταλισμός έχει πολλές όψεις

2011-11-21T10:48:00.001+02:00

Οι Αγανακτισμένοι εξαφανίστηκαν τον τελευταίο καιρό από τις πλατείες της Ισπανίας, κι ας ήταν η επικαιρότητα πλούσια σε πολιτικές εξελίξεις. Το ίδιο συνέβη και στην Αθήνα. Το κίνημα «Καταλάβετε το Λονδίνο» συμπλήρωσε, αντίθετα, ένα μήνα ζωής, ενώ το αντίστοιχο αμερικανικό κίνημα δίνει κάθε τόσο στην αστυνομία την ευκαιρία να κάνει επίδειξη δύναμης με εκατοντάδες συλλήψεις. Πολλοί αναλυτές προσδίδουν σε όλες αυτές τις κινητοποιήσεις τον ίδιο, «αντικαπιταλιστικό», χαρακτήρα. Κάνουν λάθος, σημειώνει ο Χα-Τζουν Τσανγκ, συγγραφέας του βιβλίου «23 πράγματα που δεν σας λένε για τον καπιταλισμό». Ο καπιταλισμός έχει πολλές όψεις. Και το να χαρακτηρίζονται συλλήβδην οι διαδηλωτές «αντικαπιταλιστές» επιτρέπει απλώς σε όσους είναι εναντίον των μεταρρυθμίσεων να αποφεύγουν την ουσία του προβλήματος.

Πολλοί Αμερικανοί θεωρούν χώρες όπως η Γαλλία ή η Σουηδία σοσιαλιστικές ή αντικαπιταλιστικές, γράφει ο Τσανγκ στην Γκάρντιαν. Αν όμως οι Αμερικανοί του 19ου αιώνα μπορούσαν να ταξιδέψουν στο χρόνο και να επισκεφθούν τη σημερινή Αμερική, είναι βέβαιο ότι θα την έβρισκαν κι αυτή «σοσιαλιστική». Θ έβλεπαν με φρίκη ότι τα παιδιά δεν είναι πια ελεύθερα να δουλεύουν. Κι ότι οι ενήλικες δεν μπορούν «να δουλεύουν όσο θέλουν», όπως είχε διακηρύξει το Ανώτατο Δικαστήριο το 1905, χαρακτηρίζοντας αντισυνταγματική την απόφαση της πολιτείας της Νέας Υόρκης να περιορίσει την εργασία των αρτοποιών σε 10 ώρες την ημέρα. Πολλά μέτρα που όταν άρχισαν να εφαρμόζονται είχαν χαρακτηριστεί αντικαπιταλιστικά – ο βαθμιαίος φόρος εισοδήματος, το κράτος προνοίας, η απαγόρευση της παιδικής εργασίας, η θέσπιση του οκταώρου – αποτελούν σήμερα συστατικά στοιχεία του καπιταλισμού.

Ο καπιταλισμός έχει εξελιχθεί επίσης με διαφορετικό τρόπο σε κάθε χώρα, συνεχίζει ο νοτιοκορεάτης οικονομολόγος. Στην Ιαπωνία, η διαγώνια μετοχική ιδιοκτησία μεταξύ φιλικών εταιρειών καθιστά δύσκολη τη διαδικασία της εξαγοράς, με αποτέλεσμα οι ιαπωνικές επιχειρήσεις να μπορούν να κάνουν επενδύσεις σε πολύ πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα απ’ό,τι οι βρετανικές ή οι γαλλικές. Ο ίδιος στόχος διασφαλίζεται στη Γερμανία, αλλά με διαφορετικό σύστημα: η εκπροσώπηση των εργαζομένων στο διοικητικό συμβούλιο («συν-διαχείριση») τους επιτρέπει να έχουν λόγο σε ζητήματα όπως το κλείσιμο ή η εξαγορά της επιχείρησης, χωρίς να συνοδεύεται αυτό από μερίδιο στο μετοχικό κεφάλαιο. Ποικίλες μορφές έχει επίσης η εκπροσώπηση των εργαζομένων στις συλλογικές διαπραγματεύσεις: στη Γερμανία γίνεται με συνδικάτα στο επίπεδο του εργοστασίου, στη Σουηδία με ένα κεντρικό συνδικάτο. Στην τελευταία, μια οικογένεια – οι Βάλενμπεργκ – διαθέτει ένα αποφασιστικό μερίδιο μετοχών (άνω του 20%) στις περισσότερες σημαντικές εταιρείες της σουηδικής οικονομίας. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, οι εταιρείες της οικογένειας παράγουν το ένα τρίτο του ΑΕΠ. Παρά ταύτα, η σουηδική κοινωνία χαρακτηρίζεται από μια εντυπωσιακή ισότητα, κάτι που οφείλεται στην αποτελεσματική λειτουργία του κοινωνικού κράτους.

Η ισοπεδωτική κριτική του καπιταλισμού δεν έχει έτσι πολύ νόημα. Το ζητούμενο δεν είναι η κατάργησή του, αλλά η βελτίωσή του προς όφελος της πλειοψηφίας.

Το θάρρος της Αλία

2011-11-19T10:46:00.000+02:00

Πάρτε τη γνωστή ιστορία με την όμορφη κοπέλα που γδύνεται κάθε βράδυ μπροστά στο παράθυρό της, ενώ οι ένοικοι της πολυκατοικίας συνωστίζονται στο απέναντι δωμάτιο και την παρακολουθούν, καταγγέλλοντας ταυτόχρονα την προκλητικότητα και την ξεδιαντροπιά της. Μεταφέρετε τώρα αυτή την ιστορία, παραλλαγμένη φυσικά, στον αραβικό κόσμο. Το αποτέλεσμα που θα έχετε είναι εκρηκτικό, εμπρηστικό και ασφαλώς εξίσου υποκριτικό.

Η κοπέλα λέγεται Αλία Μάγκντα Ελμάχντι και είναι μια 20χρονη ακτιβίστρια από το Κάιρο. Ο φίλος της, ο Καρίμ Αμέρ, έμεινε στο παρελθόν για τέσσερα χρόνια στη φυλακή για κάποια κείμενά του που κρίθηκαν προσβλητικά για τον Μωάμεθ και τον Χόσνι Μουμπάρακ. Οταν η ίδια ανέβασε σ' ένα μπλογκ γυμνές φωτογραφίες της, ο στόχος της ήταν να καταγγείλει τη συντηρητική κουλτούρα και τα σεξουαλικά κόμπλεξ της Αιγύπτου. «Δικάστε τα γυμνά μοντέλα που εργάστηκαν στη Σχολή Καλών Τεχνών στις αρχές της δεκαετίας του '70, κρύψτε όλα τα βιβλία για την τέχνη, σπάστε τα γυμνά αγάλματα», έγραψε σ' ένα κείμενο που συνόδευσε τις φωτογραφίες, αναφερόμενη σε πρόσφατες διαδηλώσεις υπερσυντηρητικών ισλαμιστών. «Υστερα γδυθείτε και κοιταχθείτε στον καθρέφτη, ύστερα κάψτε το σώμα που τόσο περιφρονείτε για να απαλλαγείτε για πάντα από τα σεξουαλικά σας κόμπλεξ, προτού εκτοξεύσετε εναντίον μου τις φανατικές σας ύβρεις ή αρνηθείτε το δικαίωμά μου να εκφράζομαι ελεύθερα».

Η πρωτοβουλία της είχε τεράστια απήχηση, σημειώνουν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς». Από την περασμένη Κυριακή που αναρτήθηκαν οι γυμνές φωτογραφίες, πάνω από 1,6 εκατομμύριο άνθρωποι επισκέφθηκαν το μπλογκ. Οπως και οι ένοικοι της πολυκατοικίας, όμως, πολλοί έκριναν σκόπιμο να καταγγείλουν τη νεαρή συμπατριώτισσά τους. «Ελευθερία δεν σημαίνει εξαχρείωση και πορνεία», έγραψε κάποιος. Η Αλία ήλπιζε τουλάχιστον να βρει υποστήριξη από τους προοδευτικούς. Αλλά δεν συνέβη ούτε αυτό: μία εβδομάδα πριν από τις βουλευτικές εκλογές, οι τελευταίοι φοβούνται ότι τυχόν σύνδεσή τους με την κοπέλα θα τους στοιχίσει σε ψήφους. Οταν γράφτηκε λοιπόν κάπου (ψευδώς) ότι η Αλία είναι μέλος της Νεολαίας 6 Απριλίου - που έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην εξέγερση του περασμένου Ιανουαρίου - ο εκπρόσωπος της οργάνωσης έσπευσε να διαχωρίσει τη θέση του. «Το κίνημά μας δεν έχει μέλη που συμπεριφέρονται μ' αυτόν τον τρόπο», είπε ο Ταρέκ αλ-Χόλι. «Είμαστε συντηρητικοί νέοι και ενθαρρύνουμε τα μέλη μας να αποτελούν πρότυπα ήθους».

Δεν έλειψαν ασφαλώς κι εκείνοι που εξέφρασαν τον θαυμασμό τους για το θάρρος της Αλία. Μια φεμινίστρια μάλιστα ανήρτησε σε ένδειξη αλληλεγγύης στο twitter και δική της γυμνή φωτογραφία. Το πιθανότερο είναι πάντως ότι η νεαρή μπλόγκερ δεν θα έχει ρόδινο μέλλον σε μια χώρα όπου οι περισσότερες γυναίκες κυκλοφορούν με καλυμμένο το κεφάλι και στους δρόμους βλέπεις σπανίως ένα ζευγάρι να φιλιέται. Αργά ή γρήγορα θα αναγκαστεί να μεταναστεύσει. Εκτός αν αναλάβουν νωρίτερα δράση οι φανατικοί.

Από τον Θουκυδίδη στη Μέρκελ

2011-11-18T12:05:00.002+02:00

Μια ξένη αντιπροσωπεία που εκπροσωπεί μια ισχυρή συμμαχία φτάνει μια μέρα σε μια μικρή χώρα της Μεσογείου και απευθύνει τελεσίγραφο: ή θα παραχωρήσετε την εθνική σας κυριαρχία, θα ενταχθείτε στη συμμαχία μας και θα πληρώσετε έναν εξωφρενικό φόρο ή θα σας καταστρέψουμε. Οι πολιτικοί ηγέτες της χώρας αυτής προβάλλουν διάφορα επιχειρήματα προσπαθώντας να αποφύγουν τον εκβιασμό, αλλά οι ξένοι είναι ανένδοτοι. Μάταια επιμένουν οι εκπρόσωποι του λαού ότι δεν μπορούν να εκχωρήσουν την ελευθερία τους. Οι ξένοι αντιπρόσωποι αποχωρούν οργισμένοι και εκτελούν την απειλή τους, αφανίζοντας την ανυπότακτη χώρα.

Όχι, δεν πρόκειται για μια ηρωική περιγραφή της αντιπαράθεσης Αθηνών-Βρυξελλών, δεν θα περιμένατε ασφαλώς να διαβάσετε κάτι τέτοιο σ’αυτή τη στήλη. Η παραπάνω σύγκρουση σημειώθηκε πριν από 2000 χρόνια ανάμεσα σε δύο προγόνους της σύγχρονης Ελλάδας: την πόλη-κράτος των Αθηνών και τη Μήλο. Και την περιγράφει ο Θουκυδίδης στον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Το 416 π.Χ., ενώ πολεμούσαν ήδη με τη Σπάρτη, οι Αθηναίοι απαίτησαν από τη Μήλο να ενταχθεί στη Συμμαχία της Δήλου. Όπως επισημαίνει στον ιστότοπο Rue89.com ο Ρόμπερτ Ζαρέτσκι, καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Χιούστον, η Συμμαχία αυτή είχε στην αρχή αμυντικό χαρακτήρα – δημιουργήθηκε άλλωστε μετά τη δεύτερη περσική εισβολή - αλλά στη συνέχεια έγινε εργαλείο του αθηναϊκού ιμπεριαλισμού. Τα κράτη-μέλη, μην μπορώντας να αποσχιστούν, ήταν αναγκασμένα να υποταχθούν στην αθηναϊκή κυριαρχία και να πληρώνουν έναν ετήσιο φόρο. Η Συμμαχία υπερασπιζόταν τα συμφέροντά τους ακόμη και χωρίς τη θέλησή τους…

Υπάρχουν ασφαλώς μεγάλες διαφορές ανάμεσα σ’εκείνα τα γεγονότα και τα σημερινά, γράφει ο αμερικανός ιστορικός. Η Αθήνα είχε εμπλακεί σ’έναν παγκόσμιο πόλεμο. Η Μήλος ήταν ένα μικρό, ουδέτερο κράτος. Και φυσικά δεν υπήρχε κρίση χρέους. Το διακύβευμα όμως είναι και στις δύο περιπτώσεις το ίδιο: η σχέση ανάμεσα στην εθνική κυριαρχία και τους υπερεθνικούς οργανισμούς. Το κίνητρο για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, δηλαδή ο φόβος της Ρωσίας και του Στάλιν, έχει ξεχαστεί εδώ και πολύ καιρό, όπως είχε ξεχαστεί γρήγορα και ο λόγος που δημιουργήθηκε η Συμμαχία της Δήλου, δηλαδή η περσική απειλή. Κι όπως η Αθήνα είχε μετατραπεί πριν από 2.000 χρόνια σε μια αυταρχική κυβέρνηση, έτσι και τώρα βλέπουμε πίσω από το ευρώ να ορθώνονται το αυστηρό νομισματικό οικοδόμημα της Γερμανίας, μια νευρική ΕΚΤ που ανησυχεί για τον πληθωρισμό και ένα Συμβούλιο Υπουργών που λαμβάνει αποφάσεις χωρίς δημοκρατικό διάλογο. Οι ανώνυμοι γραφειοκράτες των Βρυξελλών δεν είναι και πολύ διαφορετικοί από την ανώνυμη αντιπροσωπεία της Αθήνας: και οι δύο διατυπώνουν προτάσεις που δεν επιτρέπεται να απορριφθούν.

Η τύφλωση και η αλαζονεία που κατέστρεψαν την αρχαία πόλη των Αθηνών – διερωτάται ο Ζαρέτσκι - βρίσκονται άραγε και σήμερα επί το έργον; Οι ευγενείς και ανθρωπιστικές προθέσεις που συνόδευσαν το ευρωπαϊκό σχέδιο έχουν δώσει οριστικά τη θέση τους στα συμφέροντα και τις σκοπιμότητες;

Αναζητείται ηγέτης σαν τον Τσάβι

2011-11-17T20:22:00.001+02:00

Oταν πέθανε ο Φράνκο, ο Χαβιέρ Θέρκας ήταν 13 ετών. Κι αυτό που θυμάται είναι η μυρωδιά: mierda y miedo, σκατά και φόβος. Ο δικτάτορας είχε πεθάνει, ο φρανκισμός όχι. Πολλά από τα στελέχη του Λαϊκού Κόμματος άλλωστε, που από την ερχόμενη Δευτέρα θα βρίσκεται στην εξουσία, εκπαιδεύτηκαν στις οργανώσεις εκείνου του καθεστώτος. Και δεν καταδίκασαν ποτέ τη δικτατορία, όπως δεν την καταδίκασε ούτε το ίδιο το κόμμα τους: αντίθετα, την παρουσίαζε πάντα ως ιστορική αναγκαιότητα. Παρ' όλα αυτά, ο συγγραφέας των Στρατιωτών της Σαλαμίνας δεν φοβάται την αλλαγή. «Είναι κάτι αναπόφευκτο και θετικό», λέει σε συνέντευξή του στην Κοριέρε. «Η αλλαγή απελευθερώνει ενέργεια, φέρνει μαζί της την ανανέωση».

Η κρίση έχει αλλάξει ριζικά την Ισπανία. Οι προλετάριοι που είχαν γίνει αστοί ξαναγίνονται προλετάριοι και η υποχώρηση αυτή είναι οδυνηρή. Η ανεργία μεταξύ των νέων φτάνει το 50%. Στην πραγματικότητα - λέει ο Θέρκας - την Κυριακή δεν θα νικήσει η Δεξιά, θα ηττηθεί η Αριστερά. Ο Θαπατέρο είχε καλές προθέσεις. Ηταν τίμιος, θαρραλέος, προώθησε τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων, τόλμησε να τα βάλει με την Εκκλησία. Αλλά δεν είχε ιδέα από οικονομικά. Αρνήθηκε για πολύ καιρό την ύπαρξη της κρίσης. Εμπιστευόταν απόλυτα τον υπουργό Οικονομικών, τον Πέδρο Σόλμπες, μη διστάζοντας πάντως να τον ξεφορτωθεί σε μια νύχτα, το 2009. Είναι αλήθεια επίσης ότι έσπασε το «σύμφωνο της λήθης» για τον εμφύλιο πόλεμο. Το έκανε όμως για να αναθερμάνει την ιδεολογική σύγκρουση ανάμεσα στις δύο Ισπανίες. Τα κίνητρά του ήταν ισπανικά - μόνο που οι εκλογές της Κυριακής δεν είναι ισπανικές, αλλά ευρωπαϊκές.

Για τον υποψήφιο των Σοσιαλιστών, τον Αλφρέδο Ρουμπαλκάμπα, ο Χαβιέρ Θέρκας είναι συγκαταβατικός. «Πανέξυπνος, άριστος γνώστης του κρατικού μηχανισμού, αλλά νούμερο δύο. Δεν έχει ένα γενικό όραμα για την Ισπανία. Δεν είναι σαν τον Τσάβι, που όταν έχει την μπάλα βλέπει όλο το γήπεδο. Μοιάζει περισσότερο με τον Μπουσκέτς: καλός χαφ, αλλά βλέπει μόνο τον πιο κοντινό συμπαίκτη του». Και ο αυριανός Πρωθυπουργός, ο Μαριάνο Ραχόι; «Μέτριος, γκρίζος, κάθε άλλο παρά νέο πρόσωπο. Για πρώτη φορά θα έχουμε έναν Πρωθυπουργό μεγαλύτερο από τον προκάτοχό του. Στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας δεν έκανε τίποτα, δεν άσκησε ουσιαστική αντιπολίτευση, περιορίστηκε σε γενικόλογες διακηρύξεις και άφησε τους Σοσιαλιστές να κάνουν τη βρώμικη δουλειά...».

Σε μια εποχή που η Ευρώπη έχει γίνει μια από τις λιγότερο δημοφιλείς λέξεις, ο Θέρκας δηλώνει πιο ευρωπαϊστής από ποτέ. «Η Ευρώπη είναι η έλλογη ουτοπία μας», τονίζει, «πρέπει να της δώσουμε σάρκα και οστά. Και για να γίνει αυτό, πρέπει οι νέοι ηγέτες του Νότου - ο Μόντι, ο Ραχόι, ο Παπαδήμος - να ασκήσουν πίεση στη Μέρκελ ώστε να αυξηθούν οι εξουσίες της ΕΚΤ και να βελτιωθεί ο συντονισμός μεταξύ των κυβερνήσεων».

Κι ένα αγαλματάκι του Κομφούκιου

2011-11-16T10:55:00.003+02:00

Κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει τους Κινέζους ότι στερούνται χιούμορ. Ούτε βέβαια ότι στερούνται της ικανότητας να προκαλούν. Η επιλογή του προσώπου στο οποίο αποφασίστηκε να απονεμηθεί το φετινό βραβείο Κομφούκιος για την Ειρήνη, ένα είδος κινεζικού αντι-νόμπελ, συνδυάζει και τα δύο. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Το βραβείο αυτό θεσπίστηκε πέρυσι. Και ο άνθρωπος που το κέρδισε για πρώτη φορά, μαζί με ένα αγαλματίδιο του φιλοσόφου, ήταν ο πρώην αντιπρόεδρος της Ταϊβάν Λιεν Τσαν. Η απόφαση εκείνη είχε εκληφθεί ως απάντηση στην απονομή του Νόμπελ ειρήνης στον κρατούμενο διαφωνούντα Λιου Σιαομπό. Η απονομή στο Πεκίνο επρόκειτο να γίνει μία ημέρα πριν από την απονομή στο Οσλο. Αλλά κανείς από τους δύο βραβευθέντες δεν παρέστη στην αντίστοιχη τελετή. Ο πρώτος, με δική του απόφαση. Ο δεύτερος, με απόφαση των κινεζικών αρχών.

Ολοι περίμεναν το βραβείο Κομφούκιος να μην ξαναδοθεί. Το μήνυμα άλλωστε είχε σταλεί. Μιας και δεν είχε ληφθεί όμως καμιά απόφαση, η διορισμένη επιτροπή εργαζόταν πυρετωδώς για να επιλέξει τον φετινό εκλεκτό. Ωσπου ξαφνικά στα τέλη Σεπτεμβρίου τα μέλη της έμαθαν ότι παύθηκαν. Το βραβείο μετονομάστηκε σε «βραβείο Κομφούκιος για την Παγκόσμια Ειρήνη». Και δημιουργήθηκε μια καινούργια επιτροπή που, όπως είπε ο παυθείς πρόεδρος στους Νιου Γιορκ Τάιμς, αποτελείται από «πλούσιους και ισχυρούς άνδρες που πρόσκεινται στο Υπουργείο Πολιτισμού».

Ολη αυτή η φασαρία για ένα βραβείο χωρίς καμιά διεθνή αναγνώριση; Φυσικά. Όταν οι Κινέζοι αναλαμβάνουν κάτι, το κάνουν οργανωμένα και μεθοδικά, χωρίς να διακινδυνεύουν τίποτα. Χρειάστηκαν, ας πούμε, πολλά χρόνια για να βρουν πόσα ακριβώς χρωστά ο Αϊ Ουεϊουέι στην εφορία. Και πριν από δύο εβδομάδες του έστειλαν τον ακριβή λογαριασμό: 2,4 εκατομμύρια δολάρια. Ο κινέζος καλλιτέχνης, που είχε ήδη κρατηθεί πρόσφατα για 81 ημέρες σε μυστική τοποθεσία λόγω της επίμονης κριτικής που ασκούσε, ρώτησε πώς μπορεί να ασκήσει έφεση. Για να τον ξεφορτωθούν, του είπαν ότι, για να το μάθει, θα έπρεπε να καταθέσει μέχρι χθες 1,3 εκατομμύρια δολάρια στον τραπεζικό λογαριασμό της εφορίας. Χάρις στη στήριξη χιλιάδων υποστηρικτών του, που έφτασαν να πετούν χάρτινα αεροπλανάκια με χρήματα στο διαμέρισμά του, ο Αϊ μάζεψε εγκαίρως τα χρήματα. Και τώρα περιμένει να μάθει αν θα μπορέσει να ασκήσει έφεση…

Από την ίδια αντικειμενικότητα ανέμενε έτσι όλος ο πλανήτης ότι θα χαρακτηριστεί και η απονομή του βραβείου Κομφούκιος. Χθες ήρθε επιτέλους η δικαίωση. Υστερα από μια σκληρή μάχη με προσωπικότητες όπως ο Μπιλ Γκέιτς (που ήταν και πέρυσι υποψήφιος), η Αγγελα Μέρκελ, ο Κόφι Αναν και ο Τζέικομπ Ζούμα, νικητής αναδείχθηκε ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Στην απόφαση της (νέας) κριτικής επιτροπής συνέβαλαν προφανώς οι δημοκρατικές επιδόσεις του ρώσου πρωθυπουργού, οι προσπάθειές του για ειρήνευση στην Τσετσενία και οι άοκνες προσπάθειές του να ανακαλύψει τους δολοφόνους της Ανα Πολιτκόφσκαγια.

Το χάρισμα της μέθης

2011-11-15T11:38:00.002+02:00

Το μεγάλο πλεονέκτημα της άγνοιας είναι ότι επιτρέπει κάθε τόσο τη χαρά της ανακάλυψης. Να, μπαίνεις σε ένα βιβλιοπωλείο της Νέας Υόρκης και πέφτεις πάνω σ’ένα βιβλίο που ο συγγραφέας του κάτι σου θυμίζει, ψέματα, ο συγγραφέας του βραβεύτηκε φέτος με το Νόμπελ λογοτεχνίας, αλλά εσύ δεν τον ήξερες, δεν τον είχες ακούσει ποτέ, έχει και δύσκολο όνομα, κατά συνέπεια συμπέρανες ότι δεν αξίζει τον κόπο να ασχοληθείς. Όμως η έκδοση είναι κομψή, όλες οι εκδόσεις του οίκου New Directions είναι κομψές, σε τέτοιες εκδόσεις πρωτογνώρισες τους αγαπημένους σου Γουίλιαμ Κάρλος Γουίλιαμς και Ντενίς Λέβερτοφ.

«Ακούω να πέφτουν οι πέτρες που πετάξαμε,/ καθάριες δια μέσου του χρόνου./ Στην κοιλάδα οι συγκεχυμένες ενέργειες της στιγμής/ πετούν στριγκλίζοντας από δέντρο/ σε δέντρο, σιωπούν μέσα/ σε αέρα πιο λεπτό από του παρόντος, γλιστρούν/ σαν χελιδόνια από βουνό/ σε βουνό, ώσπου φτάνουν στα πιο μακρινά οροπέδια/ κατά μήκος των ορίων της ύπαρξης. Εκεί,/ όλες οι πράξεις μας,/ καθάριες,/ δεν πέφτουν σε κανέναν άλλο βυθό/ εκτός από μας τους ίδιους». («Οι πέτρες», από τον τόμο Τα Ποιήματα, μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου, εκδ. Printa, 2004)

Το βιβλίο λέγεται «Το Μεγάλο Αίνιγμα» και η μετάφραση είναι του Ρόμπιν Φούλτον. Δεν μπορείς να φανταστείς πώς ακούγονται στα σουηδικά τα ποιήματα του Τόμας Τρανστρέμερ. Διαβάζοντάς τα όμως στα αγγλικά, σ’ένα πάρκο λουσμένο από τον ήλιο του Νοέμβρη, σ’ένα βαγόνι του μετρό, στο κρεβάτι σου μια νύχτα που δεν σε παίρνει ο ύπνος, έχεις μια παράξενη αίσθηση: πρώτα σε αποσυντονίζουν, όπως μια μουσική που δεν έχεις ξανακούσει ποτέ, κι ύστερα αρχίζουν να σου επιβάλλονται, μέχρι του σημείου που ο ποιητής Κλάουντιο Ροντρίγκεθ αποκαλεί χάρισμα της μέθης.

«Η άνοιξη έρημη/ Το χαντάκι, γεμάτο βελούδινο σκοτάδι/ Σέρνεται δίπλα μου/ Δίχως κατοπτρισμούς/ Το μόνο που φέγγει/ Είναι τα κίτρινα λουλούδια/ Με κουβαλά η σκιά μου/ Όπως μια μαύρη θήκη/ Κουβαλά το βιολί της/ Το μόνο που θέλω να πω/ Αστράφτει απρόσιτο/ Σαν τ’ασημικά/ Στο ενεχυροδανειστήριο». («Η πένθιμη γόνδολα», από την ομώνυμη συλλογή, μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου, εκδ. Νεφέλη, 2000)

Περπατάς επί δύο ώρες κατά μήκος του ποταμού Χάντσον, έχοντας μαζί σου τα ποιήματα του Τόμας Τρανστρέμερ. Στην αρχή η φωνή του σε σοκάρει. Δεν μοιάζει με καμιά άλλη. Σ’ένα ποίημα ανακατεύονται η καθημερινότητα και το όραμα, τα τοπία της φύσης και τα τοπία των ονείρων, η θλίψη της μοναξιάς και η χαρά του έρωτα. Άλλες φορές η μορφή συρρικνώνεται και θυμίζει χαϊκού, άλλες πάλι απλώνεται, όπως κάνει ο Ελιοτ στα Τέσσερα Κουαρτέτα, ή ο Ουίτμαν, ή ο Ουόλκοτ, ποιητές όλοι που κατέκτησαν τον κόσμο. (Από ένα κείμενο του ισπανού συγγραφέα Αντόνιο Μουνιόθ Μολίνα που δημοσιεύτηκε στην Ελ Παϊς)

Η κοινωνία της ανισότητας

2011-11-14T17:52:00.002+02:00

Τον περασμένο αιώνα, το μοντέλο της ανακατανομής του εισοδήματος περιόρισε τις κοινωνικές ανισότητες. Η επιλογή αυτή ήταν συνδεδεμένη με τη μνήμη των μεγάλων συλλογικών δοκιμασιών, και κυρίως των δύο Παγκοσμίων Πολέμων, και με τον φόβο του κομμουνισμού, που ανάγκασε ακόμη και τα πιο συντηρητικά καθεστώτα να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις. Σήμερα, αυτοί οι δύο παράγοντες δεν είναι πια τόσο ισχυροί. Το «κίνητρο» για την αλληλεγγύη έχει έτσι υποχωρήσει. Κι έχουν ενισχυθεί δύο κακά, ουσιαστικά οι δύο όψεις του νεοφιλελευθερισμού: οι ανισότητες κι ένας διαλυτικός ατομισμός.

Η νέα κυρίαρχη ιδεολογία είναι η λατρεία της αξιοκρατίας, λέει ο Πιερ Ροζανβαλόν, καθηγητής στο Collège de France, που το τελευταίο του βιβλίο τιτλοφορείται «Η κοινωνία των ίσων» (θα κυκλοφορήσει προσεχώς από τις Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ). Είναι αλήθεια ότι σε πολιτικό επίπεδο οι δημοκρατίες είναι σήμερα πιο ισχυρές απ' ό,τι πριν από τριάντα χρόνια, τα αντίβαρα πιο οργανωμένα, η ενημέρωση πληρέστερη. Παρακμάζει όμως η δημοκρατία ως κοινωνικός σύνδεσμος που στηρίζεται στην ισότητα. Κι αυτό είναι πολύ επικίνδυνο. Μια δημοκρατία δεν μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται όταν λείπει από τα άτομα ή αίσθηση ότι ανήκουν σε μια ενιαία κοινωνία. Ερχεται τότε να γεμίσει το κενό ο λαϊκισμός, με μια εθνικιστική ιδεολογία που στηρίζεται στον αποκλεισμό, την ξενοφοβία και μια υποθετική ομοιογένεια.

Η έμφαση που δίνεται τα τελευταία τριάντα χρόνια στην αξιοκρατία και την ισότητα των ευκαιριών, λέει ο γάλλος καθηγητής σε συνέντευξή του στη «Ρεπούμπλικα», συνοδεύεται από μια σχεδόν ανθρωπολογική μεταμόρφωση του ατομισμού. Εχουμε την εντύπωση ότι διαθέτουμε μια επιπλέον εξουσία στη ζωή μας μόνο και μόνο επειδή είμαστε ενημερωμένοι καταναλωτές. Το ότι έχουμε να διαλέξουμε όμως ανάμεσα σε δέκα κινητά τηλέφωνα δεν μας κάνει υπεύθυνους πολίτες. Το ζητούμενο είναι η επεξεργασία μιας νέας φιλοσοφίας της ισότητας, που δεν θα στηρίζεται πια στην ομοιογένεια και την ισοπέδωση, αλλά θα λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες του καθενός. Μαζί μ' αυτή την ισότητα «θέσεων» πρέπει να προωθηθεί και μια ισότητα «αμοιβαιότητας»: ο καθένας συνεισφέρει με ανάλογο τρόπο σε μια κοινωνία όπου η ισορροπία δικαιωμάτων και υποχρεώσεων είναι ίδια για όλους. Σ' αυτήν ακριβώς την αμοιβαιότητα βασίζονται οι «αόρατοι θεσμοί» που ρυθμίζουν την κοινωνική ζωή: η εμπιστοσύνη, η νομιμότητα, ο σεβασμός της αρχής. Θεσμοί που δυσκολεύονται σήμερα να διατηρήσουν το κύρος τους και την αποτελεσματικότητά τους.

Να γιατί η ισότητα πρέπει να επιστρέψει στο κέντρο του κοινωνικού χώρου, καθιστώντας δυνατή την ισότητα «της συμμετοχής» που βρίσκεται στο κέντρο της πολιτικής και δημοκρατικής ζωής. Η προώθηση αυτού του είδους της ισότητας - δηλαδή μιας συμμετοχής στα κοινά που δεν θα εξαντλείται στην άσκηση του εκλογικού δικαιώματος - είναι προς το συμφέρον όλων. Ενας κόσμος της ανισότητας, εκτός του ότι αποτελεί προσβολή για τους πιο φτωχούς, είναι ένας κόσμος που κυριαρχείται από ανασφάλεια, βία και υψηλό κοινωνικό κόστος. Η κοινωνία της ανισότητας δεν είναι μόνο άδικη, συνιστά και οικουμενική απειλή.

Απειλές και μπλόφες

2011-11-12T21:36:00.000+02:00

Το επιχείρημα του Νικολά Σαρκοζί, όπως το εξέθεσε αυτήν την εβδομάδα σε φοιτητές του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου, ακούγεται καταρχήν προφανές. Σήμερα είμαστε 27. Εφόσον ανοιχτούμε προς τα Βαλκάνια, θα γίνουμε 32, 33 ή 34. Κανείς δεν μπορεί να φανταστεί όμως μια αποτελεσματική ενοποίηση της Ευρώπης με τόσο πολλές χώρες. Αρα πρέπει να επεξεργαστούμε την ιδέα μιας Ευρώπης δύο ταχυτήτων. Η μία ταχύτητα θα οδηγεί σε μεγαλύτερη ενοποίηση και η δεύτερη σε μια συνομοσπονδία.

Η ιδέα αυτή δεν είναι καινούργια. Ηδη από το 1994, ο Καρλ Λάμερς και ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε είχαν μιλήσει για την Kerneuropa, δηλαδή έναν «ευρωπαϊκό πυρήνα». Στην Ευρωπαϊκή Ενωση ανήκουν χώρες, όπως η Βρετανία, η Σουηδία και η Δανία, που όχι μόνο δεν συμμετέχουν στην ευρωζώνη, αλλά δεν θέλουν να ακολουθούν και την αμυντική ή κοινωνική πολιτική των υπολοίπων. Οι ευρωπαϊκές συνθήκες περιλαμβάνουν επίσης διατάξεις που προβλέπουν τη λεγόμενη «ενισχυμένη συνεργασία», τη δυνατότητα δηλαδή ορισμένων χωρών να προχωρούν πιο γρήγορα από τις άλλες - υπό τον όρο να ενισχύουν με τον τρόπο αυτόν το ευρωπαϊκό σχέδιο, όχι να το υπονομεύουν. Μ' άλλα λόγια, οι διαφορετικές ταχύτητες υπάρχουν ήδη. Και δεν είναι δύο, αλλά περισσότερες. Προς τι λοιπόν η ανακίνηση του θέματος από τον γάλλο Πρόεδρο;

Η απάντηση είναι ότι ενδεχομένως δεν οδεύουμε προς μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων, αλλά προς δύο Ευρώπες. Οπως έγραφε χθες ο Χοσέ Ιγκνάθιο Τορεμπλάνκα στην «Ελ Παΐς», οι έξι χώρες που έχουν πιστοληπτική αξιολόγηση ΑΑΑ (Γερμανία, Γαλλία, Ολλανδία, Αυστρία, Φινλανδία και Λουξεμβούργο) μπορεί να υποκύψουν στον πειρασμό να συγκροτήσουν μια Ενωση της λιτότητας. Δικαίωμά τους, θα έλεγε κάποιος, αν και θα πρέπει μάλλον να ερωτηθούν οι λαοί τους. Μια τέτοια εξέλιξη, όμως, θα σήμαινε αποκλεισμό των χωρών «δεύτερης κατηγορίας» από οποιαδήποτε βοήθεια. Και ποιες είναι αυτές οι χώρες; Η Βρετανία, με τη συνεχή πολιτική της κωλυσιεργία. Οι υπερχρεωμένες χώρες της Νότιας Ευρώπης, που θα χρειαστούν μια δεκαετία για να σταθούν ξανά στα πόδια τους. Και οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, που θεωρούνται υπεύθυνες για την αποδυνάμωση του ευρωπαϊκού πολιτικού σχεδίου.

Οι συνέπειες από τη διάσπαση της Ευρώπης, σημειώνει ο ισπανός αρθρογράφος, θα ήταν καταστροφικές. Σε οικονομικό επίπεδο, οι αγορές θα τιμωρούσαν ακόμη περισσότερο τις περιφερειακές χώρες, βυθίζοντάς τις στην ύφεση. Σε πολιτικό επίπεδο, θα επανέρχονταν στο προσκήνιο όλες οι λανθάνουσες εντάσεις μεταξύ Βορρά, Νότου, Ανατολής και Δύσης, θα φούντωνε ο αντιευρωπαϊκός λαϊκισμός και θα ενισχύονταν τα αισθήματα κατά του γαλλογερμανικού διδύμου. Το πιθανότερο είναι λοιπόν ότι η σχετική φιλολογία δεν αποτελεί τίποτα περισσότερο από μια μπλόφα, έναν μπαμπούλα που χρησιμοποιεί το Διευθυντήριο για να τρομάξει τους Τεμπέληδες. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν συνιστά μια πραγματική απειλή.

«Αραβική Ανοιξη» στις ορχήστρες

2011-11-11T09:40:00.002+02:00

Πριν από 20 χρόνια, ο γνωστός άγγλος μουσικοκριτικός Νόρμαν Λέμπρεχτ έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο «Ο μύθος του μαέστρου», που έγινε εκδοτικό φαινόμενο: μεταφράστηκε σε 17 γλώσσες και πούλησε 250.000 αντίτυπα, περισσότερα από οποιοδήποτε άλλο βιβλίο για την κλασική μουσική. Ο συγγραφέας υποστήριζε ότι η δουλειά του διευθυντή ορχήστρας, εκτός από μηχανισμός μεταβίβασης των οραμάτων των μεγάλων συνθετών, είναι και ένα κοινωνικό και πολιτικό φαινόμενο, αφού αναπαράγει σχέσεις εξουσίας.

Την εποχή εκείνη, στα τέλη της δεκαετίας του '80, κυριαρχούσαν ακόμη στη μουσική σκηνή ιερά τέρατα όπως ο Χέρμπερτ φον Κάραγιαν, ο Λέοναρντ Μπερνστάιν και ο Γκέοργκ Σόλτι. Οπως γράφει ο ίδιος ο Λέμπρεχτ στην «Ελ Παΐς», οι άνθρωποι αυτοί ήταν κληρονόμοι μιας παράδοσης που χρονολογείται από το 1865, όταν ο Ρίχαρντ Βάγκνερ επέτρεψε στον βοηθό του Χανς φον Μπίλοφ να διευθύνει την όπερα «Τριστάνος και Ιζόλδη» με αντάλλαγμα να τον αφήσει να ξελογιάσει την ωραία Κόζιμα, σύζυγο του Φον Μπίλοφ και κόρη του Λιστ. Το κύρος που απολάμβαναν μεταφραζόταν σε πλούτο: όταν πέθανε ο Κάραγιαν, το 1989, η περιουσία του υπολογίστηκε σε 250 εκατομμύρια ευρώ.

Η κατάσταση αυτή συνεχίστηκε για αρκετά χρόνια, με τους πιο γνωστούς μαέστρους να κερδίζουν σε μια συναυλία όσα 100 μέλη της ορχήστρας μαζί. Οι μουσικοί δεν μπορούσαν να κάνουν και πολλά: ήξεραν ότι για να γεμίζουν οι αίθουσες και να πληρώνονται οι ίδιοι, έπρεπε να διατηρούν τον μύθο ζωντανό. Αλλά τελευταία τα πράγματα έχουν αρχίσει να αλλάζουν, χάρη σε εξεγέρσεις που τα χαρακτηριστικά τους θυμίζουν την Αραβική Ανοιξη. Με τη διαφορά, γράφει ο Λέμπρεχτ, ότι ξεκίνησαν από τη Λατινική Αμερική. Αντιδρώντας στον αυταρχισμό και τις εξωφρενικές απαιτήσεις του μαέστρου Ρομπέρτο Μιντσούκ, πρώην βοηθού του Κουρτ Μαζούρ στη Νέα Υόρκη, οι μουσικοί της Συμφωνικής Ορχήστρας της Βραζιλίας «μαύρισαν» τα πρόσωπά τους στο facebook. Σε ένδειξη αλληλεγγύης έκαναν το ίδιο μουσικοί απ' όλο τον κόσμο, ενώ διάσημοι σολίστες όπως ο Τζόσουα Μπελ, ο Νέλσον Φρέιρε και η Κριστίνα Ορτις ξεκίνησαν ένα διεθνές μποϊκοτάζ κατά της Ορχήστρας της Βραζιλίας. Το αποτέλεσμα ήταν ο Μιντσούκ να μην μπορέσει να παίξει στο Λονδίνο και στη Νέα Υόρκη με τους μουσικούς που προσέλαβε στη θέση των «απείθαρχων» και να αναγκαστεί να υποχωρήσει.

Ανάλογες εξεγέρσεις έγιναν στο Μπουένος Αϊρες, όπου οι μουσικοί του Θεάτρου Κολόν έπεισαν τον Πλάθιντο Ντομίνγκο να μην τραγουδήσει μέχρι να επιλυθούν τα προβλήματά τους, και στον Ισημερινό. Διδακτική είναι και η ιστορία του ρώσου διευθυντή ορχήστρας Μαρκ Γκόρενσταϊν, ο οποίος στη διάρκεια μιας συναυλίας προσέβαλε έναν βιολοντσελίστα. Οι μουσικοί ανέβασαν το βίντεο στο YouΤube, ζήτησαν την απόλυσή του και όταν το υπουργείο αρνήθηκε παρουσιάστηκαν στις πρόβες και αρνήθηκαν να παίξουν. Στα τέλη Σεπτεμβρίου, ο Γκόρενσταϊν απολύθηκε. Κι αφού η «Αραβική Ανοιξη» έφτασε στη Μόσχα, ας ελπίσουμε να μην περιοριστεί στη μουσική.